III SA/Wa 1961/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, sędzia WSA Sławomir Kozik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 maja 2017 r. sprawy ze skargi L.H. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz L. H. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (DIS) postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016 r. wydanym po rozpatrzeniu zażalenia L.H. (Skarżący) na postanowienie DIS z dnia [...] lutego 2016 r. odmawiającej wszczęcia postępowania w zakresie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania od decyzji DIS z dnia [...] lipca 2014 r., utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Postanowienie powyższe wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Pismem z dnia 24 stycznia 2014 r., Skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją DIS z dnia [...] grudnia 2012 r. w przedmiocie określenia podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. DIS postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r., wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. a następnie, decyzją z dnia [...] lipca 2014r. odmówił uchylenia własnej decyzji z [...] grudnia 2012 r., stwierdzając brak przesłanek określonych w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej. W dniu 28 sierpnia 2014r. Skarżący złożył odwołanie od decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. W związku z tym, że odwołanie nie zostało podpisane DIS, pismem z dnia 30 września 2014 r. wezwał Skarżącego do uzupełnienia odwołania w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania poprzez złożenie podpisu pod jego treścią. Z uwagi na nieuzupełnienie, w wyznaczonym terminie, braków formalnych odwołania DIS postanowieniem z dnia [...] października 2014 r. pozostawił je bez rozpatrzenia. Postanowienie doręczono skarżącemu w dniu 4 listopada 2014r. W dniu 14 listopada 2014 r. do DIS wpłynęło podpisane przez Skarżącego odwołanie od decyzji z dnia [...] lipca 2014r. DIS postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015r. stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia powyższego odwołania. Wnioskiem z dnia 27 stycznia 2016 r. Skarżący zwrócił się do organu o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania z dnia 26 sierpnia 2014 r. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2016r. DIS odmówił wszczęcia postępowania w powyższym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że z uwagi na wydanie przez DIS postanowienia z dnia [...] stycznia 2015r. stwierdzającego uchybienie terminowi wniesienia odwołania sprawa została zakończona przed organem odwoławczym i brak jest podstaw do rozpatrzenia treści żądania przedstawionego we wniosku o przywrócenie terminu do uzupełniana braków formalnych odwołania. Kwestionując zasadność wydanego postanowienia Skarżący złożył na nie zażalenie kwestionując prawidłowość doręczenia zaskarżonego postanowienia oraz wskazując, że jest ono niezrozumiałe. Po rozpatrzeniu zażalenia opisanym na wstępie postanowieniem DIS postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie z dnia 4 marca 2016 r. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 165 O.p. postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie Strony lub z urzędu. Datą wszczęcia postępowania na żądanie Strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu z zastrzeżeniem art. 165a powyższej ustawy. W świetle powyższego przepisu organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 Ordynacji podatkowej zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek przyczyn postępowanie podatkowe nie może być wszczęte. W ocenie DIS w sprawie niniejszej niewątpliwie wniosek został wniesiony przez stronę postępowania. Odnośnie zaś drugiej zawartej w tym przepisie przesłanki tj. "jakiejkolwiek innej przyczyny" wyjaśnił, że przyczyna ta może wystąpić gdy: 1. brak jest w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia wskazanej przez wnioskodawcę treści żądania w trybie postępowania podatkowego; 2. żądanie jest sformułowane na podstawie ustaw podatkowych, ale nie może być przedmiotem postępowania podatkowego z uwagi na fakt, iż w danej sprawie toczy się już postepowanie podatkowe; 3. w sprawie zapadła już decyzja. Organ wyjaśnił następnie, że w sprawie DIS postanowieniem z dnia 9 stycznia 2015 r. stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Postanowienie to zostało uznane za doręczone w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej w dniu 29 stycznia 2015 r. i nie zostało zaskarżone do Sądu, w związku z czym stało się ostateczne. Zdaniem organu skoro postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. pozostawiono odwołanie bez rozpatrzenia i postanowienie to jest ostateczne, to wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych tego odwołania jest bezprzedmiotowy. Tym samy organ pierwszej instancji prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. Odnosząc się natomiast do kwestii doręczenia przedmiotowego postanowienia, organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej pisma doręcza się osobom fizycznym pod adresem miejsca ich zamieszkania lub pod adresem do doręczeń w kraju. W sprawie niniejszej L.H. wskazał adres do doręczeń, tj. "M.Z., Kancelaria Radcy Prawnego, [...]