II SA/Rz 819/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2018 r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi W.L. (dalej: Skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: SKO lub Kolegium) z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 6 września 2017 r. Skarżąca zwróciła się do Burmistrza Miasta [...] o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. na pierwsze dziecko, O.M. Decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...], Burmistrz Miasta [...], działając m.in. na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 – dalej: k.p.a.) oraz art. 2, art. 4, art. 5 ust. 3, art. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z dnia 11 lutego 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 195 ze późn. zm.) odmówił Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego w zakresie objętym w/w wnioskiem. W uzasadnieniu jako powód odmowy podano przekroczone kryterium dochodowe. Dodatkowo Organ wskazał, że O.M. 12 lutego 2018 r. ukończy 18 lat, zatem nie będzie pierwszym dzieckiem w rodzinie w rozumieniu w/w ustawy. W odwołaniu Skarżąca zarzuciła niewłaściwe wyjaśnienie stanu faktycznego i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazała na błędnie ustalony dochód na członka rodziny. Podała, że w ramach tego dochodu w 2016 r. zostały uwzględnione odsetki wypłacone od odszkodowania oraz umorzone odsetki za lokal, wodę i ścieki. Jej zdaniem "jest to dochód o jakim mowa w art. 20 ust. 1", który nie powinien być wliczany, natomiast do dochodów wliczane są dochody opodatkowane z art. 27, art. 30 b, art. 30 e i art. 30 f. Ponadto jest to dochód jednorazowy. Decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...], SKO w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja ta została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2018 r. II SA/Rz 11/18, z uwagi na nie odniesienie się przez Kolegium do całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów. W konsekwencji powyższego wyroku, decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], SKO w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 - art. 18 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz.1851 z późn. zm.), ponownie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] października 2017 r. W uzasadnieniu organ podał, że dochód rodziny wnioskodawczyni w roku podatkowym 2016 wyniósł ogółem kwotę 53 035,06 zł. Składały się na niego dochody opodatkowane zgodnie z art. 3 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych w wysokości łącznie 51 882,03 zł, w tym 27 383,29 zł dochód wnioskodawczyni (organ I instancji zaliczył do niego kwotę 20 976,49 zł stanowiącą wypłatę odsetek przez towarzystwo ubezpieczeniowe oraz 6 386,80 zł z umorzenia odsetek z tytułu najmu, wody i ścieków) i kwotę 24 498,74 zł, tj. dochód ojca dziecka (w tym 15 245,04 zł z tytułu zatrudnienia oraz 9 253,70 zł z tytułu wypłaty odsetek z towarzystwa ubezpieczeniowego) oraz dochody niepodlegające opodatkowaniu w łącznej kwocie 1 173,03 zł, tj. stypendium w wysokości 960,00 zł i kwotę 213,03 zł zwrotu z tytułu niewykorzystanej ulgi na dzieci. Dalej Organ zauważył, że w myśl ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci "dochodem" rodziny będą te dochody, które będą podlegały opodatkowaniu. Powołując się na treść art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wyjaśnił, że opodatkowaniu podlegają nie tylko faktycznie otrzymane pieniądze, ale również tzw. "nieodpłatne świadczenia". Zdaniem Kolegium, Organ I instancji prawidłowo zaliczył więc wypłacone odsetki od odszkodowania oraz umorzone odsetek za lokal, wodę i ścieki do dochodów rodziny Skarżącej. Organ zauważył, że choć "sporne świadczenia" były jednorazowym dochodem, który faktycznie pozbawił Skarżącą świadczenia wychowawczego, to jednak okoliczność ta nie mogła zostać uwzględniona, ponieważ przewidziany w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci mechanizm mający służyć urealnieniu sytuacji majątkowej rodziny (tzw. utracony/uzyskany dochód) zawiera zamknięty katalog zdarzeń, które mogą zostać uwzględnione przy wyliczaniu dochodu, zaś te nie zostały wymienione w powołanym przepisie. Organy nie miały więc podstaw prawnych aby nie uwzględniać wartości umorzonych zaległości oraz wyliczonych i wypłaconych przez towarzystwo ubezpieczeniowe odsetek przy wyliczaniu dochodu rodziny Skarżącej. Kolegium wskazało, że dochód rodziny Skarżącej w przeliczeniu na osobę wyniósł 1 473,20 zł i tym samym przekroczył kryterium 1 200,00 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Skarżąca wniosła o uchylenie opisanej wyżej decyzji Kolegium z dnia 30 maja 2018 r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. niewłaściwe przyjęcie, że do dochodu w rozumieniu tej ustawy wlicza się przychód, o którym mowa w art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, niezastosowanie art. 21 ust. 1 pkt 3b i art. 97b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz naruszenie przepisów art. 7, 8, 11, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., poprzez błędne wskazanie przez organ w uzasadnieniu decyzji powodów, z których wynika dlaczego poszczególne składniki dochodów podlegają wliczeniu. Do skargi załączyła interpretację Rzecznika Finansowego dotyczącą opodatkowania odszkodowań oraz odsetek od odszkodowań. