II GSK 1073/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) Protokolant Justyna Mordwiłko-Osajda po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. "S. d. D." w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 1741/18 w sprawie ze skargi S. "S. d. D." w W. na postanowienie Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oddala skargę kasacyjną. I. Postanowieniem z [...] września 2017 r. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej odmówił dopuszczenia Stowarzyszenia S. z siedzibą w W. (dalej jako Strona lub Stowarzyszenie), do udziału w postępowaniu w sprawie o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy "PTASIE MLECZKO" nr R.266762, z uwagi na niezgodność celów statutowych Stowarzyszenia z przedmiotem postępowania oraz brakiem interesu społecznego w dopuszczeniu tej organizacji społecznej do udziału w sprawie. Postanowienie doręczono Stowarzyszeniu w dniu 1 grudnia 2017 r. W dniu 12 stycznia 2018 r. do organu wpłynął wniosek Stowarzyszenia, nadany drogą pocztową w dniu 9 stycznia 2018 r. i opatrzony datą dzienną 2 stycznia 2018 r., w którym wniesiono o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Urząd Patentowy. Jednocześnie w dniu 18 stycznia 2018 r. wpłynął do organu, nadany 16 stycznia 2018 r., wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. II. Po rozpatrzeniu ww. wniosku o przywrócenie terminu, Urząd Patentowy postanowieniem z 4 lipca 2018 r. nr Sp.177.2015, na podstawie art. 58 § 1 w zw. z art. 59 § 2 k.p.a., odmówił przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu stwierdził, że uchybienie terminu nie nastąpiło z przyczyn niezależnych od Strony, a przedstawiona argumentacja nie uzasadnia zastosowania nadzwyczajnego środka jakim jest przywrócenie terminu. III. Wyrokiem z 5 grudnia 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 1741/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Stowarzyszenia na postanowienie Urzędu Patentowego z [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, Strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnosząc o przywrócenie wskazała, że nie dotrzymała terminu ze względu na brak doświadczenia, działanie bez pełnomocnika oraz okres świąteczny. Do stwierdzenia braku winy w uchybieniu terminu (przy zastosowaniu obiektywnego miernika wymaganej staranności), powyższe powody okazały się w ocenie WSA niewystarczające. Nie wynika z nich, że skarżąca znalazła się w sytuacji nagłej i nie mogła podjąć odpowiednich czynności. Tym samym organ zasadnie odmówił przywrócenia Skarżącej terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, bowiem strona nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu. Brak wiedzy i doświadczenia, a także czas świąteczny nie mogą stanowić przesłanki wyłączającej winę Strony w niedotrzymaniu terminu. IV. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Stowarzyszenie S. z siedzibą w W., kwestionując go w całości i na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.) zarzuciło naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 k.p.a., poprzez nieuchylenie postanowienia Urzędu Patentowego z 4 lipca 2018 r., w konsekwencji niestwierdzenia naruszenia przepisów postępowania przez Urząd Patentowy, pomimo błędnego przyjęcia, że brak doświadczenia w postępowaniach administracyjnych przed Urzędem Patentowym RP, działanie bez profesjonalnego pełnomocnika oraz okres świąteczno-urlopowy nie stanowią przesłanek uprawdopodobniających brak winy organizacji pożytku publicznego w uchybieniu terminu. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi ad meritum i w rezultacie przywrócenie terminu na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy udziału Stowarzyszenia w postępowaniu dotyczącym unieważnienia prawa ochronnego. Równocześnie Strona wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o orzeczenie na jej rzecz o kosztach postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zwrócono uwagę na błędną wykładnię art. 58 § 1 k.p.a. zaakceptowaną przez WSA. Zdaniem Strony, "Obiektywny miernik staranności", na jaki wskazuje orzecznictwo, należy oceniać, biorąc pod uwagę podmiot, który uchybił terminu. W niniejszej sprawie jest nim Stowarzyszenie będące organizacją pożytku publicznego, zajmujące się przede wszystkim oświatą, edukacją i wychowaniem dzieci. W przypadku stowarzyszenia niedziałającego w celu zarobkowym zasadne jest uznanie, że wymagany miernik staranności powinien być niższy niż w przypadku podmiotów prowadzących działalność profesjonalną. Doświadczenie życiowe nakazuje zdaniem Strony uznać, że brak doświadczenia w postępowaniach administracyjnych przed Urzędem Patentowym, działanie bez profesjonalnego pełnomocnika oraz okres świąteczny, w którym pracownicy zaangażowani byli w działalność prospołeczną na rzecz dzieci z ubogich rodzin, stanowią okoliczności uzasadniające brak zawinionego uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca uprawdopodobniła tym samym brak swojej winy w uchybieniu terminu. V. Organ nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: VI. Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a tak jest właśnie w sprawie niniejszej, to Sąd rozpoznając skargę kasacyjną, związany jest jej granicami. Oznacza to zatem związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Z art. 174 p.p.s.a. wynika, że skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach kasacyjnych: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie Strona formułuje zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. widzi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 k.p.a., uznając, że podawane przez nią okoliczności powinny były skutkować stwierdzeniem braku zawinionego charakteru uchybienia terminu i w efekcie jego przywróceniem. Tak widzianą podstawę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny uznaje jednak za nieusprawiedliwioną. Stosownie do art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Jak wynika z treści art. 58 § 1 k.p.a. oraz utrwalonej w tym zakresie linii orzeczniczej sądów administracyjnych, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia braku winy w niedochowaniu terminu. W postępowaniu poprzedzającym wydanie postanowienia na podstawie art. 58 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej sprawdza więc, czy wnioskodawca uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia została pozostawiona wnioskodawcy, który nie musi udowadniać lecz jedynie uprawdopodobnić, że uchybił terminowi bez swojej winy (tak NSA w wyrokach z 26 lipca 2022 r. sygn. akt II GSK 379/19 i z 30 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 1112/21). Jednocześnie, jak wynika z wyroku NSA z 26 lipca 2022 r. sygn. akt II GSK 424/19, który można i należy uznać za przykład reprezentujący ugruntowaną linię orzeczniczą w tym zakresie, w postępowaniu o przywrócenie terminu, jako kryterium przy ocenie winy lub też braku winy w uchybieniu terminu procesowego przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Negatywnie z tego punktu widzenia oceniane jest choćby lekkie niedbalstwo oraz wina nieumyślna. W kontekście powyższego należy wskazać, że Strona wskazuje na trzy główne powody swojego uchybienia. Są to: niedoświadczenie w sprawach rozpatrywanych przez Urząd Patentowy, brak pomocy profesjonalnego pełnomocnika, czy wreszcie "gorący", przedświąteczny okres, w którym pracownicy Stowarzyszenia zajęci byli realizacją statutowych zadań tej organizacji pożytku publicznego. Jak wynika z akt sprawy, postanowienie organu z 12 września 2017 r. zostało doręczone Stowarzyszeniu w dniu 1 grudnia 2017 r. Zawierało przy tym wyraźne i jasno sformułowane pouczenie o możliwości i trybie złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (na postanowienie przysługiwało prawo złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia postanowienia). Termin na wniesienie tego wniosku, w związku z doręczeniem postanowienia w dniu 1 grudnia 2017 r., upływał 2 stycznia 2018 r. (pierwszy dzień roboczy po Nowym Roku). Stowarzyszenie wniosło o ponowne rozpatrzenie sprawy dopiero w dniu 9 stycznia 2018 r. Wprawdzie opatrzyło ten wniosek datą dzienną 2 stycznia 2018 r., jednakże wysłało go dopiero 9 stycznia 2018 r., nadając przesyłkę w tym właśnie dniu na poczcie. Wprawdzie przy ocenie stopnia winy lub jej braku należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie danej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu działań mających na celu zabezpieczenie dotrzymania terminu (zob. wyrok NSA z 16 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 3233/19), jednakże w ocenie Sądu, tego rodzaju zachowanie Strony, a więc opatrzenie wniosku datą końcową terminu i jego wysłanie tydzień później, bez wyjaśnienia tej kwestii, świadczy o nienależytym prowadzeniu własnych spraw, nieuprawdopodobnieniu braku winy i nie zasługuje na ochronę. Podobnie rzecz wygląda w odniesieniu do twierdzeń o braku profesjonalnego pełnomocnika, czy też braku doświadczenia w sprawach rozpatrywanych przez Urząd Patentowy. W odniesieniu do pierwszej kwestii należy wyjaśnić, że brak pełnomocnika profesjonalisty nie jest i nie może być przesłanką ekskulpującą, uzasadniającą przywrócenie terminu. Brak doświadczenia w sprawach szeroko rozumianej "własności przemysłowej" jakimi zajmuje się Urząd Patentowy nie jest także powodem przywrócenia terminu. To strona sama decyduje się na udział w postępowaniu tego rodzaju, zatem winna liczyć się z tym, że rządzi się ono do pewnego stopnia specyficzną procedurą, którą należy stosować. Podkreślić przy tym trzeba, że kwestia terminowego wnoszenia środków odwoławczych lub środków zaskarżenia, ma charakter uniwersalny dla wielu procedur administracyjnych i sądowych, zatem nie można uznać, aby wymagało szczególnej wiedzy to, że środki odwoławcze należy wnosić w terminie zakreślonym przez prawo. Nie uzasadniał przywrócenia terminu także okres przełomu roku 2017/2018, w którym Stowarzyszenie jest "najbardziej" zajęte działalnością statutową. Po pierwsze, można i należy przyjąć, że dzieje się tak co roku, zatem Stowarzyszenie winno uwzględniać to spiętrzenie obowiązków i godzić je w ramach swojej bieżącej działalności, tym bardziej, że to ono wnioskuje o dopuszczenie do udziału w sprawie. Po drugie, z uwagi na okres w jakim należało wnieść wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (jeden miesiąc), jego uchybienie i powoływanie się na okres świąteczno-noworoczny nie uzasadnia przyjęcia braku winy. Słusznie tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uwzględnił tych okoliczności, jako uzasadniających twierdzenie o braku winy w uchybieniu terminu i skargę oddalił. Podsumowując, w tych okolicznościach sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.