III SA/Wa 2877/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Skrodzki, Sędziowie sędzia WSA Marta Waksmundzka – Karasińska (sprawozdawca), sędzia WSA Tomasz Janeczko, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 października 2016 r. sprawy ze skargi N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz N. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z [...[ czerwca 2015 r., Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W., odmówił N. GmbH (dalej: "Spółka", Skarżąca") dokonania zwrotu podatku od towarów i usług w kwocie 70.946,07 zł za okres od stycznia do grudnia 2013 r., jednocześnie orzekając o zwrocie kwoty w przedmiotowym podatku w wysokości 1.339,00 zł za w/w okres. Decyzja organu I instancji została doręczona pełnomocnikowi Spółki w dniu 23 czerwca 2015 r. (zgodnie z datą umieszczoną na zwrotnym potwierdzeniu odbioru). Pismem z dnia 6 lipca 2015 r., złożonym osobiście w siedzibie [...] Urzędu Skarbowego W. w dniu 17 lipca 2015 r., pełnomocnik Spółki wniósł odwołanie od w/w decyzji. Jednocześnie wraz z przedmiotowym odwołaniem pełnomocnik złożył wniosek z dnia 16 lipca 2015 r. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W treści przedmiotowego wniosku wskazał, iż w wyniku niezawinionych przez niego okoliczności doszło do nagłego pogorszenia się stanu jego zdrowia powodującego zakłócenia funkcjonowania organizmu w ogóle, podczas przebywania poza miejscem stałego zamieszkania. W związku z powyższym konieczne było poddanie się przez pełnomocnika niezwłocznym badaniom oraz skorzystanie ze świadczeń ambulatoryjnych w miejscu zdarzenia, tj. w L. Z uwagi na postawioną diagnozę oraz faktyczny stan zdrowia, był on zmuszony w dniach od 7 do 14 lipca 2015 r. powstrzymać się od wykonywania czynności zawodowych, w tym również na rzecz Spółki. Na potwierdzenie powyższego pełnomocnik załączył potwierdzoną za zgodność z oryginałem kserokopię zaświadczenia z dnia 7 lipca 2015 r. o niezdolności do wykonywania zawodu w dniach od 7 do 14 lipca 2015 r. Postanowieniem z [...] sierpnia 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. odmówił Spółce przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 162 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613, dalej "O.p."), dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek: 1. uchybienie terminowi, 2. złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, 3. uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi oraz 4. dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że w sprawie nie jest sporne, że Spółka uchybiła terminowi do wniesienia odwołania. Bezsporne jest również to, że Spółka wraz ze złożonym wnioskiem o przywrócenie terminu dokonała czynności, dla której termin jest przewidziany, tj. złożyła odwołanie z dnia 6 lipca 2015 r. Ponadto mając na uwadze argumentację pełnomocnika dotyczącą nagłego pogorszenia się stanu jego zdrowia i przedstawione przez niego zaświadczenie z dnia 7 lipca 2015 r., z którego wynika jego niezdolność do wykonywania zawodu w dniach od 7 do 14 lipca 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że złożenie przez niego wniosku o przywrócenie terminu w dniu 17 lipca 2015 r. wypełnia przesłankę, uregulowaną w art. 162 § 2 O.p., stanowiącą o konieczności złożenia niniejszego wniosku w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Za niespełniony natomiast, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w W., uznać należało warunek braku zawinienia w uchybieniu terminowi, który stanowi konieczną przesłankę do ewentualnego przywrócenia terminu. Organ odowławczy wskazał, że głównym powodem wskazywanym jako przyczyna uchybienia terminowi było nagłe pogorszenia się stanu zdrowia pełnomocnika Spółki powodujące zakłócenia funkcjonowania organizmu w ogóle, podczas przebywania poza miejscem stałego zamieszkania. W związku z powyższym konieczne było poddanie się przez pełnomocnika niezwłocznym badaniom oraz skorzystanie ze świadczeń ambulatoryjnych w miejscu zdarzenia, tj. w L. Z uwagi na postawioną diagnozę oraz faktyczny stan zdrowia pełnomocnika, był on zmuszony w dniach od 7 do 14 lipca 2015 r. powstrzymać się od wykonywania czynności zawodowych, w tym również na rzecz Spółki. Ponadto pełnomocnik wskazał, iż był jedynym ustanowionym przez Spółkę pełnomocnikiem w Polsce i nie