. Jednakże analiza akt sprawy wskazuje, że w toku postępowania przed organami podatkowymi skarżący nie ustanowił pełnomocnika do doręczeń i nie zgłosił tej okoliczności poprzez złożenie stosownego pełnomocnictwa. Z żadnego dokumentu również nie wynika, aby skarżący był reprezentowany przez pełnomocnika. Wszelkie dokumenty składne w toku postępowania są podpisywane bezpośrednio przez L.H. Zdaniem organu wskazując adres do doręczeń skarżący powinien mieć pod nim możliwość odbioru przesyłek, natomiast jeżeli chce by korespondencja była doręczana innej, niż on osobie powinien dołączyć stosowne pełnomocnictwo. Reasumując DIS stwierdził, iż przesyłka zawierająca postanowienie z dnia [...] lutego 2016r. została prawidłowo zaadresowana na wskazany przez skarżącego adres do doręczeń, z pominięciem osoby nieumocowanej do odbioru przesyłek przed organem podatkowym. Odnosząc się do zarzutu niezrozumienia postanowienia przez skarżącego DIS stwierdził, iż jest on niezrozumiały. Wskazał, iż zaskarżone postanowienie zostało wydawane w związku z wnioskiem skarżącego z dnia 27 stycznia 2016 r., który organ pierwszej instancji wskazał w sentencji postanowienia. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu Skarżący złożył skargę do tutejszego sądy zarzucając organowi naruszenie zasad doręczeń obowiązujących przepisach prawa, a w szczególności art. 59 pkt 9 w związku z art. 70 w związku z art. 144, 148, 149, 150 Ordynacji podatkowej, poprzez przyjęcie skuteczności doręczenia decyzji mimo naruszenia przez organ wszelkich obowiązujących zasada doręczeń. W uzasadnieniu skargi przedstawił przebieg sprawy wskazując głównie na zaistniałe, w jego ocenie, błędy w doręczeniu korespondencji. Odpowiadając na skargę DIS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona a zaskarżone postanowienie DIS oraz poprzedzające je postanowienie z dnia [...] lutego 2016 r. naruszają przepisy postępowania, to jest art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej, w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu. Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 119 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) – powoływana dalej jako "p.p.s.a.", sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Treść powyższego przepisu upoważniała zatem sąd do rozpoznania niniejszej sprawy w postępowaniu uproszczonym. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było postanowienie DIS utrzymujące w mocy postanowienie tego organu, którym odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie wniosku Skarżącego przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania z dnia 26 sierpnia 2014 r. od decyzji DIS z dnia [...] lipca 2014 r. Podstawę wydania zaskarżonych orzeczeń stanowił przepis art. 165a § 1 O.p., zgodnie z którym gdy żądanie wszczęcia postępowania, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W tym miejscu wyjaśnić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że użyty w ww. przepisie zwrot "nie może być wszczęte" należy odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny (por wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 stycznia 2016 r., II GSK 1904/14). Zgodnie z art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Treść tego przepisu jest jednoznaczna i prowadzi do oczywistego wniosku, że w sytuacji gdy odwołanie zostało wniesione po terminie, istnieje po stronie organu podatkowego prawny obowiązek wydania postanowienia stwierdzającego ten fakt. Organ zobowiązany jest wydać je bez względu na to czy strona ubiega się czy nie o przywrócenie uchybionego terminu. Postanowienie wydane na podstawie powołanego przepisu zamyka bowiem w sposób procesowy postępowanie zainicjowane złożeniem odwołania. Brak tego rozstrzygnięcia pozostawiałoby zatem odwołanie niejako w próżni, powodując stan niepewności. W niniejszej sprawie, na podstawie powołanego przepisu DIS wydał postanowienie o stwierdzeniu uchybienia do wniesienia odwołania raków formalnych. Sąd nie podziela poglądu organu, że wydanie postanowienia o uchybieniu terminu czy to do złożenia odwołania, skutkuje bezprzedmiotowością wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania. Jest oczywistym, że rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu może dotyczyć wyłącznie sytuacji, gdy termin został przekroczony, ale okoliczność ta wymaga stwierdzenia postanowieniem wydanym na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p. Zatem w razie złożenia wniosku o przywrócenie terminu, którego uchybienie zostało stwierdzone postanowieniem wydanym na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p. organ winien przystąpić do jego rozpoznania. W przypadku uznania przez organ, że wniosek jest zasadny i przywrócenia terminu, możliwe jest przystąpienie przez organ odwoławczy do merytorycznego rozpoznania odwołania, bez potrzeby uchylania postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminowi (por. stanowisko wyrażone przez WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 13 sierpnia 2013 r. I SA/Gl 450/13). Ponownie rozpoznając sprawę organ rozpatrzy wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania celem ustalenia, czy spełnione zostały wymogi za art. 162 § 1 i § 2 O.p. a zatem czy zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania. Sąd podkreśla, że na obecnym etapie postępowania brak było podstaw do wypowiadania się przez sąd co do prawidłowości doręczeń dokonywanych przez organy, kontroli sądu poddane było bowiem wyłącznie postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Wobec powyższego uznając, że postanowienia organów obu instancji naruszały art. 165a § 1 O.p., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., w związku z art. 135 p.p.s.a. i art. 119 pkt 3) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzającej je postanowienie z dnia [...] lutego 2016 r. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200, 205 § 1 210 § 2 p.p.s.a. zasadzając na rzecz Skarżącego zwrot uiszczonego przez niego wpisu w wysokości 100 złotych.