III SA/Kr 1252/18

|Sygn. akt III SA/Kr 1252/18 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 stycznia 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Halina Jakubiec (spr.), Sędziowie: WSA Janusz Bociąga, WSA Janusz Kasprzycki, Protokolant: Tomasz Famulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2019 r., sprawy ze skargi A. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 września 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości i zwrot nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 12 września 2018 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wojewody z dnia [...] 2018 r. nr [...] ustalającej A. Ż. (dalej w skrócie skarżącej) wysokość i zwrot nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych wypłaconych za okres od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2010 r. wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego w wysokości łącznej 2990,00 zł przyznanych na dzieci K. Ż. i S. Ż. Jako podstawa prawna decyzji wskazany został przepis art. 30 ust. 1, ust. 2 i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1952 ) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, w skrócie Kpa (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.). Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika następujący stan faktyczny: Wójt Gminy przyznał skarżącej decyzją z dnia [...] 2009 r. zasiłki rodzinne wraz z dodatkami z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego i z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na okres zasiłkowy 2009/2010 na dzieci S. Ż. i K. Ż. Następnie decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2013 r. stwierdzono nieważność ww. decyzji z uwagi na wydanie jej z naruszeniem przepisów o właściwości. Jak bowiem ustalono w dacie wydawania decyzji Wójta Gminy wobec konieczności koordynacji świadczeń zabezpieczenia społecznego organem właściwym do wydania decyzji w sprawie był Marszałek Województwa. Mąż skarżącej w dacie wydania decyzji był bowiem zatrudniony za granicą Rzeczpospolitej Polskiej. Organ właściwy w sprawie, Marszałek Województwa wezwał skarżącą w dniu 12 lipca 2013 r. do uzupełnienia braków formalnych wniosku z dnia 14 września 2009 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego za okres od dnia 1 września 2011 r. do dnia 22 sierpnia 2010 r oraz od dnia 3 listopada 2010 do dnia 31 października 2010 r. Wobec nieuzupełnienia braków formalnych wniosek pozostawiono bez rozpoznania, informując o tym skarżącą pismem z dnia 11 października 2013 r. Następnie, Marszałek Województwa pismem z dnia 11 grudnia 2013 r. zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, które zakończyło się wydaniem przez Wojewodę (wobec przejęcia od dnia 1 stycznia 2018 r. zadań realizowanych uprzednio przez Marszałka Województwa), w dniu 9 lipca 2018 r. decyzji nr [...] ustalającej skarżącej wysokość i zwrot nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych wypłaconych za okres od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2010 r. wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego w wysokości łącznej 2990,00 zł przyznanych na dzieci K. i S. Organ ustalił, iż mąż skarżącej D. Ż. wyjechał poza granicę Rzeczpospolitej Polskiej w trakcie pobierania przez nią świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami na terenie Polski, przyznanych decyzją nr [...] z dnia 15 listopada 2009 r., o czym skarżąca nie powiadomiła organu wbrew obowiązkowi wynikającemu z przepisu art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Okoliczność ta miała, bowiem wpływ na pobieranie świadczeń rodzinnych a świadome wprowadzenie w błąd organu przez osobę pobierającą świadczenia wypełnia przesłankę nienależnie pobranego świadczenia art. 30 ust 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odwołując się od powyższej decyzji, skarżąca podniosła, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa materialnego i zasady praworządności. Zarzuciła, że organ nie wskazał podstawy faktycznej rozstrzygnięcia i dowodów, na których się oparł oraz nienależycie uzasadnił decyzję. Uznała, że organ I instancji w sposób nieprawidłowy rozumie definicję świadczenia nienależnie pobranego, myląc to pojęcie ze świadczeniem nienależnie wypłaconym. Zarzuciła przy tym przewlekłość postępowania, gdyż trwało ponad 5 lat. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu decyzji odwoławczej podniosło, że w niniejszej sprawie zachodzą okoliczności wskazujące na spełnienie przez skarżącą przesłanki z przepisu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczącej pobrania nienależnie świadczenia rodzinnego (świadome wprowadzenie w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia). Wskazano przy tym, że na tle regulacji wynikającej z przepisu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych odróżnia się "nienależne świadczenie" od "świadczenia nienależnie pobranego". "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Zwrot obciąża bowiem tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla ustalenia, od kiedy świadczenie jest pobierane nienależnie, decydujące znaczenie ma chwila, w której świadczeniobiorca dowiedział się o okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczeń, i z którą powinien zawiadomić organ o tej okoliczności. Przyjmuje się, że dla zaistnienia przesłanki odpowiedzialności z art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 ww. ustawy - oprócz elementu obiektywnego, oznaczającego rzeczywiste pobranie nienależnego świadczenia - istotne znaczenie ma współistnienie przesłanki subiektywnej, czyli świadomości beneficjenta przedmiotowego świadczenia, że nie przysługuje ono jemu. W konsekwencji, by można było na taki podmiot nałożyć obowiązek zwrotu świadczenia, należy w sposób niebudzący wątpliwości wykazać, że wiedział on o tym, że pobierając określone świadczenie działał niezgodnie z prawem. Skarżąca w dniu 14 września 2009 r. złożyła oświadczenie, iż zapoznała się z warunkami uprawniającymi o zasiłku rodzinnego, w tym o obowiązku informacyjnym w razie wyjazdu członka rodziny poza granicę Rzeczpospolitej Polskiej. Ponadto w decyzji przyznającej świadczenie skarżąca również została pouczona o konieczności zgłaszania wyjazdu członka rodziny poza granice Rzeczpospolitej Polskiej. Pomimo tych pouczeń skarżąca nie zgłosiła faktu zatrudnienia męża w Norwegii od dnia 22 sierpnia 2009. Przyznała tę okoliczność dopiero w dniu 6 listopada 2012 r. po przekazaniu przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej informacji do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o fakcie zaistnienia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z zatrudnieniem męża na terytorium Norwegii. Fakt przebywania męża skarżącej w Norwegii był również podstawą uznania, iż decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych w dniu 15 listopada 2009 r. wydał organ niewłaściwy w sprawie i w związku z tym w trybie stwierdzenia nieważności decyzja ta została wyeliminowana. Skarżąca pobrała świadczenia rodzinne w świetle braku decyzji nadającej uprawnienia do pobierania tych świadczeń. Wniosek o przyznanie świadczenia został pozostawiony przez Marszałka Województwa bez rozpoznania wobec nieuzupełnienia przez skarżącą braków formalnych. Organ wskazał, że świadome wprowadzenie w błąd organu wiązać się w takiej sytuacji musi z powiązaniem okoliczności potwierdzonych dowodowo w aktach sprawy - prawidłowego pouczenia we wniosku i w decyzji o konieczności zgłaszania pobytu członka rodziny za granica, brakiem takiego zgłoszenia oraz brakiem współdziałania z organem w celu przeprowadzenia postępowania w ramach koordynacji świadczeń z zabezpieczenia społecznego przez wydanie decyzji w przedmiocie świadczeń rodzinnych przez organ uprawniony do tego Marszałka Województwa. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A. Ż. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której zarzuciła: - nieuzasadnione zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 7, 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 12 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j., Dz.U. z 2017 r., poz. 1257) w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j., Dz.U. z 2017 r., poz. 1952) w sytuacji, gdy organy nie wyjaśniły kiedy skarżąca dowiedziała się o pobytach męża za granicą, a tym samym o utracie prawa do zasiłków, - naruszenie art. 81 a Kpa poprzez niezastosowanie i orzekanie na niekorzyść strony o okolicznościach faktycznych, - naruszenie art. 107 § 3 i 80 Kpa poprzez nieprawidłową ocenę lub brak wskazania dowodów , na podstawie których organy ustaliły stan faktyczny w sprawie. W treści skargi zarzuciła organowi dezinformację, niewyjaśnianie pojęć prawnych zawartych w pouczeniach dołączanych do decyzji oraz niepodjęcie starań o ustalenie, kiedy faktycznie dowiedziała się o wyjazdach męża za granicę. Miało to miejsce w roku 2012, a nie jak przyjął organ w roku 2009. Mąż często przebywał poza domem i nie miała świadomości wyjazdu za granicę, dodając, że w małżeństwie już od roku 2007 pojawiły się problemy na tle wzajemnej komunikacji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, zwanej dalej "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej chyba, że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Oznacza to, że sąd administracyjny jest obowiązany uwzględnić skargę także wtedy, gdy strona w toku postępowania sądowoadministracyjnego nie podniosła zarzutów będących podstawą wyeliminowania kontrolowanego aktu z obrotu prawnego. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd orzekł o nieważności zaskarżonej decyzji biorąc pod uwagę uchybienia, które stwierdził z urzędu, nie będąc związany granicami skargi. Jak wynika z przedłożonych sądowi wraz ze skargą akt administracyjnych, organ odwoławczy przeoczył, iż odwołanie, jedno z dwóch jakie wpłynęły od skarżącej w dacie 31.07.2018r.( data na prezentacie), nie zostało podpisane, a jedynie naniesione zostało komputerowo imię i nazwisko skarżącej. Odwołanie to odnosi się do decyzji Wojewody z dnia [...] 2018r.o nr [...]. | W ocenie sądu, przy wydaniu kwestionowanej decyzji doszło do rażącego naruszenia przepisów procesowych, co w myśl art. 145 § 1 pkt 2 | |p.p.s.a. skutkować winno stwierdzeniem jej nieważności. Powołany przepis zobowiązuje sąd administracyjny do stwierdzenia nieważności | |aktu, jeżeli zachodzi którakolwiek z przyczyn określonych w art. 156 k.p.a. W niniejszej sprawie przyczyna taka opisana jest w art. 156| |§ 1 pkt 2 k.p.a., gdyż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wydana została w następstwie merytorycznego rozpoznania | |odwołania, które obarczone było istotnymi brakami formalnymi, wyłączającymi skuteczność prawną tego pisma. | |Wymóg podpisania odwołania wynika wyraźnie z art. 63 § 3 k.p.a., który stanowi, iż podanie wniesione pisemnie albo ustnie do protokołu | |powinno być podpisane przez wnoszącego, a protokół ponadto przez pracownika, który go sporządził. Gdy podanie wnosi osoba, która nie | |może lub nie umie złożyć podpisu, podanie lub protokół podpisuje za nią inna osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok | |podpisu. Nie budzi wątpliwości, iż cytowany przepis odnosi się także do odwołań, co wynika wprost z art. 63 § 1 k.p.a. Pismo, nie | |zawierające ustawowych wymogów uznania go za odwołanie, nie może być traktowane jako odwołanie, i w istocie nie wszczyna postępowania | |odwoławczego. Obowiązkiem organu odwoławczego w takiej sytuacji było wezwanie w trybie art. 64 § 2 k.p.a. osoby wskazanej w treści | |odwołania, jako jego autora, do uzupełnienia braków formalnych podania poprzez jego podpisanie | |W judykaturze i doktrynie utrwalone zostało stanowisko, że podpis to napisany lub uwierzytelniony znak ręczny. Warunkuje on bowiem fakt| |pochodzenia żądania od osoby określonej jako wnosząca podanie. Odwołanie bez oryginalnego podpisu strony, a więc niespełniające | |określonych w art. 63 § 3 k.p.a. wymogów, nie jest odwołaniem w rozumieniu art. 127 § 1 i art. 128 k.p.a., a jego rozpoznanie jest | |dotknięte wadą nieważności określoną w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Nie może on być więc zastąpiony – jak miało to miejsce w | |rozpoznawanej sprawie - podpisem mechanicznym. Podobnie ugruntowane jest już stanowisko, iż brak podpisu strony na odwołaniu należy | |uznać za brak istotny, tzn. taki, którego nieusunięcie uniemożliwi nadanie odwołaniu dalszego biegu. W tej sytuacji stwierdzić należy, | |że decyzja organu odwoławczego wydana na podstawie odwołania zawierającego uchybienie formalne w postaci braku podpisu strony jest | |nieważna z powodu rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) (vide: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania | |administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2012, str. 355; wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 134/13; | |wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 510/13; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 lipca 2012 r., sygn. akt II | |SA/Gd 215/12; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 20 marca 2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 829/11; wyrok NSA z dnia 26 października 2011 r., | |sygn. akt I OSK 1866/10 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). | |Reasumując, odwołanie bez podpisu, a więc nie spełniające wymogów określonych w art. 63 § 3 k.p.a. nie jest odwołaniem w rozumieniu | |przepisu art. 127 § 1 i art. 128 k.p.a. Organ odwoławczy nie dostrzegł tegoż braku i rozpoznał uznane za odwołanie pismo zawierające | |braki uniemożliwiające nadanie sprawie dalszego biegu, ustalenie powyższe, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 | |pkt 2 k.p.a., powoduje nieważność zaskarżonej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. | |Ustalenie, że zaskarżona decyzja dotknięta jest rażącym naruszeniem prawa, czyni bezprzedmiotowym obowiązek odniesienia się do | |poszczególnych zarzutów skargi. Stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu z powodu rażącego naruszenia prawa powoduje bowiem powrót | |sprawy na etap administracyjnego postępowania odwoławczego, w ramach którego organ będzie zobligowany do wezwania wnoszącego pismo do | |usunięcia braku formalnego odwołania, co - jeśli nastąpi - będzie stanowiło podstawę do rozpatrzenia odwołania. | |Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd orzekł sentencji wyroku. | | |