II FSK 166/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia WSA del. Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Protokolant Joanna Legieć, po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 września 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 46/16 w sprawie ze skargi P. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 21 grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną. 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z dnia 14 września 2016 r., sygn. I SA/Lu 46/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę P. K. (dalej jako: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 21 grudnia 2015 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Z uzasadnienia wyroku wynika, że w dniu 12 listopada 2015 r. pełnomocnik Skarżącego złożył do Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 10 lipca 2015 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Złożenie odwołania z wnioskiem o przywrócenie terminu poprzedziło postępowanie w przedmiocie żądania uzupełnienia decyzji organu pierwszej instancji, zakończone ostatecznie postanowieniem doręczonym pełnomocnikowi strony w dniu 21 października 2015 r. W związku z tym termin do złożenia odwołania upływał z dniem 4 listopada 2015 r. We wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania pełnomocnik argumentował, że uchybienie terminu zostało spowodowane uszkodzeniem jego samochodu w miejscowości P. w dniu 2 listopada 2015 r. i pozostawieniem w nim do dnia 5 listopada 2015 r. dokumentów kancelaryjnych, w tym akt sprawy Skarżącego wraz ze sporządzonym odwołaniem od decyzji. O braku dokumentów pełnomocnik przypomniał sobie wieczorem 4 listopada 2015 r. Z uwagi na odległość pomiędzy miejscowościami i godziny otwarcia urzędu pocztowego w B., akta zostały odebrane wraz z samochodem w dniu 5 listopada 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie uznał, że powyższe nie stanowi uprawdopodobnienia o braku winy strony w uchybieniu terminu do złożenia odwołania i postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2015 r. odnowił stronie przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem z dnia 21 grudnia 2015 r. W skardze złożonej do WSA w Lublinie pełnomocnik Skarżącego zarzucił temu postanowieniu naruszenie art. 162 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 z późn. zm., dalej jako: "o.p."). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Oddalając skargę Sąd pierwszej instancji zaaprobował w całości stanowisko organu odwoławczego, że podane we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności nie uzasadniały przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Nie kwestionując faktu, że wskazane przez pełnomocnika strony zdarzenie związane z uszkodzeniem pojazdu było od niego niezależne, podobnie jak i w związku z tym zaistniały stan emocjonalny, to jednak w opinii Sądu nie można uznać, że te uczucia mogłyby uzasadniać przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Sąd zaznaczył przy tym, że gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, przy ustalaniu jej winy w niezachowaniu terminu należy mieć na uwadze działania pełnomocnika oraz to, że jego uchybienia nie uwalniają strony od winy w niezachowaniu terminu. Przy ocenie możliwości przywrócenia terminu stronie reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika należy uwzględnić wiedzę i konieczność zachowania szczególnej zawodowej staranności w jego postępowaniu, bowiem to mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Na profesjonalnym pełnomocniku spoczywa szczególny obowiązek dbałości o terminowość i prawidłowość dokonywanych czynności procesowych. W sytuacjach, gdy od prawidłowego dokonania danej czynności zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy, zasadnym jest wymaganie od niego maksimum staranności. Rzetelność wykonania czynności procesowych przekładać się będzie bowiem na prawo strony do obrony swoich interesów i ochrony jej praw. W opinii Sądu, nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której pełnomocnik mimo niekorzystnego splotu wydarzeń i związanych z nimi emocji zapomina o dokumentach swoich klientów, pozostawiając je w uszkodzonym samochodzie i udaje się do odległej znacznie miejscowości, a także przypomina sobie o tym fakcie po dwóch dniach od zaistniałego zdarzenia. Zdaniem Sądu, dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa, czy też niedostateczna staranność w prowadzeniu spraw przez profesjonalnego pełnomocnika, skutkują odmową przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności. 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik Skarżącego. Zaskarżając wyrok w całości, zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie niewłaściwe zastosowanie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a."), co spowodowało oddalenie skargi oraz niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. skutkujące nieuchyleniem zaskarżonego postanowienia jako wydanego w związku z naruszeniem art. 162 § 1 o.p. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie prawidłowo odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, gdy tymczasem okoliczności podane we wniosku, tj. zaistniały wypadek polegający na poważnym uszkodzeniu samochodu pełnomocnika w dniu 2 listopada 2015 r. skutkujący stresem, paniką, silnymi emocjami, wzburzeniem, pośpiechem oraz zdenerwowaniem wywołanym poprzez konieczność niezwłocznego podjęcia działań zmierzających do ustalenia sprawcy wypadku, zabezpieczenia pojazdu oraz likwidacji szkody i w rezultacie powodujące wydatne ograniczenie zdolności pełnomocnika do prawidłowej oceny wydarzeń oraz prawidłowego pokierowania swoim zachowaniem, co spowodowało niezamierzone pozostawienie odwołania w samochodzie i w konsekwencji uchybienie terminu do jego wniesienia – uzasadniają przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, bowiem uchybienie było w świetle ww. okoliczności przez pełnomocnika niezawinione; wskazane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uwzględnienie wskazanego naruszenia w postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie skutkowałoby uwzględnieniem skargi. W związku z tak sformułowanym zarzutem pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Lublinie do ponownego rozpoznania oraz orzeczenie o kosztach postępowania. Organ nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, bowiem zawarte w niej zarzuty kasacyjne są niezasadne. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., które stanowią tzw. normy odniesienia (zob. szerzej uchwałę pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl), zostały powiązane przez autora skargi kasacyjnej z jedną normą dopełnienia, wynikającą z art. 162 § 1 o.p. W myśl tego przepisu, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W literaturze oraz w orzecznictwie wskazuje się, że o braku winy w uchybieniu terminu procesowego można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że zachowanie terminu stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (zob. P. Pietrasz, Komentarz aktualizowany do art. 162 ustawy – Ordynacja podatkowa [w:] L. Etel (red.), R. Dowgier, P. Pietrasz, M. Popławski, S. Presnarowicz, W. Stachurski, K. Teszner, Ordynacja podatkowa. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2018; a także wyrok NSA z 18 sierpnia 2000 r., III SA 1716/99, LEX nr 45409). Dlatego strona wnioskująca o przywrócenie terminu zobowiązana jest do uprawdopodobnienia, że dołożyła należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, przy której doszło do uchybienia terminu. W przypadku kiedy za stronę działa pełnomocnik, o wadach oświadczenia woli, dobrej lub złej wierze, zachowaniu należytej staranności, co do zasady, należy rozstrzygać na podstawie okoliczności zachodzących po stronie pełnomocnika, a nie mocodawcy. Dlatego też w odniesieniu do profesjonalnych pełnomocników (adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych) należy oczekiwać większej staranności w podejmowaniu przez nich czynności procesowych, zwłaszcza surowiej ocenia się przesłanki braku winy w kontekście przywrócenia terminu do dokonania czynności. Działanie pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym czy też doradcą podatkowym ma bowiem charakter profesjonalny, rodzący odpowiedzialność za działanie w imieniu swojego mocodawcy, a jednocześnie oparty na zaufaniu mocodawcy wobec pełnomocnika. Nie sposób w związku z tym oceniać stopnia zaniedbań profesjonalisty na równi z takimi samymi zaniedbaniami, które poczyniłaby osoba samodzielnie dochodząca swoich interesów w postępowaniu przed organami podatkowymi. Jednocześnie trzeba zaznaczyć, że skutki działania pełnomocnika ponosi strona. Ona też ponosi odpowiedzialność za dobór osób, którymi posługuje się przy prowadzeniu swoich spraw (por. wyrok NSA z dnia 1 października 2009 r., I FSK 853/08). W niniejszej sprawie ustanowiony przez stronę profesjonalny pełnomocnik argumentował, że przyczyną uchybienia przez niego terminu do wniesienia odwołania było pozostawienie tego dowołania w samochodzie uszkodzonym w zdarzeniu drogowym. Według pełnomocnika uszkodzenie auta skutkowało silnymi emocjami (stres), które uniemożliwiły mu prawidłową ocenę sytuacji i pokierowanie swoim zachowaniem. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ podatkowy i Sąd pierwszej instancji słusznie oceniły, że takie wyjaśnienia nie uprawdopodobniają braku winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania. Bez wątpienia w tej sprawie pełnomocnik strony nie podjął niezbędnych działań w celu przezwyciężenia przeszkody powodującej uchybienie terminu. Pomimo silnych – jak twierdzi - emocji związanych z uszkodzeniem auta, mógł i powinien podjąć niezbędne środki w celu ochrony interesów reprezentowanej strony, a jeśli nie był w stanie samodzielnie wykonywać powierzonych mu zadań, powinien zadbać o takie zorganizowanie pracy swojej kancelarii, które umożliwi mu ostateczne wywiązanie się z zawodowych obowiązków. Mając świadomość, że reprezentuje w sposób zawodowy klienta, winien mieć na uwadze jego interes oraz skutki, jakie może rodzić dla niego zaniedbanie w podejmowaniu czynności procesowych. W tej sprawie zwraca uwagę fakt, że zdarzenie drogowe, na które powołuje się pełnomocnik strony miało miejsce 2 listopada 2015 r. Nie negując twierdzeń pełnomocnika, że mogło ono u niego wzbudzić silne emocje i zdenerwowanie, to jednak pełnomocnik nie wykazał w przekonujący sposób, że powyższe było przyczyną niezłożenia odwołania, dla której to czynności procesowej termin upływał dopiero z dniem 4 listopada 2015 r. Nieprzekonujące są przy tym twierdzenia pełnomocnika strony, że dopiero 4 listopada 2015 r. przypomniał on sobie, że w aucie pozostawił dokumenty dotyczące sprawy Skarżącego. W skardze kasacyjnej pełnomocnik wskazywał na "konieczność niezwłocznego podjęcia działań zmierzających do zabezpieczenia pojazdu". Należy zauważyć, że czynność ta powinna wiązać się również z zabezpieczeniem zawartości auta, w tym m.in. akt sprawy Skarżącego. Pozostawienie ich w aucie należy oceniać jako zaniedbanie. Niezależnie od tego w zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał na nieścisłości w wyjaśnieniach pełnomocnika, który niejednolicie argumentował, że sporządzonego odwołania zapomniał zabrać z samochodu, jak też że był w trakcie jego pisania. Wyjaśnienia te nie są przekonujące i nie mogły one stanowić podstawy do przewrócenia uchybionego terminu. Konkludując, Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 162 § 1 o.p. Tym samym niezasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.