II FSK 193/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jagiełło (sprawozdawca), Sędziowie: NSA Maciej Jaśniewicz, WSA del. Agnieszka Krawczyk, Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 września 2016 r. sygn. akt I SA/Gl 956/16 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 17 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. sp. z o.o. z siedzibą w B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. II FSK 193/17 Uzasadnienie 1.1 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 września 2016 r., sygn. akt: I SA/Gl 956/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A. sp. z o.o. (skarżąca, spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 17 maja 2016 r., w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. 1.2 Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 23) - dalej: k.p.a. oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 3a, § 4 pkt 1 i art. 54 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 599) - dalej: u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 11 kwietnia 2016 r., nr [...] oddalające skargę skarżącej na czynność egzekucyjną, dokonaną przez egzekutora (poborcę skarbowego Izby Celnej w K., tj. egzekucję z pieniędzy w kwocie 490,00 zł dokonaną w lokalu przy ul. [...] w dniu 31 marca 2016 r. Ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że w toku egzekucji administracyjnej prowadzonej przez organ egzekucyjny do majątku zobowiązanej w dniu 31 marca 2016 r., organ egzekucyjny w lokalu w Z. przy ul. [...] dokonał pobrania od spółki gotówki w kwocie 490,00 zł. Kwotę tę zaliczono na należności wynikającej z tytułu wykonawczego z dnia 18 czerwca 2015 r., nr [...]. Pismem z dnia 1 kwietnia 2016 r. zobowiązana działając przez pełnomocnika wniosła skargę na powyższą czynność egzekucyjną, żądając jednocześnie wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Pełnomocnik stwierdził, że egzekucja jest niedopuszczalna z uwagi na to, iż tytuły wykonawcze obejmują należności, które powstały na podstawie nieobowiązujących przepisów. Wskazał również, że organy celne z jednej strony uznają urządzanie gier za przestępstwo, a z drugiej egzekwują kwoty z tych urządzeń uznając je za legalną działalność. Zwrócił także uwagę na uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego, którego zastosowanie uniemożliwia prowadzenie spółce działalności gospodarczej. Wskazał nadto, że automaty do gier nie stanowią jedynego majątku zobowiązanej, z którego organ egzekucyjny mógłby prowadzić egzekucję. Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2016 r. organ egzekucyjny oddalił skargę na czynność egzekucyjną. Postanowieniem z dnia 17 maja 2016 r. organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 11 kwietnia 2016 r. 1.3 Spółka w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: 1. art. 68 § 1 u.p.e.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie przejawiające się w uznaniu, iż w sprawie doszło do dobrowolnej zapłaty dochodzonej należności w wyniku czego organ egzekucyjny wydał skarżącej pokwitowanie odbioru pieniędzy; 2. art. 67 § 1 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie przejawiające się w niewydaniu zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego i niesporządzenia protokołu z czynności egzekucyjnej według wzoru, ustalonego w rozporządzeniu Ministra Finansów; 3. art. 97 § 2 u.p.e.a. poprzez skierowanie egzekucji na przedmioty nie będące własnością skarżącej, co stanowi rzeczywistą przeszkodę dla prowadzenia egzekucji; 4. art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez zastosowanie przymusu w celu dokonania egzekucji, przy braku podstaw faktycznych do zastosowania takiego przymusu, w szczególności braku wyczerpania innych możliwości realizacji celu egzekucji; 5. art. 45 § 1 u.p.e.a. poprzez nie wzięcie pod uwagę słusznego stanowiska skarżącej i przedstawionych przez nią dowodów, faktów i okoliczności wpływających na zasadność prowadzenia egzekucji w wyniku czego organ był zobowiązany do odstąpienia od dalszych czynności egzekucyjnych. Pełnomocnik skarżącej nie zawarł w skardze o co wnosi. Organ administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. 