I OSK 346/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) sędzia NSA Tomasz Zbrojewski sędzia NSA Zygmunt Zgierski po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 215/18 w sprawie ze skargi M. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 października 2018 r. oddalił skargę M. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] 2017 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza W. z [...] 2017 r. odmawiającą skarżącemu umorzenia należności za okres świadczeniowy 2010/2011 wraz z odsetkami z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych J. Ł. i K.Ł. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynosiły [...] zł. Decyzja została wydana w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r. poz. 489, ze zm.). Oddalając skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że orzekanie przez organy administracji na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego. W ocenie Sądu, w sprawie ustalono stopień zadłużenia w tytułu wypłaconych w zastępstwie dłużnika z budżetu Państwa świadczeń alimentacyjnych. Rozważając zaś możliwości finansowe skarżącego wzięto pod uwagę, że skarżący w chwili składania wniosku o umorzenie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego miał 44 lata. Jest rozwiedziony, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami w domu należącym do rodziców. Łączny dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego wynosi [...] zł (emerytury rodziców), a zatem dochód na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł, a stałe miesięczne wydatki rodziny wynoszą [...] zł. Skarżący jest zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, w orzeczeniu wskazano, że odpowiednie zatrudnienie dla skarżącego to zakład pracy chronionej. Lekarz psychiatra i neurolog określili, że stan zdrowia pacjenta nie rokuje trwałej poprawy. Sąd podkreślił, że umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie miał wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności w stosunku do skarżącego miały miejsce. Okolicznością taką, jak stwierdził Sąd, nie jest z pewnością status bezrobotnego oraz choroba. W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku M. Ł., reprezentowany przez radcę prawnego, podniósł następujące zarzuty: I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 3 § 1, art. 134 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. na skutek niedostatecznej kontroli działalności organu administracji publicznej pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji; 2) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez wybiórcze przedstawienie stanu sprawy, nieodniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze oraz uchylenie się od dokonania szczegółowej oceny i uzasadnienia decyzji uznaniowej; II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez niewłaściwe zastosowanie i odmowę umorzenia należności we wnioskowanej wysokości. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego. Jednocześnie oświadczył o zrzeczeniu się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie miał na uwadze, że art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, stanowiący materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji, był przedmiotem pogłębionych wypowiedzi doktryny i analiz sądów administracyjnych. W myśl tego przepisu, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W piśmiennictwie wskazuje się na szczególną funkcję socjalną tej regulacji, która obejmuje nie tylko pomoc osobom uprawnionym do nieskutecznie dochodzonych alimentów, ale również – w szczególnych wypadkach – pomoc dłużnikom alimentacyjnym, którzy z usprawiedliwionych społecznie przyczyn nie mogą w pełni realizować obowiązku alimentacyjnego określonego w KRO (por. S. Nitecki, Świadczenia z funduszu alimentacyjnego i dodatki mieszkaniowe. Procedura i tryb przyznawania, s. 17). Podkreśla się przy tym, że kompetencja wójta właściwego wierzyciela o odstąpieniu od żądania zwrotu należności "z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego" oparta jest na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że nawet wystąpienie szczególnej sytuacji dochodowej lub rodzinnej nie rodzi dla dłużnika alimentacyjnego prawa (roszczenia) o jedną z przewidzianych w art. 30 ust. 2 ww. ustawy ulg (A. Korcz-Maciejko w: Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, 2019, wyd. 3). Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak jakiejkolwiek dowolności. W tym zakresie działania organu wyznaczone zostają ramami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ponadto formuła ta wymaga dokładnego odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do zgromadzonego materiału dowodowego oraz przekonującego wyjaśnienia przyczyn rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 k.p.a.). Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że tak ujętym normom postępowania przy wyraźnie sformułowanych w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów przesłankach umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, obie wydane w sprawie decyzje odpowiadają. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że umorzenie należności ma charakter wyjątkowy i powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności (patrz: wyrok NSA z 16 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 611/16, CBOSA). Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji oceniając wydane w sprawie decyzje zasadnie stwierdził, że organy w sposób prawidłowy dokonały ustaleń stanu faktycznego. Wobec posiadanej przez organ wiedzy o sytuacji zdrowotnej strony, znacznie utrudniającej podjęcie pracy zarobkowej, oraz jej sytuacji rodzinnej i majątkowej zasadnie uwzględniono okoliczność prowadzenia przez stronę wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami dokonując analizy ich sytuacji majątkowej oraz wzajemnych zobowiązań. Nie doszło zatem do zarzucanej w skardze kasacyjnej dowolności ustaleń w omawianym zakresie. Sąd nie kwestionując trudnego położenia skarżącego, zarówno pod względem materialnym, jak i zdrowotnym, prawidłowo uznał, że wydane w sprawie decyzje odpowiadają wszelkim kryteriom legalności tego typu rozstrzygnięć. Podkreślić przy tym trzeba, że analizie poddane zostały czynniki dochodowe i sytuacja strony skarżącej na dzień wydania decyzji, nie sposób zatem uznać za uprawnione podnoszone w skardze kasacyjnej wywody o potrzebie uwzględnienia stale rosnących cen utrzymania trzyosobowego gospodarstwa domowego w aglomeracji warszawskiej. Podkreślić trzeba, że zadłużenie alimentacyjne występuje od 2008 r. i nie jest rezultatem okoliczności obiektywnych, niezależnych od wnioskodawcy, który zachorował w lutym 2014 r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ustalenia, których przeprowadzenia żądał skarżący kasacyjnie nie miałyby wpływu na wynik sprawy. Prowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego na okoliczność uwzględnienia bieżących świadczeń alimentacyjnych pozwoliłyby co prawda na jeszcze dokładniejsze wyjaśnienie sytuacji życiowej skarżącego, jednakże ustalenia, które poczyniły organy były wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia. W tych warunkach twierdzeniom organów o braku podstaw do zastosowania wobec skarżącego najdalej idącej ulgi w spłacie zadłużenia w postaci umorzenia w całości kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych nie można zarzucić dowolności. Prawidłowo zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. Ł. uznając, że decyzje organów obu instancji wydane w niniejszej sprawie pozostają w zgodzie z przepisami obowiązującego prawa. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.