I SA/Wa 1384/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2018 r. sprawy ze skargi P. K. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lipca 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wa 170/15 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 5000 (pięć tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz P. K. sumę pieniężną w wysokości 3000 (trzy tysiące) złotych; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz P. K. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] czerwca 2018 r. P. K., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta m. [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lipca 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wa 170/15. Wyrokiem tym Sąd w pkt 1 stwierdził przewlekłość prowadzenia postępowania przez Prezydenta m. [...] z wniosku P. K. z dnia [...] maja 2011 r.; w pkt 2 stwierdził, że przewlekłość postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; w pkt 3 zobowiązał Prezydenta m. [...] do wydania rozstrzygnięcia w sprawie w terminie jednego miesiąca od daty zwrotu akt sprawy wraz z prawomocnym orzeczeniem Sądu; w pkt 4 wymierzył Prezydentowi m. [...] grzywnę w kwocie 500 zł. Skarżący wniósł o wymierzenie Prezydentowi m. [...] grzywny w maksymalnej ustawowej wysokości, stwierdzenie, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przypisanych. Z akt sprawy wynika, że odpis prawomocnego wyroku z dnia 15 lipca 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wa 170/15 wraz z aktami sprawy, wpłynął do Prezydenta m. [...] w dniu [...] listopada 2015 r. Z akt sprawy wynika również, że w sprawie zostały wydane trzy wyroki w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta m. [...] przytoczonego wyżej wyroku z dnia 15 lipca 2015 r. Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 608/16, Sąd wymierzył Prezydentowi m. [...] grzywnę w wysokości 1000 zł oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Wyrokiem z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 42/17, Sąd wymierzył Prezydentowi m. [...] grzywnę w wysokości 2000 zł, stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i oddalił skargę w pozostałym zakresie. Z kolei wyrokiem z dnia 3 października 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1163/17, Sąd wymierzył Prezydentowi m. [...] grzywnę w wysokości 4000 zł, stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz przyznał od Prezydenta m. [...] na rzecz skarżacego sumę pieniężną w kwocie 2000 zł. Z akt sprawy wynika także, że pismem z dnia [...] lutego 2018 r. skarżący ponownie wezwał Prezydenta m. [...] do wykonania ww. wyroku z dnia 15 lipca 2015 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], ozn. hip. [...], została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) i na mocy art. 1 tego dekretu przeszła na własność gminy m.st. Warszawy, a następnie na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy Państwowej (Dz. U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130), stała się własnością Skarbu Państwa. Organ przyznał, że prowadzone jest postępowanie o przyznanie odszkodowania za ww. nieruchomość w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 121 ze zm.). Organ wskazał, że w sprawie kwestia określenia daty faktycznej możliwości władania nieruchomością jest o tyle problematyczna, że w aktach własnościowych nieruchomości znajdują się przesłanki świadczące o utracie faktycznej możliwości władania przed dniem 5 kwietnia 1958 r., nie mniej jednak nie odnaleziono dotychczas dokumentów o mocy prawnej bezsprzecznie świadczących o taki stanie rzeczy. Nie odnaleziono również żadnych dowodów wskazujących, że przedmiotowa nieruchomość do dnia 5 kwietnia 1958 r. była w faktycznym władaniu przeddekretowych właścicieli. Organ zaznaczył, że z uwagi na wynikający z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego pozwalającego na dokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy, a także z uwagi na bardzo dużą ilości wpływających spraw z zakresu odszkodowań, nie było możliwości zakończenia postępowania w terminie określonym w art. 35 k.p.a. Organ dodał, że istnieje konieczność pogłębionej analizy przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie. Organ podał również, że opóźnienia w rozpatrywaniu spraw są spowodowane między innymi bardzo dużą ilością wpływającej korespondencji w sprawach odszkodowawczych za nieruchomości objęte działaniem dekretu [...]. Przy czym waga tych spraw, stopień ich skomplikowania oraz złożoność okoliczności, które powinny być ustalone w toku tych postępowań nie pozwala na dotrzymanie ustawowych terminów przewidzianych na ich rozpatrzenie. Nie bez znaczenia pozostaje również, że akta sprawy przez długi okres pozostały w dyspozycji sądów w związku ze skargami składanymi przez stronę, zaś kolejność rozpatrywania wniosków odszkodowawczych nie powinna być tylko zdeterminowana aktywnością procesową stron. Nadmienił również, że o kolejności rozpoznania spraw nie może decydować tylko aktywność procesowa strony i ilość składanych skarg, tym bardziej, że wniosek skarżących jest relatywnie nowy w stosunku do innych wniosków o odszkodowanie oczekujących na rozpatrzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej jako: p.p.s.a., w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Z kolei w myśl art. 154 § 2 