miał możliwości poinformowania o tym zdarzeniu losowym swojego mocodawcy, który mógłby ustanowić nowego pełnomocnika w celu złożenia odwołania w terminie. Pełnomocnik zaznaczył, iż odwołanie planował nadać pocztą po powrocie do W. w dniu 7 lipca 2015 r. Natomiast w wyniku zdarzenia losowego związanego z chorobą nie miał możliwości zorganizowania nadania przedmiotowego odwołania przez osoby trzecie działające w charakterze posłańca. W ocenie pełnomocnika, zaistniała przeszkoda w dniu upływu terminu do złożenia odwołania była nie do przezwyciężenia, nawet przy dochowaniu przez niego należytej staranności. Ustąpiła ona dopiero w dniu 13 lipca 2015 r. Odnosząc się do powyższego Dyrektor Izby Skarbowej stanął na stanowisku, że złożone przez pełnomocnika zaświadczenie lekarskie, nie stanowi podstawy do przyjęcia zaistnienia przesłanki uprawdopodobnienia braku winy pełnomocnika w niedochowaniu terminu określonego w przepisie art. 223 § 2 pkt 1 O.p. Zdaniem organu, sam fakt dysponowania przez pełnomocnika takim zaświadczeniem lekarskim nie uprawdopodabnia w żadnym stopniu braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Z zaświadczenia tego nie wynika bowiem, czy wobec zaistnienia konkretnej okoliczności, tj. złego stanu zdrowia pełnomocnika Spółki, pełnomocnik ten dołożył należytej staranności – wymaganej od profesjonalisty, zawodowo zajmującego się reprezentowaniem podmiotów w postępowaniach m.in. przed organami podatkowymi – aby zapobiec skutkowi związanemu z nieterminowym złożeniem odwołania od decyzji organu I instancji. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, przedstawiona przez pełnomocnika Spółki argumentacja jest bardzo ogólnikowa, pozbawiona twierdzeń o konkretnych okolicznościach pozwalających uznać, iż pełnomocnik bez swej winy nie mógł dotrzymać ustawowego terminu do wniesienia odwołania. W szczególności nie zostały przedstawione jakiekolwiek dowody potwierdzające faktyczne korzystanie z ambulatoryjnej opieki zdrowotnej, czy to np. w postaci skierowania na badania lekarskie czy też zaświadczenia lekarskiego poświadczającego rozpoznanie choroby. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał również, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminowi nie można zaliczyć samego faktu wykazanej w zaświadczeniu lekarskim niezdolności do wykonywania zawodu. Fakt ten w ocenie organu nie stanowił bowiem przeszkody nie pozwalającej na wyręczenie się inną osobą przy sporządzeniu odwołania i jego wniesieniu do organu. Na powyższe postanowienie wywiedziona została skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu postanowieniu Strona zarzuciła naruszenie art. 162 § 1 O.p., poprzez nieuwzględnienie jej wniosku o przywrócenie terminu, pomimo uprawdopodobnienia, iż uchybienie to nastąpiło z przyczyn niezależnych i bez winy Skarżącej oraz poprzez błędne przyjęcie, że nagłe pogorszenie stanu zdrowia pełnomocnika, udokumentowane stosowanym zaświadczeniem, nie uprawdopodabnia, braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, gdyż nie podjęto czynności mających na celu zapobiegnięciu takiemu uchybieniu, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem pełnomocnika, wbrew stanowisku prezentowanemu w postanowieniu, nie jest uzasadnione odwoływanie się do okoliczności dotyczących rodzaju choroby oraz kwestionowanie wskazania lekarskiego co do stanu zdrowia pełnomocnika skarżącego. Stanowi to w istocie nieuzasadnioną polemikę z treścią orzeczenia medycznego. Ponadto, w jego ocenie, nie są trafne twierdzenia organu, iż pełnomocnik miał obowiązek prawny ujawnić jakieś dodatkowe dane dotyczące jego stanu zdrowia ponad te wynikające z dokumentu urzędowego, jak również dodatkowe dane dotyczące jego życia prywatnego ponad te wynikające z wniosku o przywrócenie terminu. Dodatkowo pełnomocnik podniósł, że zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu każdy ma prawo do dwuinstancyjnego postępowania a fakt choćby zawinionego uchybienia terminu przez pełnomocnika nie może ujemnie wpływać na interesy podatnika. Zdaniem pełnomocnika Skarżącej, przedstawione powyżej naruszenia oraz ich uzasadnienie bezsprzecznie stanowią podstawę do stwierdzenia, iż zaskarżone postanowienie jest wadliwe i powinno być wyeliminowane z obrotu prawnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, w