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje : Skarga została przez Sąd uwzględniona, bowiem okazała się uzasadniona. W pierwszej kolejności należy podnieść, iż sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2188). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności decyzji administracyjnych, Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Przypomnieć wypada, iż przedmiotem skargi w niniejszej sprawie uczyniono decyzję SKO wydaną w sprawie odmowy ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko na okres świadczeniowy od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Decyzja odmowna została uzasadniona przekroczeniem przez rodzinę skarżącej kryterium dochodowego w wysokości 1200 zł. Zdaniem Organów miesięczny dochód rodziny wyniósł 4’419,59 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniosło w 2016 r. kwotę 1473,20 zł. Materialnoprawe podstawy kontrolowanej przez WSA decyzji administracyjnej wyrażają przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2017 r., poz. 1851; zwana dalej u.p.p.w.w.). W myśl art. 2 pkt 1 tej ustawy, ilekroć jest mowa w ustawie o dochodzie, oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Odesłanie do przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych opiera się na nakazie kierowania się przepisami tej ustawy bez jakichkolwiek modyfikacji. Ustawa o świadczeniach rodzinnych wyraża definicje dochodu w art. 3 pkt 1. Dochód w rozumieniu tego przepisu to dochód, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, obejmujący: a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2032, z późn. zm.; dalej zwana u.p.d.o.f), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Innymi dochodami niepodlegającymi opodatkowaniu są dochody ściśle dookreślone w ustawie o świadczeniach rodzinnych, wyszczególnione w zamkniętym katalogu zamieszczonym w art. 3 pkt 1 lit c w/w ustawy. Ustawa zalicza do nich w szczególności alimenty na rzecz dzieci. Natomiast dochód rodziny to suma dochodów członków rodziny – art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przypomnieć również należy, iż w myśl art. 5 ust. 4 u.p.p.w. jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1 200,00 zł. Powołany przepis ma zastosowanie w sprawie, bowiem syn skarżącej O.M. jest jej pierwszym dzieckiem, które legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Wykładnia systemowa powołanych regulacji oraz przepisów u.p.d.o.f. prowadzi do wniosku, że dochodem rodziny nie będą takie przychody jej członka, które nie są opodatkowane i jednocześnie nie zostały wskazane w zamkniętym katalogu dochodów niepodatkowanych zamieszczonym w art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych (inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych). Oznacza to konieczność pominięcia w procesie ustalania dochodu rodziny przychodów zwolnionych mocą ustawy podatkowej od obowiązku podatkowego. Innymi słowy, organ rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego z racji bezpośredniego odesłania do przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, winien uwzględniać w toku swych działań wyjaśniających przepisy u.p.d.o.f., które wyrażają zwolnienia przedmiotowe od podatku dochodowego od osób fizycznych. Zwolnienie od podatku dochodowego oznacza, że kwota pochodząca z tytułu zwolnionego z mocy ustawy, jest wolna od podatku, czyli nieopodatkowana. Zwolnienia przedmiotowe od podatku dochodowego od osób fizycznych wyszczególnia art. 21 u.p.d.o.f., który wyraźnie nakazuje zwolnić od podatku odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub tej ugodzie (art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f.) jak również kwoty otrzymane z tytułu ubezpieczeń majątkowych i osobowych (art. 21 ust. 1 pkt 4 u.p.d.o.f.). Ze zwolnienia przedmiotowego korzystają również ci podatnicy, którzy uzyskali decyzję o umorzeniu kwoty należności z tytułu zaległej opłaty z tytułu czynszu najmu lokalu mieszkalnego, zaległej opłaty za dostawy wody oraz za odbiór ścieków (art. 21 ust. 1 pkt 97b lit. a i c u.p.d.o.f). Analiza art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza zaliczenie tych przysporzeń do wartości branych pod uwagę przy ustalaniu dochodu dla potrzeb rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych czy świadczenia wychowawczego. SKO