p.p.s.a sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z powołanego art. 154 § 1 p.p.s.a. wynikają dwie przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby sąd administracyjny mógł organowi administracji publicznej wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ musi pozostawać w bezczynności po wyroku uwzględniającym skargę na podstawie art. 149 p.p.s.a. i zobowiązującym organ do wydania w określonym terminie stosownego aktu lub dokonania czynności. Po drugie, strona przed wniesieniem skargi musi wystąpić do właściwego organu z pisemnym wezwaniem do wykonania wyroku. Przed wniesieniem rozpoznawanej skargi na niewykonanie wyroku z dnia 15 lipca 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wa 170/15, skarżący pismem z dnia [...] lutego 2018 r. wezwał Prezydenta m. [...] do jego wykonania. Tym samym procesowy warunek wniesienia skargi został spełniony. Zgodnie z art. 286 § 2 p.p.s.a. termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia akt organowi. Odpis prawomocnego wyroku z dnia 15 lipca 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wa 170/15, zobowiązującego organ do rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość w terminie jednego miesiąca wraz aktami administracyjnymi sprawy doręczony został organowi w dniu w dniu [...] listopada 2015 r. Termin załatwienia sprawy upłynął bezskutecznie w dniu [...] grudnia 2015 r. Z powodu niewykonania powyższego wyroku trzema wyrokami tut. Sądu z dnia 21 czerwca 2016 r., z dnia 16 lutego 2017 r. i z dnia 3 października 2017 r. wymierzano już Prezydentowi m. [...] grzywnę w wysokości odpowiednio 1000 zł, 2000 zł i 4000 zł. Pomimo wydania wyroków wymierzających grzywnę do dnia wydania niniejszego orzeczenia Prezydent m. [...] nie rozstrzygnął wniosku skarżącego o przyznanie odszkodowania. Zatem, skoro Prezydent m. [...] w terminie wyznaczonym wyrokiem z dnia [...] lipca 2015 r. nie załatwił sprawy to wniosek o wymierzenie Prezydentowi m.[...] grzywny jest zasadny. Zważyć bowiem należy, że niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych, czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej i to mimo, że z tego tytułu organ był już – jak w rozpoznawanej sprawie - karany przez Sąd grzywnami. Taka sytuacja wszak prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Mając na względzie zasadność skargi, jak również okres niewykonania przez organ prawomocnego wyroku z dnia 15 lipca 2015 r., Sąd uznał, że dla realizacji represyjno-dyscyplinującej funkcji, jak i w celu zmobilizowania organu do niezwłocznego załatwienia sprawy, adekwatna będzie grzywna w wysokości 5000 zł, która mieści się w granicach określonych w art. 154 § 6 p.p.s.a. Wymierzając grzywnę w takiej wysokość Sąd wziął pod uwagę również to, że pomimo wymierzenia organowi grzywny trzema prawomocnymi wyrokami Prezydent m. [...] w wysokości odpowiednio 1000 zł, 2000 zł i 4000 zł, nadal nie wydał decyzji odszkodowawczej. Powoływanie się w odpowiedzi na skargę na fakt pozostawania akt sprawy przez długi okres w dyspozycji sądów w związku ze skargami skarżącego nie może stanowić okoliczności usprawiedliwiającej niezałatwienie sprawy w terminie. Brak akt administracyjnych nie jest przeszkodą do rozpatrzenia sprawy. Rzeczą organu jest zorganizować swoją pracę tak, aby pozostawać w posiadaniu samych akt administracyjnych albo ich kopii w razie zaistnienia konieczności ich przekazania sądowi. Dzisiejsze środki techniczne są w pełni wystarczające, by sprawnie i skutecznie rozwiązać ten problem. Bierne oczekiwanie na zwrot akt sprawy jest bezczynnością (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 252/17). Zgodnie z art. 154 § 2 zd. 2 p.p.s.a. Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można bowiem mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (zob. wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13, dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, bezczynność organu, która wystąpiła po wyroku z dnia 15 lipca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 1384/18, ma charakter rażącego naruszenia prawa. Zastrzeżenia Sądu budzi sytuacja, w której organ nie podejmuje skutecznych kroków zmierzających do załatwienia wniosku odszkodowawczego. Wskazać należy, że okoliczności podane przez organ w odpowiedzi na skargę, w szczególności duża ilości prowadzonym postępowań, nie mogą tłumaczyć niewykonania przez blisko trzy lata prawomocnego wyroku sądu administracyjnego. Nie sposób nie zauważyć również, że organu nie zmobilizowały do działania ani pisemne wezwania skarżącego do wykonania prawomocnego ww. wyroku z dnia 15 lipca 2015 r., ani nałożone na niego grzywny wyrokami tut. Sądu, czy też przyznana na rzecz skarżącego suma pieniężna. Mając na względzie okoliczności niniejszej sprawy Sąd uznał, że zasadny jest wniosek skarżącego o przyznanie od organu na jego rzecz sumy pieniężnej, co skutkowało przyznaniem mu sumy pieniężnej w wysokości 3000 zł. Kwota ta stanowi formę rekompensaty dla skarżącego za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie jego sprawy. Z powyższych względów w pkt 1, 2 i 3 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6, art. 154 § 2 i art. 154 § 7 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.) ([...] zł tytułem wpisu od skargi, [...] zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego).