II GSK 155/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska - Kuraszkiewicz Protokolant asystent sędziego Małgorzata Krawiec po rozpoznaniu w dniu 3 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10 października 2018 r. sygn. akt I SA/Bk 403/18 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 16 kwietnia 2018 r. nr 2001-IOA.4246.47.2018 w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku 2.700 (dwa tysiące siedemset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 10 października 2018 r. oddalił skargę M. K. (dalej: "Skarżący"), na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 16 kwietnia 2018 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym. W dniu 9 kwietnia 2015 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili w lokalu przy ul. C. [...] w Sz. kontrolę w zakresie urządzania i prowadzenia gier hazardowych. Naczelnik Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku po przeprowadzeniu postępowania karno-skarbowego na podstawie: protokołu z kontroli lokalu, eksperymentu w postaci gry testowej oraz opinii biegłego, stwierdził, że znajdujące w kontrolowanym lokalu urządzenia umożliwiają rozgrywanie gier na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 471; dalej jako "u.g.h."). W trakcie postępowania ustalono również, iż lokal, w którym znajdowały się urządzenia, był wydzierżawiany przez Skarżącego T. S. Sp. z o.o. w W., a czynsz dzierżawy wynosił 2000 zł. Mając na uwadze powyższe, organ I instancji decyzją z dnia 15 grudnia 2017 r. została nałożona na Skarżącego kara pieniężna w wysokości 36.000 zł. Rozpatrując odwołanie Skarżącego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej: "DIAS"), podzielił stanowisko organu I instancji, że przedmiotowe automaty spełniają kryteria ustawowe dla automatów do gier określone w przepisach u.g.h. Organ odwoławczy nie miał żadnych wątpliwości, że urządzającym gry na wskazanych na wstępie automatach jest Skarżący i to on podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. DIAS zaznaczył, że Skarżący posiadał tytuł prawny do lokalu, a wydzierżawiając część powierzchni pobierał czynsz dzierżawny, który był powiązany z eksploatacją zainstalowanych w lokalu urządzeń i płatny od chwili uruchomienia urządzenia lub zastąpienia nieaktywnego urządzenia nowym. Ponadto, organ odwoławczy stwierdził, że to Skarżący zapewniał ciągłość gry poprzez udostępnianie automatów do publicznego korzystania i podłączenie do sieci elektrycznej, a także dokonując niezbędnych napraw na podstawie zawartej z dzierżawcą umowy serwisowej. Zdaniem DIAS, działania Skarżącego wykraczały poza typowe obowiązki wydzierżawiającego i wskazywały na jego aktywny udział w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę Skarżącego. Sąd I instancji podkreślił, że w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie przepisy materialne obowiązujące w momencie przeprowadzenia kontroli, czyli obowiązujące do 31 marca 2017 r. Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny zaznaczył, że regulacje obowiązujące w momencie przeprowadzenia kontroli w lokalu są korzystniejsze dla Skarżącego, a okoliczności niniejszej sprawy wypełniały znamiona przepisu penalizującego zachowanie sprawcy deliktu administracyjnego zarówno z art. 89 ust.1 pkt 2 u.g.h. w brzmieniu do 31 marca 2017 r. jak i z art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. w brzmieniu od 1 kwietnia 2017 r. Sąd I instancji zgodził się z organem, że kontrolowane urządzenia były urządzeniami elektronicznymi, umożliwiającym uzyskiwanie wygranych pieniężnych, a gry miały charakter losowy, ponieważ uzyskiwane wyniki gry były nieprzewidywalne i niezależne od woli gracza. Wojewódzki Sąd Administracyjny potwierdził, że gra na przedmiotowym automacie wypełniła definicję gry na automatach w rozumieniu u.g.h. Ponadto, Sąd I instancji w pełni podzielił ocenę organów w zakresie uznania Skarżącego za podmiot urządzający gry na automatach. Zdaniem WSA, poprzez zorganizowanie warunków umożliwiających korzystanie ze spornych urządzeń, sprawowanie nad nimi nadzoru oraz przyjęcie na siebie części ryzyka działalności polegającej na urządzaniu gier, Skarżący stał się podmiotem urządzającym gry hazardowe poza kasynem, podlegającym karze pieniężnej stosownie do art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że Skarżący dbał o ochronę urządzeń zatrudniając w tym celu pracowników, serwisował urządzenia, pobierał z nich gotówkę, którą następnie rozliczał. Ponadto Sąd I instancji wskazał, że płatność czynszu dzierżawnego była uzależniona od funkcjonowania urządzeń. W konsekwencji, zdaniem Sądu I instancji, umowa zawarta pomiędzy Skarżącym a właścicielem urządzeń miała charakter umowy o wspólnym przedsięwzięciu. Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku zaznaczył, iż zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2015 r., w sprawie P32/12 oraz uchwałą 7 sędziów NSA z dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16, urządzającym grę hazardową jest każdy podmiot, który taką grę organizuje, bez względu na to, czy obiektywnie jest zdolny do spełnienia jednego z warunków uzyskania koncesji (zezwolenia) w postaci odpowiedniej, ustawowo określonej formy prowadzenia działalności regulowanej. WSA nadmienił, że w świetle ww. uchwały NSA, sankcja finansowa z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w wysokości przewidzianej art. 89 ust 2 pkt 2 tej ustawy, może być stosowana samodzielnie, tj. bez powiązania z art. 14 ust. 1 u.g.h., który jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE. L z 1998 r. Nr 204, s. 37, ze zm.). Jedynym faktem prawotwórczym wymagającym ustalenia dla zastosowania wyżej wymienionej sankcji, jest okoliczność urządzania gier na automatach poza kasynem. Sąd I instancji nie znalazł podstaw do zakwestionowania przeprowadzonego przez organy celne postępowania dowodowego i trafności oceny przeprowadzonych dowodów. W podstawie prawnej wyroku wskazano art. 151 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634 t.j. z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."). Skargę kasacyjną wniósł Skarżący zaskarżając powyższy wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie: I. przepisów prawa materialnego, tj.: a) art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych poprzez jego błędną wykładnię i błędne uznanie, iż podmiot, który otrzymuje czynsz z dzierżawy w stałej wysokości z lokalu w którym prowadzona jest działalność w postaci gier na automatach jest podmiotem urządzającym gry hazardowe w rozumieniu wskazanego przepisu; II. przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a, w zw. z art. 89 ust. 1 pkt.2 u.g.h. poprzez błędne nieuwzględnienie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku pomimo naruszenia przez organy celne obu instancji art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., poprzez błędne uznanie Skarżącego za podmiot urządzający gry hazardowe w rozumieniu wskazanego przepisu. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Białymstoku oraz zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych za obie instancje. DIAS w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej jako niezasadnej i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie albowiem podniesionej w niej zarzuty nie podważają prawidłowości wyroku Sądu I instancji i dokonanej nim kontroli decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku. Wskazania na wstępie wymaga, że stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie zachodzi. Wobec powyższego oraz wobec treści postawionych zarzutów naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, z uwagi na komplementarnych charakter tychże zarzutów rozpoznane one zostaną łącznie. W swojej istocie oba z zarzutów sprowadzają się do kontroli stanowiska Sądu I instancji oraz organów administracji skarbowej, w których stwierdzono, że skarżący był urządzającym gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Podstawą wydanych w sprawie decyzji był przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. Zgodnie z treścią art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h., karze pieniężnej podlega urządzający gry hazardowe bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia. Pojęcie "urządzający gry" nie zostało zdefiniowane wprost w przepisach ustawy o grach hazardowych, dlatego w zestawieniu z użyciem przez ustawodawcę pojęcia "prowadzącego działalność w przedmiocie urządzania gier hazardowych" przyjąć należy ukształtowaną orzecznictwem sądów administracyjnych definicję "urządzającego gry". W judykaturze przyjęto bowiem, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zainstalowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości klientów/graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze (por. np. wyroki NSA z: 13 marca 2018 r., sygn. akt: II GSK 3111/17 i II GSK 3581/17; publ. CBOSA). W orzecznictwie podnosi się również, że warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Nie wyklucza to oczywiście możliwości współdziałania wielu podmiotów w nielegalnym procederze urządzania gier, a więc np. właściciela automatu i właściciela lokalu, którzy na podstawie zawartej umowy (porozumienia, niekoniecznie pisemnego) dokonują podziału zadań i funkcji związanych z procesem organizacji gier (por. m.in. wyrok NSA z 13 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 3745/17). "Urządzającym gry" będzie zatem podmiot wypełniający swoim faktycznym działaniem którąkolwiek, część lub wszystkie z wymienionych powyżej przesłanek. Innymi słowy działaniami podmiotu urządzającego gry hazardowe będą działania mające na celu umożliwienie