I FSK 895/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Niezgódka – Medek Sędzia NSA Marek Kołaczek (sprawozdawca) Sędzia WSA del. Zbigniew Łoboda po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Gd 1064/18 w sprawie ze skargi D.J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 11 października 2018 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazuje Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania, 2) zasądza od D.J. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 29 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Gd 1064/18 w sprawie ze skargi D.J. (dalej: "Skarżący") uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 11 października 2018 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Z uzasadnienia powyższego wyroku wynikało, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. decyzją z 16 marca 2018 r. określił Skarżącemu nadwyżkę podatku nadliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc za lipiec 2013 r. i miesiące od lipca do listopada 2014 r., określił zobowiązanie podatkowe za miesiące od kwietnia do czerwca 2014 r., grudzień 2014 r. oraz marzec 2015 r., a także określił na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r., Nr 177, poz. 1054 ze zm., dalej: "ustawa o VAT") do zapłaty w miesiącach lipiec 2013 r. i od kwietnia 2014 r. do lipca 2015 r. Wskazana decyzja z 16 marca 2018 r. została doręczona Skarżącemu na adres Urzędu Śledczego w G., tj. na adres, pod jakim Skarzacy wówczas przebywał w dniu 23 marca 2018 r. Pismem z 27 lipca 2018 r. (nadanym 1 sierpnia 2018 r.) Skarżący wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wyjaśniając, że podczas pobytu w Zakładzie Karnym zażywał środki psychotropowe, które spowodowały u niego zobojętnienie, w związku z czym wcześniej nie podejmował żadnych kroków w sprawie odwołania. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, któremu przekazano przedmiotowy wniosek zgodnie z właściwością, dnia 23 sierpnia 2018 r. wezwał Skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez złożenie odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z 16 marca 2018 r., w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia podania bez rozpatrzenia. Wezwanie doręczono Skarżącemu 29 sierpnia 2018 r. W odpowiedzi na powyższe, Skarżący pismem z 29 sierpnia 2018 r. wystąpił z wnioskiem o przedłużenie 7 dniowego terminu do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji podnosząc, że z uwagi na brak wiedzy prawniczej wyznacza do sporządzenia odwołania obrońcę - adw. M.S. Następnie w dniu 4 września 2018 r., Skarżący przesłał pismo zatytułowane "Odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego". Postanowieniem z 11 października 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej odmówił przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Przywołując treść przepisu art. 162 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm., dalej: "O.p.") organ wskazał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem organu Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Okoliczność zażywania leków psychotropowych, a w konsekwencji spowodowana przez te leki obojętność, nie uprawdopodobnia w ocenie organu braku winy w uchybieniu terminu oraz nie potwierdza braku winy Skarżącego w uchybieniu terminu. Organ wskazał jednocześnie, że Skarżący nie wykazał także z jakim dniem ustała przyczyna uniemożliwiająca mu dotrzymanie terminu do wniesienia odwołania. Na powyższe rozstrzygnięcie Skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Urzędu Skarbowego z 16 marca 2018 r. WSA uchylając zaskarżone postanowienie wskazał, że w przedmiotowej sprawie w związku ze złożonym przez Skarżącego dokumentem zawierającym sygnalizację konieczności korzystania z profesjonalnego pełnomocnika i własnoręcznie napisanym dokumentem, oznaczonym jako pełnomocnictwo udzielone wskazanemu adwokatowi, organ nie podjął żadnych czynność procesowych. W ocenie Sądu I instancji sytuacja procesowa związana ze złożeniem pełnomocnictwa w formie odręcznego pisma Skarżącego nie była przedmiotem rozważań organu, na co wskazuje chociażby brak wypowiedzi w tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wydanego przez organ. Zdaniem WSA Skarżący podjął czynności w celu ustanowienia pełnomocnika w tej sprawie, a organ prowadzący postępowanie, który powziął o tym wiadomość powinien, przed podejęciem dalszych czynności, wyjaśnić skutecznie czynności dokonane przez Skarżącego, co jak wynika z akt, w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Ustalenia odnośnie ustanowionego pełnomocnika w sprawie mają zdaniem Sądu I instancji kluczowe znaczenie w świetle gwarancji procesowych Skarżącego oraz spoczywających na organie obowiązków związanych z doręczaniem pism procesowych i rozstrzygnięć. Zaniechania wyjaśnienia skuteczności ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w sprawie mogło mieć w tym przypadku zdaniem WSA istotny wpływ na wynik sprawy z uwagi na sygnalizowany przez stronę brak znajomości prawa i dostrzegalną potrzebę skorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, zaskarżając powyższy wyrok w całości zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 oraz art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 i § 2 O.p. polegające na uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyżej wskazanego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, w sytuacji gdy Skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia 16 marca 2018 r., a następnie nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu tego terminu i nie wykazał z jakim dniem ustała rzekoma przyczyna uniemożliwiająca mu dotrzymanie terminu do wniesienia odwołania, a tut. Organ dokonał oceny tych przesłanek ustalając, że nie zostały spełnione, a zatem skarga na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu powinna być oddalona; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1 i 2 oraz art. 138d, art. 138i § 1 i § 2 i art. 162 § 1 i § 2 O.p. poprzez zarzut niewyjaśnienia przez tut. Organ zakresu pełnomocnictwa i niepodjęcia działań umożliwiających Skarżącemu usunięcie braków formalnych wniosku, podczas gdy skutecznie wezwano go do usunięcia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania i braki te Skarżący uzupełnił w zakreślonym terminie 7 dni, co spowodowało błędne rozstrzygnięcie niniejszej sprawy przez Sąd; c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1 i 2 O.p. poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia, mimo nienaruszenia zasady zaufania i informowania uczestników postępowania przez organ, bowiem tut. Organ przeprowadził wyczerpujące czynności wyjaśniające w zakresie spełnienia przesłanek przywrócenia terminu oraz w trakcie przedmiotowego postępowania informował Skarżącego o obowiązujących go przepisach prawa oraz o brakach formalnych wniosku, a ostatecznie do uzupełnienia tych braków skutecznie Skarżącego wezwał, d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 i § 2 O.p. