III SA/Wa 120/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Radosław Teresiak (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Tomasz Sałek, sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, Protokolant referent stażysta Krzysztof Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2018 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności wspólnika wraz z drugim wspólnikiem oraz spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za luty i marzec 2013 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz A. A. kwotę 1117 zł (słownie: tysiąc sto siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia 18 grudnia 2017 r. A. A. (zwany dalej: "Strona", lub "Skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na wydaną przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej decyzję z dnia [...] listopada [...] r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności wspólnika wraz z drugim wspólnikiem oraz spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za luty i marzec 2013 r. Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "Prezes Zarządu PFRON") ustalił, że odpowiedzialność za zobowiązania zlikwidowanej Spółki G. Sp. jawna z tytułu wpłat na PFRON za luty i marzec 2013 r. ponosi A. A. solidarnie z pozostałym wspólnikiem P. P. Od ww. decyzji Strona złożyła odwołanie, w którym podniesiono, że od dnia 17 listopada 2011 r. Skarżący nie mógł dokonywać wypłat z rachunków bankowych Spółki i pobierać gotówki z kasy Spółki zgodnie z postanowieniem Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] listopada, sygnatura: [...], a od dnia 9 lipca 2012 r. został pozbawiony prawa do podejmowania w ramach reprezentacji Spółki czynności przed urzędami publicznymi i sądami, podpisywania sprawozdań finansowych, prowadzenia umów rachunków bankowych i bieżących rozmów z kontrahentami zgodnie z postanowieniem Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] lipca 2011 r., sygnatura : [...] - a zatem nie miał żadnego prawnego i faktycznego wpływu na dokonanie terminowej płatności wpłat na PFRON za luty i marzec 2013 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z odpisem pełnym z KRS termin płatności zobowiązań G. sp.j. (która istniała do dnia 23 czerwca 2014 r.) upływał w czasie, gdy A. A. i P. P. byli wspólnikami ww. Spółki tj. za luty 2013 r. w dniu 20 marca 2013 r., a za marzec 2013 r. w dniu 20 kwietnia 2013 r. Organ odwoławczy stwierdził, że Prezes Zarządu PFRON prawidłowo zatem ustalił, że solidarną odpowiedzialność za zaległości G. sp.j. ponosi Skarżący z pozostałym wspólnikiem ww. Spółki – P. P. Odnosząc się do argumentacji podniesionej w odwołaniu, organ II instancji wskazał, że art. 115 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm., dalej: "O.p.") nie przewiduje żadnych przesłanek uwolnienia się od odpowiedzialności za zaległości spółki jawnej, w tym np. w postaci braku winy wspólnika w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęciu postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego), tak jak czyni to art. 116 § 1 O.p. dotyczący spółek kapitałowych. W związku z powyższym jedyną przesłanką do pociągnięcia osoby trzeciej do odpowiedzialności za zaległości spółki jawnej jest posiadanie statusu wspólnika takiej spółki w okresie, kiedy upływał termin płatności zobowiązania. W przywołanej na wstępie skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący sformułował żądanie uchylenia decyzji Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2017 r. i poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] czerwca 2017r. oraz umorzenia postępowania bądź przekazania sprawy do rozpoznania organowi I instancji. Wniesiono również o zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W skardze zarzucono naruszenie: 1. art. 115 § 1 i 2 w związku z art. 125 § 1 O.p., ponieważ w czasie powstania zaległości podatkowych za luty i marzec 2013 r. Skarżącemu nie przysługiwały uprawnienia materialne wspólnika spółki jawnej pod firmą: G. z uwagi na treść postanowienia Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] listopada 2011 r. sygn. Akt [...] i postanowienia Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] lipca 2012 r., sygn. Akt [...]; 2. art 121 § 1 O.p. poprzez wydanie decyzji w sposób nie budzący zaufania do organów podatkowych poprzez niedostateczne wyjaśnienie przesłanek dotyczących wyłączenia odpowiedzialności Skarżącego z uwagi na prawne pozbawienie go udziału w spółce jawnej. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. W świetle przepisów ustawy o o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych pracodawcy są zobowiązani do dokonywania miesięcznych wpłat na Fundusz w określonym terminie. (art. 21 ust. 1 w zw. z art. 49 ust. 1 ww. ustawy). Pracodawcą zgodnie z art. 3 Kodeksu pracy jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników. Zgodnie z art. 8 ust. 1 i ust. 2 Kodeksu spółek handlowych Spółka osobowa może we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. Spółka osobowa prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą. W związku z powyższym pracodawcą zobowiązanym do do dokonania wpłat na Fundusz była Spółka G. sp.j. Zgodnie z art. 29 § 1 i § 2 Kodeksu spółek handlowych "Każdy wspólnik ma prawo reprezentować spółkę". "Prawo wspólnika do reprezentowania spółki dotyczy wszystkich czynności sądowych i pozasądowych spółki". Zgodnie natomiast z art. 47 kodeksu spółek handlowych "Prawo prowadzenia spraw spółki może być odebrane wspólnikowi z ważnych powodów, na mocy prawomocnego orzeczenia sądu; dotyczy to również zwolnienia wspólnika od obowiązku prowadzenia spraw spółki". Przechodząc do art. 115 § 1 O.p. zgodnie z którym wspólnik spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej