II FSK 943/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), Protokolant Paweł Koluch, po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 858/18 w sprawie ze skargi A.Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 9 sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia przybicia na rzecz licytanta oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 858/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gliwicach z dnia 9 sierpnia 2016 r, nr [...] w przedmiocie udzielenia przybicia na rzecz licytanta. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a". Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przez Sądu przepisów postępowania, o którym mowa wart. 174 pkt 2 P.p.s.a., to jest naruszenie: 1. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) – dalej jako: "K.p.a." w związku z art. 9 K.p.a. oraz 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a." - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, iż pomimo braku adnotacji doręczyciela na kopercie i zwrotnym potwierdzeniu odbioru doszło do doręczenia skarżącej protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości, co skutkowało oddaleniem skargi wniesionej przez skarżącą w miejsce uchylenia zaskarżonego postanowienia; 2. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 110w § 2 u.p.e.a. - poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż możliwe jest skuteczne wyznaczenie terminu licytacji pomimo niedoręczenia zobowiązanej stronie protokołu opisu i oszacowania nieruchomości, co skutkowało oddaleniem skargi wniesionej przez skarżącą w miejsce uchylenia zaskarżonego postanowienia; 3. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. art. 111 m u.p.e.a poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, skutkujące przyjęciem, iż organ egzekucyjny nie uchybił przepisom dotyczącym przybicia w sytuacji, gdy skarżąca nie mogła zaskarżyć czynności sporządzenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości, bowiem nie była o tej czynności skutecznie poinformowana (brak doręczenia opisu i oszacowania), a opis i oszacowanie miały z uwagi z uwagi na ustalenie wartości nieruchomości istotne znaczenie w sprawie, co skutkowało oddaleniem skargi wniesionej przez skarżącą w miejsce uchylenia zaskarżonego postanowienia; 4. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 110w § 2 u.p.e.a poprzez jego niezastosowanie w przypadku, gdy pomimo braku doręczenia skarżącej protokołu opisu i szacowania wartości nieruchomości wyznaczono licytację, a następnie udzielono przybicia własności licytowanej nieruchomości, co w rezultacie skutkowało oddaleniem skargi wniesionej przez skarżącą pomimo, iż mamy do czynienia z nieważnością dalszych czynności podjętych w toku postępowania egzekucyjnego, w tym z nieważnością zaskarżonego postanowienia. Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 listopada 2018 roku wydanego w sprawie o sygn. akt. I SA/Gl 858/18 w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, tj. uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 9 sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia przybicia na rzecz licytanta; 2. zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowego, oraz przyznanie pełnomocnikowi skarżącej kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały pokryte w całości jak i w części - wg. norm przepisanych. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu. Należy zauważy, że w sprawie ze skargi A. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach w przedmiocie udzielenie przybicia na rzecz licytanta wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1318/16. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt II FSK 3150/17 uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w motywach rozstrzygnięcia, że przedmiot sporu dotyczy kwestii, gdzie kończą się poszczególne fazy postępowania egzekucyjnego, a w rezultacie – jak daleko wstecz można się cofnąć na etapie formułowania zarzutów wobec postanowienia o przybiciu, tzn. jakie najwcześniejsze działania lub zaniechania organu w toku postępowania egzekucyjnego mogą być przedmiotem zarzutów sformułowanych w treści zażalenia na postanowienie o przybiciu, a następnie w treści skargi do sądu administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że można się cofnąć do wcześniejszego etapu, w którym przysługiwał jakiś inny, wcześniejszy środek zaskarżenia. Takim wcześniejszym środkiem zaskarżenia jest skarga na czynności organu egzekucyjnego dotyczące obwieszczenia o licytacji (art. 110z § 1 u.p.e.a.), a następnie zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego oddalające skargę (art. 110z § 3 u.p.e.a.). Ewentualne naruszenia reguł określonych w art. 110w u.p.e.a. powinny być przedmiotem zarzutów w wyżej wymienionej skardze i zażaleniu, sformułowanych na podstawie art. 110z § 1 i § 3 u.p.e.a. Dlatego też kwestia wyznaczenia oraz obwieszczenia terminu licytacji nie może być już przedmiotem innych środków zaskarżenia, w tym zażalenia na postanowienie o przybiciu. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że najwcześniejszą czynnością jaka mogła być przedmiotem niniejszego postępowania byłoby nieotrzymanie przez skarżącą zawiadomienia o licytacji. Jednakże takie uchybienie nie miało miejsca w niniejszej sprawie, ponieważ skarżąca w dniu 11 kwietnia 2016 r. otrzymała zawiadomienie (obwieszczenie) o licytacji. Następne czynności, które mogły być przedmiotem zarzutów w postępowaniu dotyczącym przybicia, są już czynnościami mającymi miejsce w toku licytacji. Samo wyznaczenie czy też ogłoszenie (obwieszczenie) terminu licytacji nie jest naruszeniem przepisów ustawy w toku licytacji, lecz na wcześniejszym etapie, zatem ewentualne naruszenia związane z wyznaczeniem i ogłoszeniem terminu licytacji nie mogą być przedmiotem zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego co do przybicia (art. 111r § 2 u.p.e.a.), a w konsekwencji nie mogły też być przedmiotem skargi do sądu administracyjnego. Skoro skarżąca nie zakwestionowała w odpowiednim czasie i za pomocą odpowiedniego środka terminu wyznaczenia licytacji, nie skorzystała z przysługujących jej środków, to nie powoduje, że na późniejszym etapie, tj. etapie przybicia, organ egzekucyjny może rozpatrywać kwestię terminu licytacji. Brak aktywności skarżącej na wcześniejszym etapie postępowania egzekucyjnego nie powoduje również, że sąd może wracać do tych kwestii w sprawie skargi do sądu na późniejszą czynność, tj. na postanowienie w sprawie przybicia. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Sąd ten zastosował się do oceny prawnej Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie "głębokości" kontroli legalności postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie w przedmiocie udzielenia przybicia na rzecz licytanta. W skardze kasacyjnej strona skarżąca kwestionuje, poprzez sformułowanie stosownych zarzutów, prawidłowość doręczenia protokołu opisu i oszacowania nieruchomości Tymczasem kwestia dopuszczalności kwestionowania tych okoliczności na obecnym etapie postępowania egzekucyjnego była przedmiotem rozważań i oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z art. 190 P.p.s.a. Sąd któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W rozpoznawanej skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutu naruszenia art. 190 P.p.s.a. a zatem skarżący nie kwestionuje, że Sąd pierwszej instancji rozpoznając sprawę ponownie dostosował się do wykładni prawa przedstawionej w cyt. wyroku NSA. Adresatami powyższego przepisu są zarówno wojewódzki sąd administracyjny, któremu w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej, została sprawa przekazana do ponownego rozpoznania (art. 185 § 1 P.p.s.a.), jak i wnoszący skargę kasacyjną od orzeczenia wydanego przez sąd pierwszej instancji po ponownym rozpoznaniu sprawy. Związanie sądu administracyjnego pierwszej instancji wykładnią prawa dokonaną w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny oznacza więc, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie, nawet wówczas, gdy nie podziela wyrażonych w tym wyroku ocen. Oznacza to, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy, oparcie skargi kasacyjnej na podstawach sprzecznych z przyjętą wykładnią prawa musi skutkować jej oddaleniem. Rozpoznając skargę kasacyjną od ponownie wydanego orzeczenia sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny jest również związany wykładnią prawa dokonaną we wcześniej wydanym kasacyjnym orzeczeniu. Związanie to wynika w sposób pośredni z tego przepisu, skoro nie można oprzeć ponownej skargi kasacyjnej na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną w sprawie, która była wcześniej przedmiotem rozstrzygnięcia przez ten sąd, w pierwszej kolejności zobowiązany jest ustalić, czy uzasadnienie wcześniejszego orzeczenia zawiera wykładnię prawa i jakich norm prawnych ona dotyczy. Następnie należy ocenić zarzuty skargi kasacyjnej przez pryzmat tej wykładni. Zarzuty ingerujące w ocenę prawną dokonaną we wcześniejszym orzeczeniu nie mogą być uwzględnione. Wykładnia prawa, o której mowa w tym przepisie, obejmuje zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe. Okoliczność dostosowania się przez Sąd I instancji do wykładni prawa dokonanej przez sąd drugiej instancji przesądza o braku zasadności zarzutów skargi kasacyjnej w swej istocie kwestionujących ocenę prawną zawartą w wyroku naczelnego Sądu Administracyjnego. W istocie bowiem zawierają one niedopuszczalną w rozumieniu art. 190 P.p.s.a. polemikę z oceną prawną dokonaną we wcześniejszym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 ww. ustawy.