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, pominięcie twierdzeń i ustaleń tut. Organu w zakresie nieuprawdopodobnienia przez Skarżącego braku winy w uchybieniu tego terminu i niewykazania z jakim dniem ustała rzekoma przyczyna uniemożliwiająca mu dotrzymanie terminu do wniesienia odwołania i w konsekwencji błędne rozstrzygnięcie niniejszej sprawy przez Sąd; e) art. 3 § 1 P.p.s.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli oraz wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymaganiom z art. 141 § 4 P.p.s.a., polegające na powierzchownym rozpoznaniu sprawy i niedokonaniu wszechstronnej oceny prawnej podniesionych przez Organ w odpowiedzi na skargę ustaleń i twierdzeń, a także nieustosunkowanie się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku do tych ustaleń i twierdzeń, w szczególności w zakresie nieuprawdopodobnienia przez Stronę braku winy w uchybieniu terminu i braku wykazania z jakim dniem ustała rzekoma przyczyna uniemożliwiająca mu dotrzymanie terminu do wniesienia odwołania, co powoduje, że wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej, a zalecenia dla tut. Organu są niejasne, a przede wszystkim niecelowe z punktu widzenia przedmiotu sprawy i jej rozstrzygnięcia; f) art. 3 §1 i § 2 pkt 1 P.p.s.a. poprzez błędną kontrolę ninejszej sprawy oraz błędne zastosowanie środków określonych w ustawie i uznanie skargi za zasadną w sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie nie zawierało naruszenia uzasadniającego jego uchylenie, zatem skarga winna być oddalona na podstawie art. 151 P.p.s.a. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu naotmiast bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wyrażona w tym przepisie zasada oznacza pełne związanie Sądu podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Konkretne, zawarte w skardze kasacyjnej, przyczyny zaskarżenia determinują całkowicie zakres rozpoznania sprawy, czyli badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego wyroku Sądu I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną uwzględnia tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wymienione w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków, gdyż skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana, aby nie stwarzała wątpliwości interpretacyjnych. To z tej przyczyny istnieje wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (pkt 2), przy czym skarga powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 176 P.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie autor skargi kasacyjnej powołał się wyłącznie na zarzuty naruszenia przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 162 § 1 O.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (art. 162 § 2 O.p.). Z przytoczonej regulacji wynika, że dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek, a mianowicie: 1) uchybienie terminowi, 2) złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, 3) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminu oraz 4) dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany. Na wstępie należy zauważyć, że po złożonym przez Skarżącego w dniu 27 lipca 2018 r. wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania organ, pismem z 23 sierpnia 2018 r., wezwał go do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez złożenie odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z 16 marca 2018 r. w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia podania bez rozpatrzenia. Wezwanie zostało doręczone Skarżącemu 29 sierpnia 2018 r., a zatem wskazany w nim siedmiodniowy termin upływał 7 września 2018 r. W odpowiedzi Skarżący przedłożył pismo z 4 września 2018 r. (nadane tego samego dnia) zatytułowane "Odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w M.", uzupełniając tym samym w zakreślonym terminie wskazane przez organ braki formalne. Na tle tak przedstawionego, bezspornego w sprawie stanu faktycznego należy stwierdzić, że przesłanki pierwsza i czwarta nie mogą być kwestionowane, więc istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu w określonym terminie oraz czy uprawdopodobnił on brak swojej winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji przedmiotem badania w niniejszej sprawie ze skargi na postanowienie w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, uczynił w istocie domniemane zaniechanie organu w kwestii wyjaśnienia skuteczności ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w sprawie, które w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym przypadku w ogóle nie stanowi przedmiotu sporu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niesłusznie Sąd I instancji uznał ustalenia dotyczące ustanowionego pełnomocnika w sprawie za mające jakiekolwiek, a tym bardziej kluczowe znaczenie w świetle gwarancji procesowych Skarżącego oraz spoczywających na organie obowiązków związanych z doręczaniem pism procesowych i rozstrzygnięć, które zgodnie z art. 145 § 1 O.p. zostały zdaniem WSA naruszone. Co za tym idzie, nie sposób zgodzić się również z Sądem I instancji w kwestii naruszenia zasady zaufania i informowania uczestników postępowania, o których mowa w art. 121 § 1 i § 2 O.p. Z akt sprawy wynika, że organ udzielił bowiem Skarżącemu niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego dotyczących złożonego przez niego wniosku właśnie poprzez wezwanie go do uzupełnienia braków formalnych odwołania, co Skarżący osobiście uczynił, dając tym samym dowód, że wezwanie było dla niego pismem zrozumiałym. W rezultacie - wbrew temu co przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - należy zastanowić się, czy ustalenia faktyczne, na których opierało się zaskarżone postanowienie były pełne? Ponownie rozpoznając sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku winien uwzględnić powyższe stanowisko i ponownie ocenić zaskarżone postanowienie, biorąc jednak pod uwagę prawidłowość rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, zarówno w kwestii istnienia podstaw odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania, jak i powoływanej przez Skarżącego okoliczności przebywania w zakładzie karnym i faktu długoterminowego przyjmowania leków w kontekście winy lub jej braku w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a.