oraz komplementariusz spółki komandytowej albo komandytowo-akcyjnej odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki należy zauważyć, że przepis ten nie przewiduje żadnych przesłanek egzoneracyjnych. W szczególności jak słusznie zauważył organ nie jest koniczne wykazanie, że egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna. Na powyższe wskazał m.in. w wyroku z dnia 10 kwietnia 2014 r. (I GSK 843/12) Naczelny Sąd Administracyjny, który stwierdził, że przepis art. 115 § 1 O.p. nie przewiduje jako przesłanki odpowiedzialności wspólników spółki jawnej bezskuteczności egzekucji, tak jak czyni to art. 116 § 1 O.p., który ma zastosowanie do spółek kapitałowych. Dopuszczalne jest orzekanie o odpowiedzialności wspólników spółki jawnej, nawet wówczas, gdy w stosunku do tej spółki toczy się postępowanie egzekucyjne i istnieje szansa na efektywne zakończenie tego postępowania poprzez wyegzekwowanie należności objętych tytułem wykonawczym Na podstawie art. 115 § 2 O.p. powyższą zasadę odpowiedzialności za zobowiązania Spółki stosuje się również do odpowiedzialności byłego wspólnika za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie, gdy był on wspólnikiem. Sąd administracyjne prezentują w zakresie stosowania art. 115 O.p. jednolitą linię orzeczniczą, że orzekanie o odpowiedzialności wspólników nie jest oparte na zasadzie winy i dlatego nie ma znaczenia ustalenie przyczynienia się do powstania zaległości. Stopień zaangażowania poszczególnych wspólników w działalność spółki cywilnej i przyczynienia się do powstania zaległości podatkowych również nie wywiera wpływu na orzekanie o odpowiedzialności wspólników za te zaległości. Odpowiedzialność ta ma bowiem charakter obiektywny, niezależny od zawinienia i jest solidarna. (por. wyrok z dnia 17 czerwca 2014 r. I SA/Po 1273/13). W ocenie Sądu należy jednak mieć na uwadze, że w art. 115 O.p. odpowiedzialność wspólnika za zaległości spółki wynika z jego pozycji względem spółki. W przypadku spółek wskazanych w art. 115 O.p. nawet jeżeli odrębne przepisy nadają spółką status podmiotu prawa (podatnika, pracodawcy) to wspólnicy mają prawo do ich reprezentowania i prowadzenia ich spraw. Jeżeli wspólnik nie jest zaangażowany w sprawy spółki i to niezależnie od przyczyny – losowe, świadoma decyzja - to nie jest to okoliczność wyłączająca lub ograniczająca jego odpowiedzialność. W rozstrzyganej sprawie nie można jednak uznać, że Skarżący nie był zaangażowany w sprawy Spółki, w powyższym rozumieniu. Skarżący na mocy wyroków sądowych nie mógł dokonywać wypłat z rachunku Spółki oraz nie mógł podejmować czynności przed urzędami publicznymi i sądami. W tej sytuacji Skarżący, nawet gdyby wiedział o zobowiązaniach Spółki wobec Funduszu, to nie mógł jej reprezentować w tym ewentualnie kwestionować wysokość zobowiązań a nawet nie mógł ich dobrowolnie wykonać. Zauważyć należy, że w przypadku własnych zobowiązań spółek (podatnicy podatku VAT, pracodawcy) wspólnicy albo reprezentują spółki w postępowaniach w których stroną jest spółka albo w przypadku rozwiązanej spółki jawnej określenie wysokości jej zobowiązań może nastąpić tylko w postępowaniu o odpowiedzialności osób trzecich, w którym uczestniczą wszyscy byli wspólnicy spółki jawnej, a postępowanie to, dotyczące odpowiedzialności poszczególnych wspólników za zobowiązania nieistniejącej spółki, powinno być uwieńczone wydaniem decyzji na podstawie tych przepisów oraz art. 108 § 1 o.p. o odpowiedzialności solidarnej wskazanych z imienia i nazwiska byłych wspólników za - określone co do wielkości za dany okres rozliczeniowy - zobowiązania podatkowe rozwiązanej spółki jawnej i będące ich konsekwencją zaległości podatkowe. Zatem wspólnicy co do zasady mogą reprezentować spółkę oraz kwestionować wysokość zobowiązań spółki za które będę ewentualnie ponosić odpowiedzialność. Skarżący nie miał prawa, ze względu na wydane wyroki, do reprezentowania Spółki a w konsekwencji do kwestionowania wysokości zobowiązania Spółki. Skarżący nie mógł również dobrowolnie wykonać zobowiązania Spółki natomiast wpłata ze środków osobistych nie wygasiłaby zobowiązania Spółki, gdyż byłaby to wpłata od podmiotu trzeciego. Sytuacja prawna Skarżącego powstała w związku z wydanymi wyrokami była zbliżona do sytuacji komandytariusz w spółce komandytowej, który generalnie nie ma prawa reprezentowania spółki (wyłącznie jako pełnomocnik). Komandytariusz nie jest wskazany w art. 115 O.p. jak odpowiedzialny solidarnie ze spółką za jej zobowiązania. Zdaniem Sądu w art. 115 § 1 i § 2 O.p. mowa jest o wspólnikach lub byłych wspólnikach spółki jawnej korzystających (nawet potencjalnie) z pełni uprawnień przewidzianych w przepisach kodeksu spółek handlowych w zakresie prawa do reprezentacji i dysponowania majątkiem spółki. Jeżeli jednak uprawnienia wspólnika zostały ograniczone w wyniku wydania wyroku przez sąd w szczególności w zakresie pozbawienia prawa do reprezentowania spółki i dysponowania majątkiem spółki to orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności takiego wspólnika nie może nastąpić. Wskazać należy, że wspólnik pozbawiony prawa do reprezentacji spółki oraz dysponowania jej majątkiem ponosiłby odpowiedzialność za zobowiązania spółki nie mając żadnego prawnego wpływu na ich powstanie. Mając powyższe na uwadze zdaniem Sądu organ naruszył art. 115 § 1 O.p. Z tych powodów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przy zastosowaniu art. 152 p.p.s.a. oraz na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a i § 14 ust. 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Na kwotę 1117 zł złożył się wpis (500 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (600 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).