I SA/Wa 2185/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2016 r. sprawy ze skargi T. Z. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz T. Z. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] o odmowie przyznania A. W., W. M., T.Z., P. S. i M. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia [...] udziału w prawie własności nieruchomości położonej w [...][...] przy ul. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzja Ministra została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 29 grudnia 1992 r. A. K., jako jeden ze spadkobierców T. K., wystąpił o przyznanie rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Do w/w wniosku przyłączyli się: W. M. (pismem dnia 4 czerwca 2008 r.), T. Z. (pismem z dnia 6 lipca 2008 r.), J. K. (pismem z dnia 18 lipca 2008 r.) oraz A. W. (pismem z dnia 28 lipca 2008 r.). Przy czym ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że spadkobiercami po zmarłej, w dniu [...] kwietnia 2009 r. J. K., są M. S. i P. S. Wojewoda [...] wskazał, że na potwierdzenie faktu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przedstawiono: 1) zaświadczenie Państwowego Archiwum [...] z dnia [...] lipca 1992 r., nr [...], z treści którego wynika, że do 1940 r. T. K. posiadała jednopiętrowy, murowany dom mieszkalny w [...], przy ul. [...], 2) zaświadczenie Międzymiastowego Biura Inwentaryzacji Technicznej w [...] z dnia [...] listopada 1992 r., nr [...], z treści którego wynika, że dom przy ul. [...] w [...] wg. stanu na [...] kwietnia 1949 r. miał adres ul. [...] i powierzchnię użytkową [...] m2, 3) zaświadczenie Instytucji Naukowo-Metodycznej Państwowego Archiwum [...] z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...], z którego wynika, że w Funduszu Archiwalnym [...] Działu Hipotecznego [...] Sądu Okręgowego z lat 1921-1939 znajdują się dane, z których wynika że T. K. miała w posiadaniu do września 1939 r. nieruchomy majątek, znajdujący się przy ul. [...] w [...], woj. [...], który nabyła w 1902 r. Nieruchomość składała się z działki ziemi o pow. [...] m2, ceglanego piętrowego budynku, [...] i stodoły, 4) plan z dnia [...] listopada 1929 r., sporządzony przez inżyniera M. K., dotyczący zabudowy nieruchomości przy ul. [...]. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. odmówił A. W., W. M., T.Z., P. S. i M. S. przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia [...] udziału w prawie własności nieruchomości w [...], ul. [...] poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U z 2014 r. poz. 1090, dalej powoływana jako ustawa), która reguluje zasady przyznawania prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewoda podkreślił jednocześnie, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną kumulatywnie wszystkie przesłanki wynikające ze wskazanych wyżej przepisów, a niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty w świetle art. 7 ust. 2 tej ustawy. W ocenie organu nie budził wątpliwości fakt, że T. K. była w dniu 1 września 1939 r. właścicielką opisanej powyżej nieruchomości. Organ stwierdził jednak, iż T. K. nie repatriowała się z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie bowiem do treści postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po T.K. z dnia [...] maja 1994 r., sygn. akt [...], zmarła ona dnia [...] stycznia 1950 r. w [...] i tam ostatnio zamieszkiwała. Tymczasem zgodnie z art. 2 pkt 1 powołanej ustawy, aby otrzymać prawo do rekompensaty, właściciel winien opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia lub w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. W opinii Wojewody nie można zatem mówić o T. K., jako o właścicielce nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., bowiem nie ewakuowała się z tego terenu i do śmierci zamieszkiwała poza obecnymi granicami państwa polskiego. Jednocześnie organ zauważył, że od dnia [...]stycznia 1950 r. współwłaścicielami nieruchomości, z tytułu spadkobrania po T. K., stali się: R. W., S. K., A. K. i M. Z. po [...] części spadku każde z nich. Wojewoda podał, iż zgodnie z kartą ewakuacyjną, wydaną przez Głównego Pełnomocnika Tymczasowego Rządu Narodowego RP w dniu [...] czerwca 1945 r., R. W. repatriowała się do Polski (powiat [...]) w 1945 r. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego organowi nie udało się uzyskać dokumentów repatriacyjnych S. K., jednak z pisma A. W. z dnia 26 września 2008 r. wynika, że S.K. w 1945 r. mieszkała w [...]. Ponadto z nadesłanego przez Archiwum Akt Nowych Wyciągu - odpisu ksiąg rejestracyjnych repatriantów, którzy przybyli z [...] do [...] dnia [...] lutego 1947 r. wynika, że M.Z. przybyła na obecne terytorium państwa polskiego w 1947 r. Natomiast w stosunku do czwartego spośród spadkobierców T. K. – A. K., Wojewoda podniósł, iż nie przedstawiono urzędowych dowodów potwierdzających fakt opuszczenia byłego terytorium państwa polskiego, jednak z oświadczeń W. M., M.S. i P. S., wynika, że A. K. repatriował się w 1955 r. do [...], a następnie mieszkał w [...]. Okoliczność tę, zdaniem Wojewody, potwierdza nadesłana przez Urząd Miasta [...] kopia wyciągu z książki meldunkowej budynku, położonego w [...] przy ul. [...], zgodnie z którą A. K. wraz z rodziną przybył na pobyt stały do [...] dnia [...] marca 1957 r. i zameldował się pod wskazanym wyżej adresem. Ponadto Urząd Miasta [...], Wydział Spraw Społecznych, Oddział Ewidencji Ludności poinformował, że A. K. w okresie od [...] września 1965 r. do [...] kwietnia 1995 r. (tj. [...]) mieszkał w [...] przy ul. [...]