sprawnego funkcjonowania automatu lub automatów do gier hazardowych, zgodnie z ich przeznaczeniem, w miejscu dostępnym dla potencjalnych odbiorców tego rodzaju rozrywki. Ustalony w sprawie stan faktyczny, który nie został przez stronę podważony albowiem skarga kasacyjna nie zawierała zarzutu wskazującego na oparcie się przez Sąd I instancji w procesie wyrokowania na wadliwym lub niepełnym materialne dowodowym zgromadzonym w toku przeprowadzonego przez organy postępowania, wskazywał na aktywną działalność w procesie urządzania i funkcjonowania działalności urządzania gier na automatach niezgodnie z przepisami ustawy. Jak bowiem ustalił Sąd I instancji, a co wynika z analizy zgromadzonego w sprawie i nie kwestionowanego przez stronę skutecznie materiału dowodowego, skarżącego łączyła ze spółką T. S. Sp. z o.o. w W., umowa dzierżawy powierzchni użytkowej lokalu. W ramach tejże umowy skarżący udostępnił (wydzierżawił) nieokreśloną cześć lokalu czym umożliwił zainstalowanie trzech urządzeń do gier. Z tego tytułu skarżący miał otrzymywać czynsz dzierżawny w wysokości 2.000 zł, który miał być płatny od chwili uruchomienia urządzenia do miesiąca, w którym urządzenie przestało być eksploatowane. Co również wynika z zapisów umowy, w przypadku nieeksploatowania urządzenia obowiązek zapłaty czynszu aktualizował się w miesiącu, w którym rozpoczęła się eksploatacja urządzenia lub urządzenie dotychczas eksploatowane zostało zastąpione nowym uruchomionym urządzeniem. Z treści umowy wynika również, że skarżący zobowiązał się do niezwłocznego powiadomienia dzierżawcy o włamaniu lub jakimkolwiek istotnym uszkodzeniu umieszczonych na podstawie umowy urządzeń. Ponadto, skarżący zawarł umowę serwisową urządzeń do gier, w ramach której sprawował stały nadzór nad automatami poprzez usuwanie wszelkich awarii i uszkodzeń. Dokonywał również przeglądów technicznych i estetycznych automatów. To Skarżący rozliczał generowane przez automaty dochody. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikało również, ze skarżący dokonywał czynności związanych z rozliczaniem wpływów, jakie generowały ustawione w jego lokalu urządzenia. Raz w miesiącu wybierał bowiem całość gotówki z automatów, sporządzał protokół i przekazywał do spółki T. S.. Ponadto, skarżący co wynika z zeznań świadka – pracownika lokalu, zobowiązał go pilnowania spornych automatów. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko organów i Sądu I instancji, że skarżący brała udział w urządzaniu gier na automatach. Niewątpliwie bowiem strona skarżąca była zaangażowana w procesie urządzania gier, gdyż będąc dysponentem lokalu, umożliwiając poprzez odstąpienie jego części w formie dzierżawy, zapewniała klientom tegoż lokalu swobodny dostęp do urządzeń w godzinach otwarcia lokalu. Innymi słowy strona skarżąca kasacyjnie stworzyła techniczne i organizacyjne warunki umożliwiające sprawne i niezakłócone funkcjonowanie urządzeń używanych do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych, poprzez samo udostępnienie powierzchni w lokalu pod zainstalowanie urządzeń, zapewnienie ciągłości dostępu energii elektrycznej, otwieranie i zamykanie lokalu, a przez to organizację urządzania gier na automatach. Niewątpliwie na zasadne przypisanie statusu "urządzającego gry" kasatorowi wpłynęły również okoliczność ustalenia w umowie płatności czynszu uzależnionego od faktycznego funkcjonowania automatów oraz okoliczność partycypowania przez stronę w procesie rozliczania wygenerowanych przez te automaty dochodów. Również okoliczność istnienia stosunku prawnego na podstawie, którego skarżący kasacyjnie zajmował się serwisowaniem automatów poprzez usuwanie powstałych awarii i uszkodzeń oraz dokonywanie przeglądów technicznych i estetycznych automatów, przemawiała jednoznacznie za stwierdzeniem, że skarżący był "urządzającym gry" w rozumieniu powołanego art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.h. Za tą oceną przemawiała również okoliczność powierzenia pracownikowi obowiązku pilnowania, a więc sprawowania faktycznej i bieżącej pieczy nad znajdującymi się w lokalu automatami. Podsumowując, brak jest podstaw do stwierdzenia, że Sąd I instancji, dokonując kontroli zaskarżonej decyzji dopuścił się naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., albowiem zasadnie uznał skarżącego za podmiot urządzający gry hazardowe w rozumieniu powołanego przepisu, co czyni niezasadnym zarzut z punktu 1 petitum skargi kasacyjnej. W konsekwencji Sąd I instancji zasadzanie stwierdzając prawidłowość wydanych w sprawie decyzji nie miał podstaw do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a, co czyni niezasadnym drugi i ostatni z zarzutów skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego, jak w punkcie 2 sentencji postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 265).