ponownie rozpoznając odwołanie Strony skarżącej miało wiedzę o tym, że przychód osiągnięty przez rodzinę skarżącej w istotnym dla sprawy roku 2016, składał się w znacznej części z odsetek od odszkodowania jakie spółka [...] wypłaciła z tytułu śmierci członka rodziny. Do dochodu podlegającego opodatkowaniu Burmistrz Miasta zaliczył także kwoty umorzonych odsetek z tytułu najmu, wody i ścieków. SKO odnosząc się do zarzutów odwołania stwierdza jednoznacznie, że kwoty wypłaconych odsetek od odszkodowania oraz umorzone odsetki za czynsz, dostarczoną wodę i odprowadzone ścieki są dochodem rodziny strony skarżącej. Niestety Organ odwoławczy dokonując tak jednoznacznej oceny pomija ewentualność zastosowania wskazanych wyżej zwolnień przedmiotowych od podatku dochodowego od osób fizycznych. Z treści przytoczonych regulacji u.p.d.o.f. wynika w sposób nie budzący wątpliwości, iż kwoty odszkodowań jak również umorzone kwoty za określone należności publicznoprawne mogą podlegać zwolnieniu od podatku, będąc tym samym przysporzeniami nieopodatkowanymi. Na marginesie, nie sposób uznać za dochód kwoty przyznanego członkom rodziny odszkodowania z tytułu śmierci jej członka. Ma racje Kolegium, że co do zasady umorzenie należności prywatnoprawnych traktować należy jako dochód (np. kwota przedawnionej wierzytelności wykazana w deklaracji PIT-8C jest dochodem przy ustalaniu zasiłku rodzinnego). Jednakże w tej sprawie nie chodzi o należności prywatnoprawne, lecz o konieczność ustalenia przez Organ ewentualności umorzenia rodzinie skarżącej należności publicznoprawnych z tytułów wymienionych w dodanym w dniu 1 stycznia 2018 r. art. 21 ust. 1 pkt 97b u.p.d.o.f. (składającym PIT – 8C był Miejski Zakład Gospodarki Komunalnej w [...]). W świetle tej regulacji u.p.d.o.f., umorzenia zaległości czynszowych i innych wymienionych w tym przepisie są wolne od podatku. SKO winno więc rozważyć czy powołana regulacja mogła mieć wpływ na ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, które zależało od dochodów osiągniętych przez rodzinę w 2016 r. Reasumując, skoro kwoty pochodzące z wypłaconych odszkodowań czy umorzeń zaległości za czynsz i media uzyskane przez rodzinę Skarżącej mogą nie podlegać obowiązkowi podatkowemu, to z racji niewymienienia ich w katalogu art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych, mogły one zostać pominięte przy określaniu dochodów rodziny, co tym samym rodzi przypuszczenie o możliwości spełnienia kryterium dochodowego. Pomimo tej wiedzy oraz podanych wyżej regulacji nie przeprowadzono jakiegokolwiek postępowania w kierunku ustalenia dokładnych okoliczności dokonanego przysporzenia, w celu rozważenia zaistnienia przesłanek zwolnienia od podatku dochodowego. Zaniechanie dokładnego ustalenia zwolnień uzyskanych kwot od podatku dochodowego, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem niezaliczenie kwot odsetek od wypłaconego ubezpieczenia czy kwot umorzonych zaległości za opłaty mieszkaniowe (tj. czynsz, woda, ścieki), mogło zadecydować o spełnieniu kryterium dochodowego a tym samym o uzyskaniu prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Należało więc potwierdzić te zarzuty skargi, które zarzucają SKO naruszenie przepisów postępowania administracyjnego polegające na pominięciu przez Organ odwoławczy okoliczności faktycznych mogących świadczyć o zwolnieniu istotnej części kwot otrzymanych przez rodzinę Skarżącej w roku 2016 od podatku dochodowego. Kolegium nie uwzględniając istotnych w sprawie przepisów prawa materialnego, przewidujących określone zwolnienia przedmiotowe od podatku – art. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 21 ust. 1 pkt 3b, 4, 97b lit. a i c u.p.d.o.f. – naruszyło art. 7, 77, 80, 107 § 3 K.p.a. w sposób który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. SKO ponownie rozpoznając odwołanie obowiązane będzie wyjaśnić w jakim stopniu rodzina skarżącej korzystała ze zwolnień od podatku dochodowego w roku 2016. W szczególności należało będzie dokładnie zbadać czy wypłata odsetek w roku 2016 r. nastąpiła w okolicznościach wskazanych w art. 21 ust. 1 pkt 3b lub ust. 4 u.p.d.o.f. Wyjaśnienie tych kwestii (o pomoc organ może zwrócić się do właściwego urzędu skarbowego) pozwoli wreszcie na rozstrzygnięcie sprawy dotyczącej świadczenia wychowawczego potrzebnego rodzinie do pokrycia kosztów utrzymania niepełnosprawnego dziecka. Skarżąca na etapie wniesienia skargi do WSA wyraźnie podnosiła znaczącą dla oceny legalności decyzji odmownej kwestie zwolnień przedmiotowych od podatku dochodowego, a pomimo tego Kolegium nie zdecydowało się na zastosowanie swych uprawnień autokontrolnych. Z powołanych przyczyn Sąd uchylił decyzję SKO w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. O kosztach postępowania przed WSA nie orzekano z uwagi na ich brak.