1.4 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach skargę oddalił. Sąd argumentował, że w rozpoznawanej sprawie poborca skarbowy dokonał pobrania gotówki w kwocie 490,00 zł. Pełnomocnik spółki na wezwanie poborcy skarbowego otworzył automaty do gry, w których znajdowała się wskazana kwota. Następnie poborca skarbowy wystawił pokwitowanie oraz sporządził protokół z czynności egzekucyjnych. Zdaniem Sądu czynność poborcy skarbowego ma oparcie w treści art. 68 § 1 u.p.e.a. W ocenie Sądu ani pomieszczenie, ani automaty do gry nie zostały przeszukane, a pełnomocnik spółki dysponując kluczami sam otworzył automaty do gry. Sąd dodał, że w świetle powyższych rozważań niezasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 68 § 1 u.p.e.a. oraz art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. Za chybiony Sąd uznał też zarzut naruszenia art. 67 § 1 u.p.e.a., gdyż przepis ten nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Wreszcie jako niezasadny Sąd ocenił zarzut naruszenia art. 97 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 55 Kodeksu cywilnego. Zdaniem Sądu wbrew twierdzeniom strony skarżącej pieniądze znajdujące się w automatach do gry należały do skarżącej. Reasumując, przeprowadzona czynność egzekucyjna dotyczyła przedmiotów, będących własnością zobowiązanego. Dalej Sąd wskazał, że na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut naruszenia art. 45 § 1 u.p.e.a., gdyż w sprawie nie nastąpiła żadna z okoliczności wskazanych w tym przepisie. 2.1 Spółka w skardze kasacyjnej zaskarżyła wskazany powyżej wyrok w całości. Zarzuciła mu, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.,) – dalej p.p.s.a., naruszenie: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 68 § 1 u.p.e.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie przejawiające się w uznaniu, że w sprawie doszło do dobrowolnej zapłaty dochodzonej należności w wyniku czego organ egzekucyjny wydał stronie pokwitowanie odbioru pieniędzy; - art. 67 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie; - art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, to jest przyjęcie, iż w sprawie nie doszło do przeszukania lokalu, w sytuacji, w której zastosowano przymus w celu dokonania egzekucji, przy braku podstaw faktycznych do zastosowania takiego przymusu, w szczególności braku wyczerpania innych możliwości realizacji celu egzekucji. Przy tak postawionych zarzutach spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. 2.2 Organ administracji w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. 3.1 Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. W rozpoznanej sprawie skarżąca kwestionowała dokonaną przez organ egzekucyjny czynność zajęcia pieniędzy, które pełnomocnik skarżącej przekazał poborcy skarbowemu po wyjęciu ich z automatów do gier w lokalu skarżącej. Skarżąca zarzucała, że do otwarcia automatów doszło na wezwanie poborcy skarbowego, co stanowiło w istocie zarządzenie otwarcia urządzenia, a więc do zajęcia pieniędzy doszło z naruszeniem art. 67 § 1 oraz art. 47 § 1 i § 3 u.p.e.a. W związku z tym pozostawał sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 68 § 1 u.p.e.a. przez uznanie przez Sąd I instancji, że w sprawie doszło do dobrowolnej zapłaty dochodzonej należności, a co za tym idzie – że dla skuteczności zajęcia nie było potrzebne ani doręczenie zarządzenia otwarcia urządzenia, ani też nie było podstaw do sporządzenia protokołu zajęcia. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty te są bezzasadne. Zgodnie z art. 68 § 1 u.p.e.a., jeżeli zobowiązany na wezwanie poborcy skarbowego płaci dochodzoną należność pieniężną, poborca wystawia pokwitowanie odbioru pieniędzy. Pokwitowanie to wywiera ten sam skutek prawny, co pokwitowanie wierzyciela. Za pokwitowaną należność pieniężną organ egzekucyjny ponosi odpowiedzialność wobec wierzyciela. Stosownie do treści § 2 tego artykułu, do czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1, nie stosuje się przepisów art. 53. Te ostatnie przepisy dotyczą obowiązku sporządzenia protokołu z czynności egzekucyjnych i jego treści, przewidując, że jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, egzekutor sporządza protokół z czynności egzekucyjnych (§ 1), którego odpis należy doręczyć zobowiązanemu (§ 2). Jak stanowi z kolei przepis art. 67 § 1 u.p.e.a., z zastrzeżeniem art. 68 § 1, podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a, stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Określając wzór, minister uwzględni uwarunkowania wynikające z elektronicznego przetwarzania danych zawartych w tym zawiadomieniu lub protokołach. W przepisach kolejnych paragrafów określono treść zawiadomienia o zajęciu (§ 2), protokołu zajęcia (§ 3 i 4) oraz protokołu odebrania dokumentu (§ 5). Natomiast stosownie do art. 47 u.p.e.a., jeżeli cel egzekucji