II SA/Lu 838/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak Sędziowie Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Protokolant Starszy inspektor sądowy Jolanta Sikora po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 grudnia 2018 r sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Zaskarżoną do sądu decyzją z [...] r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło z urzędu nieważność decyzji Prezydenta Miasta L. z [...] r. w przedmiocie przyznania M. O. (dalej jako skarżący) świadczenia wychowawczego. Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: Decyzją z [...] r. Prezydent Miasta L. przyznał skarżącemu świadczenie wychowawcze na dziecko J. O., na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Pismem z 5 lipca 2018 r. Kierownik sekcji ds. świadczeń socjalnych MOPR w L. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji ostatecznej, z uwagi na wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r., poz. 2134, ze zm.; dalej jako: u.p.w.d.). W piśmie wskazano, że w aktach sprawy znajduje się kopia wyroku Sądu Okręgowego w L. z [...] r. (sygn. akt III C [...]), z którego wynika, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad M. O. i J. O. Sąd powierzył obojgu rodzicom i ustalił naprzemienną opiekę rodziców nad dziećmi od dnia 3 października 2016 r. Postanowieniem z [...] r. Kolegium powiadomiło o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji. W piśmie z 20 lipca 2018 r. skarżący wskazał, że uzgodnił z żoną, iż połowa wpływających na jego konto pieniędzy (połowa świadczenia wychowawczego) będzie przez niego przelewana na konto żony. Dołączył 8 wyciągów z dokonywanych przelewów należnej żonie części świadczenia. Decyzją z [...] r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło nieważność decyzji z [...] r. Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium stwierdziło, że wydając decyzję przyznającą skarżącemu świadczenie wychowawcze w pełnej kwocie mimo istnienia wyroku ustalającego opiekę naprzemienną organ I instancji rażąco naruszył art. 5 ust. 2a u.p.w.d., gdyż w świetle tego przepisu w takiej sytuacji kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Rażące naruszenie ww. przepisu uzasadniało stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Stanowisko skarżącego wyrażone w piśmie z 20 lipca 2018 r. nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium pełnomocnik M. O. zarzucił naruszenie: (1) art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie, który wprost wskazywał, że Sąd Okręgowy w L. ustalił naprzemienną opiekę rodziców nad dziećmi od dnia 3 października 2016 r., co wprost stanowiło o konieczności zastosowania przez organ przyznający świadczenie wychowawcze art. 5 ust. 2a u.p.w.d. i przyznania wsparcia w wysokości połowy nominalnej miesięcznej wysokości świadczenia tj. co do zasady [...] zł miesięcznie, a brak zastosowania wskazanego przepisu przez odpowiednie do tego organy nie może warunkować odpowiedzialności po stronie skarżącego, który samodzielnie przekazywał byłej małżonce połowę kwoty uzyskiwanej z tytułu świadczenia wychowawczego 500+; (2) art. 6 k.p.a poprzez brak działania przez organy na podstawie prawa i tym samym brak zastosowania art. 5 ust. 2a u.p.w.d. i tym samym stwierdzenie nieważności decyzji z [...] r., w sytuacji gdy to nie po stronie skarżącego doszło do uchybień w zakresie zastosowania tego przepisu i niezasadnej wypłaty całej wysokości świadczenia opiekuńczego, zwłaszcza w sytuacji gdy skarżący samodzielnie przekazywał uprawnionej byłej małżonce połowę kwoty nominalnej miesięcznej wysokości świadczenia tj. [...] zł, co wprost wynikało z dołączonych przez skarżącego w toku postępowania potwierdzeń przelewu; (3) art. 8 k.p.a poprzez działanie naruszające zaufanie skarżącego do władzy publicznej, polegające na zdyskredytowaniu konieczności przyznania świadczenia wychowawczego skarżącemu, w sytuacji gdy to z wyłącznej winy organu wydającego decyzję doszło do niezastosowania przepisu art. 5 ust. 2a u.p.w.d., a skarżący swoim zachowaniem polegającym na comiesięcznym przekazywaniu byłej żonie połowy kwoty z tytułu przyznanego świadczenia niejako wyręczył odpowiedzialny do tej czynności organ; (4) art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że decyzja z [...] r. została wydana bez podstawy prawnej, w sytuacji gdy w świetle ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, umożliwione jest zaliczenie dziecka jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców oraz proporcjonalny podział kwoty świadczenia wychowawczego - w przypadku dzieci, nad którymi opieka naprzemienna sprawowana jest "zgodnie z orzeczeniem sądu", co w niniejszej sytuacji ma miejsce, a doszło jedynie do uchybienia urzędników w postaci braku rozliczenia wypłaconej kwoty pomiędzy oboje rodziców, co nie powinno przekładać się na rzeczywiście przysługujące uprawnienie do pobierania świadczenia w ramach rządowego programu 500+. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W rozpoznawanej sprawie niesporne jest, że wydając decyzję z [...] r. przyznającą skarżącemu świadczenie wychowawcze na dziecko w pełnej kwocie [...]zł, organ I instancji pominął znajdujący się w aktach sprawy wyrok Sądu Okręgowego w L. z [...] r., z którego wynika, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad M. O. i J. O. Sąd powierzył obojgu rodzicom, w tym skarżącemu, oraz ustalił naprzemienną opiekę rodziców nad dziećmi od dnia 3 października 2016 r. Co więcej, już we wniosku o przyznanie świadczenia (złożonym w dniu 22 sierpnia 2018 r., k. 8 akt adm.) skarżący wpisał stan cywilny: rozwiedziony, a w składzie rodziny nie podał byłej już małżonki. Pominięcie tych okoliczności, wynikających wprost z materiału znajdującego się w aktach sprawy, doprowadziło organ I instancji do oczywistego błędu i przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości, z pominięciem regulacji wynikającej z art. 5 ust. 2a u.p.w.d., w świetle której niewątpliwie należało przyznać świadczenie każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest to, czy niewątpliwy błąd organu I instancji uzasadniał stwierdzenie przez Kolegium nieważności decyzji z [...] r. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji Kolegium był art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., przy czym Kolegium stwierdziło nieważność decyzji z [...] r. z uwagi na rażące naruszenie prawa, a nie jak wskazuje pełnomocnik skarżącego w jednym z zarzutów, z uwagi na wydanie decyzji bez podstawy prawnej. W świetle utrwalonych już poglądów orzecznictwa, o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa ma miejsce wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. wyroki NSA z 18 lipca 1994 r., V SA 535/94, ONSA 1995, Nr 2, poz. 91; z 21 października 2010 r., I OSK 28/10; z 28 października 2011 r., I OSK 1888/10, Lex nr 1069632; z 29 maja 2018 r., I OSK 1611/16; orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie ma żadnych podstaw do kwestionowania poprawności zastosowania przez Kolegium art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Treść art. 5 ust. 2a u.p.w.d. w okolicznościach sprawy nie budziła żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Oczywistość naruszenia tego przepisu przez organ I instancji jest niewątpliwa. Przepis ten miał kluczowe znaczenie w sprawie, jego błędne niezastosowanie spowodowało przyznanie skarżącemu świadczenia wychowawczego w wysokości wyższej niż należna. Nie można również zaakceptować istnienia w obrocie prawnym decyzji, która pozostaje w tak oczywistej sprzeczności z treścią właściwych przepisów i która prowadzi do przyznania świadczenia w wysokości dwukrotnie wyższej niż należne skarżącemu. Oceny tej nie mogą skutecznie podważyć podniesione w skardze zarzuty. Zarzut naruszenia zasady prawdy obiektywnej jest chybiony z tego względu, że z punktu widzenia przesłanki rażącego naruszenia prawa irrelewantna jest okoliczność, że wadliwe niezastosowanie art. 5 ust. 2a u.p.w.d. jest wynikiem błędu organu, a nie działań skarżącego. Ustalenia faktyczne, na jakich oparło się Kolegium są w istocie bezsporne. Z kolei żaden przepis obowiązującego prawa nie pozwala na uwzględnienie podnoszonej przez skarżącego okoliczności, że samodzielnie przekazywał swojej byłej małżonce połowę otrzymywanej kwoty. W świetle nie budzącej wątpliwości interpretacyjnych (w okolicznościach sprawy) treści art. 5 ust. 2a u.p.w.d. oczywiste jest, że skarżący otrzymywał świadczenie w wysokości wyższej niż należna. Z tych samych przyczyn niezasadny jest zarzut naruszenia zasady legalizmu (art. 6 k.p.a.), bo to właśnie ta zasada nakazywała stwierdzenie nieważności decyzji z [...] r., jako wydanej z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 2a u.p.w.d., a żaden obowiązujący przepis prawa nie pozwalał na uwzględnienie okoliczności samodzielnego przekazywania przez skarżącego jego byłej żonie połowy świadczenia przyznanego w wysokości wyższej od należnej. W ocenie Sądu nie można również uwzględnić zarzutu naruszenia zasady ochrony zaufania jednostki (art. 8 k.p.a.). Nie ulega wątpliwości, że przyznanie świadczenia w wysokości wyższej od należnej jest wynikiem ewidentnego błędu organu I instancji. Zasada ochrony zaufania chroni jednak oczekiwania usprawiedliwione, zaś oczekiwania usprawiedliwione to takie, które są oparte na obowiązujących przepisach. Nie można z zasady ochrony zaufania wywodzić konieczności pozostawienia w obrocie prawnym decyzji w oczywisty sposób niezgodnej z prawem, przyznającej świadczenie w wysokości wyższej od należnej. Takie oczekiwania, jako sprzeczne z prawem, nie są usprawiedliwione i nie są objęte gwarancjami wynikającymi z zasady ochrony zaufania. Zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 jest całkowicie chybiony. Po pierwsze, jak już była o tym mowa wyżej, Kolegium stwierdziło nieważność decyzji z [...] r., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa (art. 5 ust. 2a u.p.w.d.), a nie jako wydanej bez podstawy prawnej, jak podnosi pełnomocnik skarżącego. Po drugie, jak również wyżej wyjaśniono, nie ma podstaw do tego, by kwestionować prawidłowość zastosowania przez Kolegium art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U, z 2018 r., poz. 1302, ze zm.), Sąd oddalił skargę.