IV SA/Wa 2400/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie: Sędzia WSA Marzena Milewska - Karczewska, Sędzia WSA Wanda Zielińska - Baran (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi M. K., H. K., M. M., J. M., A. D. na postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku oddala skargę Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...], Minister Inwestycji i Rozwoju, po rozpatrzeniu zażalenia M. K., H. K., M. M., J. M. i A, D., utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] maja 2018 r., nr [...], o zwrocie wniosku. W uzasadnieniu podano, że pismem z dnia 30 kwietnia 2017 r. skarżący wystąpili z wnioskiem o unieważnienie i wycofanie z obrotu prawnego aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 1984 r. rep. A Nr [...], podnosząc, że umowa zawarta w wyniku negocjacji poprzedzających postępowanie wywłaszczeniowe jest umową szczególną, nie w pełni dobrowolną, gdyż jej alternatywą było wywłaszczenie nieruchomości. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r. wnioskodawcom zwrócił złożony wniosek, wskazując, że właściwym do unieważnienia aktu notarialnego jest sąd powszechny. W zażaleniu skarżący zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie art. 66 § 3 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Minister Inwestycji i Rozwoju rozpoznając sprawę wskazał, iż słusznie organ I instancji zauważył, że umowa sprzedaży nieruchomości i jej regulują przepisy art. 155-158 Kodeksu cywilnego. Ocena ważności dwustronnej czynności prawnej jaką jest umowa sprzedaży nieruchomości, zawarta w formie aktu notarialnego należy do właściwości sądów powszechnych. których właściwość regulują przepisy art. 15 – 46 Kodeksu postępowania cywilnego. Organ odwoławczy odnosząc się do sformułowanego przez wnioskodawców żądania " unieważnienia i wycofania z obrotu prawnego aktu notarialnego" wyjaśnił, ze nieważna może być tylko czynność prawna, której formą jest akt notarialny. Zgodnie z art. 186 k.p.c. powód może żądać ustalenia istnienia albo nieistnienia konkretnego stosunku prawnego lub prawa. Zarówno nieważność czynności prawnej jak i jej nieistnienie ( brak czynności prawnej) powodują, że stosunek prawny, który miałby z czynności prawnej wynikać, nie powstaje a zatem nie istnieje. Z punktu widzenia art. 189 k.p.c. formułowanie żądania jako zmierzającego do ustalenia ( stwierdzenia) nieważności lub nieistnienia czynności prawnej ( umowy) stanowi skrót myślowy, utożsamiający zdarzenie prawne mające być źródłem stosunku prawnego z tym stosunkiem. Takie żądanie należy zakwalifikować jako zmierzające do ustalenia w myśl art. 189 k.p.c. nieistnienia stosunku prawnego , który miałby wynikać z tej czynności prawnej ( wyrok SN z 6.11.2015 r., II CSK 56/15). Minister odnośnie przywołanego przez skarżących wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 9 kwietnia 2013 r. II SA/Bd 127/13, wyjaśnił, iż zgodnie z art. 126 ust. 2 ugn przepisy rozdziału 6 działu III ugn ( art. 136-142 ugn dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości) stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie: 1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli ( Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r., poz. 172); 2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu o przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych ( Dz. U. z 1952 r. poz. 31); 3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości ( Dz. U. z 1991 r., poz. 127 z późn. zm. Organ podkreślił, iż ww. przepis i wyrok dotyczą zwrotu nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa w drodze umowy sprzedaży i nie mają zastosowania do stwierdzenia nieważności ww. umowy sprzedaży nieruchomości. W przedmiotowej sprawie skarżący żądają unieważnienia umowy cywilnoprawnej, a takiej oceny może dokonać jedynie sąd powszechny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. K., H. K., M. M., J. M. i A. D., zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie: - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie; - art. 8, 10 § 1 w zw. z art. 124 § 2 w zw. z art. 140 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez brak ustosunkowania się do zarzutów, w tym argumentów potwierdzających publiczno-prawny charakter sprawy; - art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie w sposób wyczerpujący postępowania oraz niezebranie pełnego materiału dowodowego, pomimo wskazania konkretów dokumentów które ich zdaniem są istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia przedmiotowego postepowania. Wskazując na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasadzenie kosztów postępowania. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, dalej jako p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do treści art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Wobec czego w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi. Na wstępie wskazać należy, że organ administracji publicznej, do którego wniesiono podanie (wniosek) zawierające określone żądanie, zobowiązany jest zbadać, czy jest organem właściwym do wszczęcia postępowania w sprawie oraz czy żądanie objęte podaniem może być rozpoznane w postępowaniu administracyjnym (wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2006 r., sygn. akt II GSK 32/06, dostępny w CBOSA). W przypadku ustalenia, że sprawa objęta podaniem nie jest sprawą administracyjną w rozumieniu art. 1 pkt 1 kpa, zgodnie z którym "Kodeks postępowania administracyjnego normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco" lub też stwierdzenia przez organ, że przedstawiona sprawa została skierowana do organu niewłaściwego, obowiązkiem organu administracji publicznej jest podjęcie stosownych czynności procesowych, określonych w przepisach art. 66 k.p.a. Zgodnie z treścią § 3 art. 66 k.p.a., jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Przepis ten reguluje sytuację, w której organ administracji publicznej jest nie tylko niewłaściwy w sprawie, ale dodatkowo po dokładnym zbadaniu treści podania ustali w sposób jednoznaczny, że sprawa objęta podaniem należy do właściwości sądu powszechnego lub ustalenie właściwości jakiegokolwiek organu administracji publicznej nie jest możliwe. Oznacza to, że aby zastosować art. 66 § 3 k.p.a. i zwrócić podanie wnoszącemu, organ administracji publicznej zobowiązany jest ustalić i stwierdzić, że sprawa objęta podaniem jest sprawą w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, a zatem sprawą z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również z zakresu ubezpieczeń społecznych, ewentualnie sprawą, do której przepisy kpc stosuje się z mocy ustaw szczególnych (WSA w Warszawie, wyrok z dnia 6 czerwca 2006 r., II SA/Wa 768/06, CBOSA). W niniejszej sprawie należy zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że żądanie unieważnienia i wycofania z obrotu prawnego aktu notarialnego Repertorium A Nr [...] z dnia [...] czerwca 1984 r. nie stanowi żądania podlegającego rozpoznaniu w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez organy administracji publicznej. Z aktu tego wynika, że M. K. i H. K. oraz Z. M. i J. M. zawarli z przedstawicielem Skarbu Państwa przed notariuszem umowę sprzedaży nieruchomości trzech niezabudowanych działek oznaczonych nr [...], [...] i [...] o łącznej pow. 1 ha 390 m2, położonych przy ul. [...] w B.. Sprawa unieważnienia umowy notarialnej sprzedaży nieruchomości nie jest sprawą administracyjną, w rozumieniu powołanego art. 1 k.p.a. Takie żądanie ma bez wątpienia charakter sprawy cywilnej i może być rozpoznane wyłącznie w trybie postępowania cywilnego przez właściwy sąd powszechny, jak słusznie stwierdził organ w zaskarżonym postanowieniu. Organ administracji publicznej nie prowadzi w tego typu sprawach postępowania administracyjnego i nie orzeka w formie decyzji administracyjnej. Tym samym stwierdzić należy, że żądanie skarżących o unieważnienie umowy sprzedaży nieruchomości zawartej w formie aktu notarialnego może być dochodzone wyłącznie na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym. Orzekanie przez organ administracji publicznej w sprawie zastrzeżonej dla właściwości sądów powszechnych stanowiłoby naruszenie art. 2 § 1 k.p.a. Skoro zatem rozstrzygnięcie sprawy dotyczącej unieważnienia aktu notarialnego wskazanego we wniosku z dnia 30 kwietnia 2017 r. należy do wyłącznej kognicji sądów powszechnych, to zasadnym stało się zwrócenie go skarżącym na podstawie art. 66 § 3 kpa. Oznacza to, że wbrew stanowisku skarżących organ ustalił właściwie i w wystarczającym zakresie okoliczności stanu faktycznego w rozpoznawanej sprawie, a następnie dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Dlatego też za niezasadne należało uznać wszystkie sformułowane w skardze zarzuty naruszeń prawa, jakich miał się dopuścić organ w przeprowadzonym postępowaniu. Na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie nie mógł mieć wpływu powołany w skardze wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2009 r., I OSK 1815/07 ( dostępny w CBOSA) z tego względu, że dotyczył on sprawy prowadzonej z wniosku o zwrot nieruchomości nabytej na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym. Tymczasem rozpoznawana sprawa dotyczyła wniosku o unieważnienie aktu notarialnego, a nie wniosku o zwrot nieruchomości, które Skarb Państwa nabył od skarżących rzeczonym aktem notarialnym. Mając powyższe od uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.