prowadzonej w sprawie należności pieniężnej lub wydania rzeczy tego wymaga, organ egzekucyjny zarządzi otwarcie środków transportu zobowiązanego, lokali i innych pomieszczeń zajmowanych przez zobowiązanego oraz schowków w tych środkach, lokalach i pomieszczeniach (§ 1). Zarządzenie doręcza się zobowiązanemu (§ 3). Przeszukania rzeczy, środków transportu, lokali i innych pomieszczeń oraz schowków dokonuje komisja powołana przez organ egzekucyjny. Z dokonanych czynności spisuje się protokół. Zakończeniem czynności jest zabezpieczenie przeszukiwanego środka transportu, pomieszczenia lub lokalu. Protokół z dokonanych czynności przekazuje się niezwłocznie zobowiązanemu (§ 2). Z przepisu art. 68 § 1 u.p.e.a. wynika, że czynność egzekucyjna zajęcia pieniędzy jest skuteczna wówczas, gdy zobowiązany płaci egzekwowaną kwotę lub jej część na wezwanie poborcy skarbowego. Nie ulega przy tym wątpliwości, co trafnie podnosiła skarżąca, że "okoliczność przekazania poborcy skarbowemu przez zobowiązanego części lub całości należności pieniężnej, będącej przedmiotem egzekucji, nie zmienia faktu, że przekazanie to następuje w ramach czynności egzekucyjnych, polegających na zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z pieniędzy (...), a nie jest dobrowolną zapłatą zobowiązania podatkowego" (zob. powołany przez skarżącą wyrok NSA z dnia 21 września 2010 r., I FSK 1472/09, jak również wyrok NSA z dnia 10 lipca 2016 r., II FSK 2905/14, CBOSA). Rzecz w tym, że wbrew zarzutom skarżącej Sąd I instancji wcale nie stwierdził, że do zapłaty doszło dobrowolnie, wskazał jedynie, że pełnomocnik skarżącej nie został przymuszony do otwarcia automatów i wyjęcia z nich pieniędzy. Ustalenia te, zaaprobowane przez Sąd I instancji, organy poczyniły na podstawie protokołu z czynności egzekucyjnej, w którym pełnomocnik skarżącej nie wyraził żadnych zastrzeżeń wobec czynności poborcy skarbowego. Ustaleń tych i ich oceny nie zakwestionowano w skardze kasacyjnej, nie postawiono w niej bowiem ani zarzutów naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. przez przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, ani zarzutów naruszenia przepisów o ocenie dowodów np. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. (zob. wyrok NSA z dnia 24 maja 2011 r. II FSK 93/10, CBOSA). W związku z tym za niepodważoną i prawidłowo ocenioną należało uznać okoliczność, że pełnomocnik skarżącej otworzył urządzenia do gier dobrowolnie i dobrowolnie opróżnił je z pieniędzy, które następnie przekazał poborcy skarbowemu, nawet jeśli wszystko to uczynił w reakcji na wezwanie poborcy skarbowego do zapłaty. Rzutuje to bezpośrednio na ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Myli się skarżąca twierdząc, że użyte w przepisie art. 68 § 1 ustawy sformułowanie "na wezwanie" można utożsamiać z wezwaniem do podjęcia przez zobowiązanego innych jeszcze czynności niż sama zapłata i upatrywać w nim źródła nakazu otwarcia urządzenia. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zwrot "na wezwanie" ustawa łączy z wyrażeniem "płaci", a nie ze sposobem pozyskania, czy lokalizacją gotówki. Innymi słowy, fakt, że poborca skarbowy stawił się w lokalu skarżącej, gdzie znajdowały się automaty do gier i tam wezwał do zapłaty egzekwowanej należności nie oznacza, że doszło jednocześnie do zarządzenia otwarcia automatu, a co za tym idzie – naruszenia przepisu art. 68 § 1 w związku z art. 47 u.p.e.a. przez brak uprzedniego doręczenia zarządzenia otwarcia urządzenia. Niezasadny był także zarzut naruszenia art. 68 § 1 w związku z art. 67 § 1 u.p.e.a. Z przepisów tych wynika, że podstawę zastosowania środka egzekucyjnego stanowi zawiadomienie o zajęciu lub protokół zajęcia, co jednak nie dotyczy egzekucji z pieniędzy. Świadczy o tym użyte w przepisie art. 67 § 1 ustawy sformułowanie "z zastrzeżeniem art. 68 § 1", co sprawia, że w razie zastosowania art. 68 § 1 u.p.e.a. stosowanie art. 67 § 1 ustawy jest wyłączone. Oznacza to, że w przypadku ustnego wezwania poborcy skarbowego do zapłaty egzekwowanej należności i przekazania mu środków pieniężnych, dla skuteczności tej czynności nie jest wymagane sporządzenie protokołu zajęcia. Samo sporządzenie protokołu, jak to miało miejsce w rozpoznanej sprawie, skuteczności egzekucji z pieniędzy nie podważa, a to, że protokół nie został sporządzony na urzędowym formularzu z całą pewnością nie przesądza, wbrew temu co twierdziła skarżąca, o nieważności czynności zajęcia. 3.2 Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a.