II OW 139/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędziowie sędzia NSA Barbara Adamiak sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w W. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska w W. a Starostą W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do przeprowadzenia postępowania w sprawie przywrócenia środowisku stanu właściwego postanawia: wskazać Starostę W. jako organ właściwy w sprawie. Wnioskiem z dnia 26 lipca 2018 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w W. (zwany dalej w skrócie jako RDOŚ) wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego z Starostą W. w przedmiocie przywrócenia środowiska zanieczyszczonego wskutek rozszczelnienia samochodowego zbiornika na paliwo w trakcie jego tankowania, do stanu właściwego. Pismem z dnia 5 kwietnia 2018 r. Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska Delegatura w M. poinformował RDOŚ o ustaleniach kontroli dokonanej w firmie A. Z protokołu kontroli Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska wynika, że na terenie bazy transportowej miało miejsce rozszczelnienie się samochodowego zbiornika na paliwo w trakcie tankowania samochodu należącego do taboru przedsiębiorcy, co spowodowało wyciek oleju napędowego na nieuszczelniony grunt. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska wnioskując o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego argumentował, że substancja, która zanieczyściła środowisko gruntowe, nie była substancją transportowaną. W ocenie RDOŚ jej wykorzystanie związane było z bieżącą eksploatacją posiadanych przez podmiot środków transportu, wobec czego nie można uznać, że do skażenia doszło w wyniku działalności stwarzającej ryzyko szkody w środowisku. Zdaniem RDOŚ brak jest w sprawne możliwości zastosowania przepisów ustawy szkodowej, a właściwym staje się zastosowanie przypisów ustawy Prawo ochrony środowiska. RDOŚ powołując się na orzecznictwo sądu administracyjnego (m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2009 r. sygn. akt II OW 30/09 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r. sygn. akt II OW 97/11) wskazał, że w celu ustalenia właściwości niezbędne jest zapewnienie kompatybilności pomiędzy przedsiębiorcą, rodzajem prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, a uwarunkowaniami materialno-prawnymi zawartym w przepisach ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz. U. z 2018 r. poz. 954) dalej "ustawą szkodową" lub ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2018r. poz. 799) dalej jako P.o.ś. Zdaniem RDOŚ w przedmiotowym wypadku wyciek z baku nie miał bezpośredniego przełożenia na prowadzoną działalność gospodarczą, lecz wynikał z eksploatacji samochodu wykorzystywanego do tej działalności, co powoduje, że nie można uznać właściwości RDOŚ do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy, która zgodnie z art. 362 ust. 1 pkt 2 P.o.ś. w związku z art. 378 ust. 1 P.o.ś. powinna zostać rozpoznana przez starostę. W odpowiedzi na wniosek starosta wskazał, że przedsiębiorca w ramach prowadzonej działalności dokonuje magazynowania i dystrybucji oleju napędowego, przy użyciu 2 zbiorników o pojemności 5000l (w tym 1 wyposażony w urządzenia do dystrybucji), usytuowanych na terenie działki nr ... przy ul. P. ... w T. W związku z tym magazynowanie oleju napędowego, jak i zdarzenie, na skutek którego doszło do zanieczyszczenia środowiska miało miejsce na terenie działalności prowadzonej przez przedsiębiorcę (awaria w wyniku, której doszło do wycieku dotyczyła samochodu będącego własnością przedsiębiorcy). W ocenie starosty, RDOŚ błędnie zinterpretował fakty uznając, że na przedmiotowym terenie prowadzona jest działalność w zakresie wydobycia kopalin, a magazynowanie i dystrybucja oleju napędowego (nawet jeśli nie jest przeważającym rodzajem działalności) nie jest działalnością stwarzającą ryzyko wystąpienia szkody w środowisku. Podobnie błędnie zinterpretowano fakt, że zanieczyszczenie gruntu na skutek pęknięcia zbiornika w samochodzie nie jest szkodą w środowisku. W związku z powyższym organ wskazał, że w przedmiotowym przypadku ma zastosowanie ustawa szkodowa, a organem właściwym w sprawie jest RDOŚ stosownie do art. 7 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 2 pkt 1ustawy szkodowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość i spory kompetencje. Stosownie do art. 64 § 3 P.p.s.a. do wniosków stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Na wstępie przypomnieć należy, że spór kompetencyjny w niniejszej sprawie dotyczy wskazania organu właściwego do nałożenia obowiązku przywrócenia środowiska do stanu właściwego, w związku z zanieczyszczeniem powstałym wskutek rozszczelnienia samochodowego zbiornika na paliwo w trakcie jego tankowania. Zgodnie z art. 362 ust. 1 P.o.ś., jeżeli podmiot korzystający ze środowiska negatywnie oddziałuje na środowisko, organ ochrony środowiska może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek: – ograniczenia oddziaływania na środowisko i jego zagrożenia; – przywrócenia środowiska do stanu właściwego. Przepis ten ma zastosowanie do podmiotów korzystających ze środowiska, przez które, zgodnie z art. 3 pkt 20 lit. a P.o.ś. rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców. Stosownie do art. 4 ust. 1 Prawa przedsiębiorców przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą. Zgodnie z art. 3 Prawa przedsiębiorców działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że osoba fizyczna - A. M. prowadzi zorganizowaną działalność zarobkową, wykonywaną we własnym imieniu w sposób ciągły, tj. działalność gospodarczą, pod firmą A. Nie ulega wątpliwości, że szkoda powstała w środowisku wywołana została w związku z działalnością ww. podmiotu, w skutek rozszczelnienia się samochodowego zbiornika na paliwo w trakcie jego tankowania. Powyższe implikuje, że A. M., w świetle przywołanej wyżej definicji zawartej w art. 3 pkt 20 P.o.ś., jest podmiotem korzystającym ze środowiska. Wystąpienie wycieku z samochodu należącego do taboru A. jest wystarczające do stwierdzenia, że "podmiot korzystający ze środowiska negatywnie oddziałuje na środowisko" (art. 362 ust. 1 P.o.ś.). Stanowi to podstawę do wydania decyzji w zakresie nałożenia wymienionych w tym przepisie obowiązków. Organem ochrony środowiska właściwym w sprawach, o których mowa w art. 362 ust. 1-3, stosownie do art. 378. 1. P.o.ś., jest starosta. Na marginesie dodać należy, że słusznie wskazał RDOŚ, że zakres ustawy szkodowej określony w art. 2 ust 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 6 ust. 9 ww. ustawy w związku z art. 3 pkt 20 P.o.ś. nie obejmuje działalność gospodarczej przedsiębiorcy, gdyż nie zalicza się ona do działalności stwarzającej ryzyko w środowisku w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy szkodowej, co wyklucza możliwość zakwalifikowania działalności przedsiębiorcy jako podmiotu korzystającego ze środowiska stwarzającego ryzyko szkody w środowisku w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy szkodowej. Ponadto ustawę szkodową stosuje się do bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub do szkody w środowisku spowodowanych przez działalność podmiotu korzystającego ze środowiska stwarzającą ryzyko szkody w środowisku oraz spowodowanych przez inną działalność podmiotu korzystającego ze środowiska, jeżeli dotyczą gatunków chronionych lub chronionych siedlisk przyrodniczych oraz wystąpiły z winy podmiotu korzystającego ze środowiska (art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy szkodowej). Ustawa szkodowa w art. 3 wymienia działalność stwarzającą ryzyko szkody w środowisku i zakres ten nie obejmuje zdarzenia objętego tą sprawą. Z tych względów, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał Starostę W. jako organ właściwy w sprawie.