. W ocenie Wojewody należało zatem przyjąć, że tylko A. K, który repatriował się po [...] stycznia 1950 r. (tj. po śmierci T. K.), opuszczał byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jako współwłaściciel nieruchomości położonej w [...]. Z kolei R. W., S. K. i M. Z. opuściły dawne województwo [...] w latach 1945-1947, a więc przed nabyciem w 1950 r., w drodze spadkobrania po T. K., prawa własności przedmiotowej nieruchomości. W konsekwencji Wojewoda uznał, iż tylko A. K. spełnił wszystkie wymogi wskazanej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., w tym również wymóg art. 2 pkt 1. Zdaniem organu pozostałe spadkobierczynie T. K., a tym samym współwłaścicielki pozostawionej nieruchomości w [...] częściach, tj. R. W., S. K. i M. Z., nie spełniły powyżej omówionych wymogów ustawy. W konsekwencji brak jest podstaw do przyznania ich spadkobiercom prawa do rekompensaty, z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie w zaistniałych okolicznościach sprawy Wojewoda zaznaczył, że przysługujące spadkobiercom A. K. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia [...] części własności nieruchomości w [...] zostanie rozstrzygnięte w odrębnym postępowaniu administracyjnym. Odwołanie od powyższej decyzji Wojewody [...] z dnia 22 grudnia 2011 r. złożył T. Z., kwestionując jej prawidłowość. Minister Skarbu Państwa, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] października 2015 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznając ją za prawidłową. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister uznał stan faktyczny za prawidłowo ustalony przez Wojewodę. Przy czym organ podkreślił, że w związku z faktem nieopuszczenia przez T. K. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie przysługiwało jej, ani nie przysługuje jej następcom prawnym, którzy repatriowali się na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przed jej śmiercią, prawo do rekompensaty za opisaną nieruchomość. Skoro bowiem właściciel nieruchomości, pozostawionej nie spełnił przesłanki wynikającej z art. 1 powołanej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. i nie mógł nabyć w związku z tym prawa do rekompensaty, to również jego następcy prawni, prawa tego nabyć nie mogli. Prawo spadkobiercy właściciela mienia, pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do realizacji uprawnień przewidzianych ustawą zabużańską, nie jest bowiem odrębną kategorią prawną i ma swoje źródło w prawach przysługujących dawnemu właścicielowi nieruchomości. Ustawodawca określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie, nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym w przeszłości nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ale wyłącznie tym, którzy byli ich właścicielami w momencie repatriacji i przy spełnieniu przez nich łącznie wszystkich warunków określonych w art. 2 ustawy z 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty, z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. To zaś, że tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości w dacie jej opuszczania musiał być przynależny repatriantowi, wynika z samej istoty zdarzenia, z jakim związane jest uprawnienie, tj. "pozostawieniem nieruchomości" w określonych w art. 1 powołanej ustawy okolicznościach. Minister podniósł, że z oświadczenia W. M. (spadkobierczyni A. K.) z dnia [...] lutego 2010 r., złożonego przed inspektorem [...] Urzędu Wojewódzkiego, wynika, że A. K. repatriował się do Polski w 1955 r. do [...]. Wobec czego ww. repatriował się do Polski już po śmierci T. K., a więc w dacie repatriacji był właścicielem nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Informacja o dacie repatriacji znajduje potwierdzenie w uwierzytelnionej kopii karty książki meldunkowej lokalu przy ul. [...] w [...], z której wynika, że A. K. zamieszkiwał w [...] od dnia [...] marca 1957 r. Wobec przedstawionego stanu sprawy Minister Skarbu Państwa stwierdził, że jedynym spadkobiercą T. K., który w momencie opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej był współwłaścicielem nieruchomości położonej w [...], był A. K. Przy czym postępowanie w zakresie pozostawienia [...] udziału w nieruchomości położonej w [...], przez A.K. Wojewoda [...] wyłączył do oddzielnego postępowania. W konsekwencji powyższego, w ocenie Ministra Skarbu Państwa, organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., w zgodzie ze stanem faktycznym i prawnym, odmówił potwierdzenia posiadania przez A. W., W.M., T. Z., P. S. i M. S. prawa do rekompensaty, z tytułu pozostawienia [...] prawa własności nieruchomości, położonej w [...]przy ul. [...]poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2015 r. stała się przedmiotem skargi T. Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie art. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że matka skarżącego T. Z.- M.Z. nie spełniła przesłanek przewidzianych w art. 2 ww. ustawy, ze względu na to, iż w momencie opuszczenia byłego terytorium RP nie była współwłaścicielką opuszczonej nieruchomości położonej w [...]. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2015 r. i decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi strona zaprezentowała obszerną argumentację na potwierdzenie zasadności skargi. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych na wstępie kryteriów uznać należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem niniejszego postępowania jest decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2015 r., utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., orzekająca o odmowie przyznania A. W., W. M.,T. Z., P.S. i M. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia [...] udziału w prawie własności nieruchomości położonej w [...], ul. [...] poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że spadkobiercami dawnej właścicielki nieruchomości T. K. byli: A. K., R. W., S. K. i M. Z. Poza sporem pozostaje również kwestia tytułu prawnego T. K.j do tej nieruchomości. Niekwestionowaną okolicznością jest również posiadanie przez ww. oraz jej spadkobierców w dniu 1 września 1939 r. obywatelstwa polskiego. Powyższe okoliczności znajdują także oparcie w zgromadzonym w aktach sprawy materiale dowodowym. Istotą sporu jest natomiast to, czy wobec spadkobierczyń dawnej właścicielki przedmiotowej nieruchomości spełniona jest przesłanka, o której mowa w art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej - jak twierdzi skarżący, czy też nie - jak przyjęły organy rozpoznające sprawę. Spełnienie tej przesłanki przez spadkobierców właścicielki pozostawionego mienia jest bowiem warunkiem koniecznym dla uzyskania prawa do rekompensaty przez ich spadkobierców, stosownie do art. 3 ust. 2 tej ustawy. Sąd wskazuje, że materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia rozstrzygnięć w sprawie. Ustawa ta w art. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie wskazanych w tym przepisie "układów republikańskich" oraz wymienionej w ust. 1a umowy pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r., zwanego przez ustawodawcę "prawem do rekompensaty". Ponadto art. 1 ust. 2 wprowadził zasadę, że przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Artykuł 1 ustawy określał zatem jej zasięg przedmiotowy i podmiotowy, w art. 2 tej ustawy ustawodawca zawarł przesłanki, jakie łącznie musi spełniać właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, aby otrzymać prawo do rekompensaty. Przepis ten wymagał, by właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art.1 pkt 1, a także posiadał obywatelstwo polskie (pkt 2). Odnośnie spadkobiercy, ustawodawca postanowił, że: "W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (czyli posiadają obywatelstwo polskie). Innych wymogów ani w art. 1, w art. 2 i art. 3, ani w żadnym innym przepisie tej ustawy ustawodawca nie zawarł. Oznacza to, że brak jest podstaw prawnych do uznania, że ustawodawca uzależnił prawo do rekompensaty od wykazania tytułu własności do nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w momencie opuszczania byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Należy mieć także na uwadze cel ustawy zabużańskiej, jakim było udzielenie pomocy częściowo rekompensacyjnej osobom, które w wyniku wypędzenia oraz innych okoliczności związanych z drugą wojną światową zmuszone były opuścić dawne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przyjęcie, że osoby te powinny dodatkowo w chwili opuszczania nieruchomości być jej właścicielami w sensie cywilnoprawnym stanowi wprowadzenie w drodze wykładni dodatkowego, nieprzewidzianego ustawą kryterium, na którego spełnienie, wobec okoliczności związanych z wojną, mogli nie mieć jakiegokolwiek wpływu. Z punktu widzenia celów ustawy, podstawowe znaczenie ma utrata mienia, a nie okoliczności związane z datą i sposobem opuszczenia byłych ziem Rzeczypospolitej Polskiej (podobne stanowisko wyraził NSA w wyrokach: z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 774/14; z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 1984/12; z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 662/11, z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2041/11). Wobec przedstawionej powyżej wykładni przepisów ustawy z 2005 r., co do braku obowiązku wykazywania tytułu własności do nieruchomości, pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w momencie opuszczania tych błędne są argumenty podnoszone w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody. Zdaniem Sądu stan faktyczny, jaki ma miejsce w rozpoznawanej sprawie potwierdza słuszność zaprezentowanej powyżej wykładni przepisów ustawy z 2005 r. Dokonana zatem w przez organy interpretacja rozszerzająca omawianego przepisu art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej jest wadliwa, gdyż z przepisu tego wynika tylko i wyłącznie obowiązek spełniania przez spadkobierców dawnej właścicielki przedmiotowej nieruchomości przesłanki posiadania obywatelstwa polskiego. Ponadto ww. przepis jest jednoznaczny i zrozumiały, a zatem nie wymaga żadnych zabiegów interpretacyjnych. Rozpoznając ponownie sprawę, Wojewoda ponownie dokona oceny zgromadzonego materiału dowodowego, z uwzględnieniem powyższych rozważań, a następnie wyda rozstrzygnięcie uzasadniając je zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa, ze wskazaniem faktów, które uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wskazując prawidłowo zastosowaną podstawę prawną rozstrzygnięcia. Reasumując, z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego (art. 3 ust. 2 ustawy), które miało wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a, Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.