sprawie doszło bowiem do naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kwestia przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej w toku postępowania podatkowego została uregulowana w art. 162 O.p. Zgodnie z art. 162 § 1 O.p. w razie uchybienia terminowi należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie zaś do § 2 tego artykułu podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Powołany artykuł kreuje zatem cztery przesłanki warunkujące możliwość przywrócenia terminu: uchybienie terminowi, wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu z zachowaniem siedmiodniowego terminu do jego złożenia (od dnia ustania przyczyny jego uchybienia), uprawdopodobnienie przez stronę braku swojej winy oraz dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu czynności, dla której ustanowiony był przywracany termin. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną jest kwestia spełnienia przez Stronę trzech ze wskazanych przesłanek przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Spór koncentruje się natomiast wokół spełnienia przesłanki braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie dokonania zwrotu podatku od towarów i usług. Niewątpliwie ocena wystąpienia tej przesłanki ma zasadnicze znaczenie dla prawidłowości rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Przystępując do tej oceny przede wszystkim zauważyć należy, że z powołanego powyżej artykułu wynika, że wystarczy, iż przesłanka ta zostanie przez stronę uprawdopodobniona. W orzecznictwie sądowym i doktrynie zgodnie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych (np. W. Siedlecki, Zarys postępowania cywilnego, Warszawa 1968, s. 247, a także wyrok WSA w Warszawie z 12 maja 2010r. sygn. akt: III SA/Wa 97/10). Nie chodzi więc o uzyskanie absolutnej pewności co do prawdziwości określonych twierdzeń, ale o ocenę ich wiarygodności. Przy ocenie, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swej winy, bierze się pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i ocenia winę według obiektywnych mierników staranności. Zaznaczyć jednak należy, że o braku winy profesjonalnego pełnomocnika można mówić w sytuacji, gdy przeszkoda (w postaci choroby pełnomocnika) skonfrontowana z obiektywnymi miernikami staranności prowadzi do wniosku, że nie był on w stanie dokonać określonej czynności postępowania w terminie do jej dokonania, nawet przy użyciu największego możliwego w danych warunkach wysiłku. Oceny działań profesjonalnego pełnomocnika należy dokonywać w oparciu o kryterium szczególnej staranności przy reprezentowaniu mocodawcy w postępowaniu (zob. np. wyrok WSA w Łodzi z dnia z dnia 6 grudnia 2011 r., w sprawie sygn. akt I SA/Łd 905/11). Owego kryterium nie można jednak absolutyzować, bo może prowadzić to do przyjęcia, że warunkiem prawidłowego wykonywania obsługi prawnej jest zatrudnianie przez kancelarię przynajmniej dwóch profesjonalistów oraz udzielanie dalszego pełnomocnictwa (substytucji) w każdej sprawie, "na wszelki wypadek". W rzeczywistości o zachowaniu szczególnej staranności (ewentualnie jej braku) powinny decydować okoliczności konkretnej sprawy. W niektórych, szczególnych okolicznościach trudno będzie, zdaniem Sądu postawić profesjonaliście zarzut braku szczególnej dbałości o interesy swego mocodawcy, czy braków organizacyjnych kancelarii, jeśli przyczyną niedopełnienia czynności procesowej w terminie była sytuacja nagłego zachorowania, czy choroby będącej następstwem wypadku (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 2 października 2013r., w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 842/13). Ocena braku winy w uchybieniu terminu powinna uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy. Nie należy również tracić z pola widzenia i tej okoliczności, że wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść zasady prawa do sądu, tym samym z perspektywy przywołanej funkcji ochronnej. Determinuje ona bowiem istotę tej instytucji (W. Kręcisz, Glosa do postanowienia NSA z 19 marca 2008r., sygn. akt: II FZ 105/08. Podkreślić przy tym należy, że w art. 45 ust. 1 ustawy z 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) sformułowane zostało prawo do sądu, które swoim zakresem obejmuje sprawiedliwe i jawne rozpatrzenie sprawy. Nadto w art. 78 Konstytucji RP przewidziano prawo przysługujące każdej ze stron do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji. Przywołane unormowania Konstytucji RP stanowią punkt wyjścia dla oceny prawidłowości działań podejmowanych przez organy administracji w niniejszej sprawie. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik Skarżącego na poparcie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania podnosił, że w dniu upływu terminu do złożenia odwołania, w wyniku niezawinionych i niezależnych od niego okoliczności doszło do nagłego pogorszenia jego stanu zdrowia, powodującego zakłócenie funkcjonowania organizmu w ogóle, podczas przebywania poza miejscem stałego zamieszkania. W związku z powyższym pełnomocnik musiał poddać się niezwłocznie badaniom lekarskim oraz skorzystać ze świadczeń ambulatoryjnych w miejscu zdarzenia tj. w L. Pełnomocnik podnosił, że w wyniku nagłego zdarzenia losowego nie mógł dokonać czynności procesowej, w tym nie miał możliwości zorganizowania nadania odwołania przez osoby trzecie. Na poparcie przedstawionej argumentacji załączył zaświadczenie lekarskie z dnia 7 lipca 2015r., wystawione przez specjalistę medycyny rodzinnej, z treści którego wynika niezdolność p. D.R. do wykonywania zawodu w dniach 7- 17 lipca 2015r. Z przedłożonego zaświadczenia wynika zatem, że pełnomocnik nie mógł w okresie, w którym upłynął termin do wniesienia odwołania, wykonywać swoich obowiązków zawodowych - a więc prowadzić sprawy Skarżącego, jak również przekazać ich wykonania osobom trzecim. Zdaniem Sądu, w opisanych okolicznościach faktycznych sprawy ocena organu, że pełnomocnik Skarżącego nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu jest nieprawidłowa, gdyż sporna w sprawie przesłanka uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu została spełniona. Jak wskazuje się w orzecznictwie, samo istnienie przeszkody do dokonania czynności procesowej (np.: choroby) nie oznacza, że automatycznie uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się natomiast chorobę nagłą, która nie pozwoliła na dokonanie czynności procesowej lub posłużenie się osobą trzecią w celu dokonania czynności w zakreślonym terminie. Rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu organ jest uprawniony do dopuszczenia określonego dowodu z dokumentu, np. zaświadczenia lekarskiego do postępowania sądowoadministracyjnego i jego oceny, jednakże za przekroczenie kompetencji uznać należy ocenę diagnozy lekarza wystawiającego zaświadczenie, w sytuacji, gdy regulacja ustawowa zobowiązuje jedynie do uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, nie zaś do ich udowodnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24.10.2014r., sygn.. akt II FSK 2972/11, tak też postanowienie NSA z dnia 12 października 2011 r., sygn. akt II FZ 584/11, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaświadczenie lekarskie, o którym mowa w § 2 pkt 8 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 9 listopada 2015r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. z 2015r., poz. 2069), jako dokument urzędowy sporządzony w formie określonej przepisami prawa przez powołane do tego organy władzy publicznej stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone (art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej). Kreuje zatem domniemanie, że we wskazanym w tym dokumencie okresie, chory pozbawiony był możliwości dokonywania czynności procesowych. Trudno też, zdaniem Sądu z góry założyć, że nagłe pogorszenie stanu zdrowia, wykluczające możliwość dokonywania czynności zawodowych oraz towarzyszący temu ogromny stres nie stanowi przeszkody niezawinionej przez stronę uniemożliwiającej dokonanie czynności procesowej. Jeszcze raz podkreślić należy, że w postępowaniu incydentalnym wywołanym wnioskiem o przywrócenie terminu, nie chodzi o uzyskanie absolutnej pewności, co do prawdziwości określonych twierdzeń, a jedynie o ocenę ich wiarygodności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2913r., sygn. II FSK 1654/11). Jeżeli zatem organ powziął wątpliwości, czy podanie o przywrócenie terminu, mimo załączonego zaświadczenia lekarskiego rodzącego określone domniemania, zostało dostatecznie doprecyzowane, winien był wezwać wnioskodawcę, w trybie art. 169 §1 O.p. do złożenia dodatkowych wyjaśnień, np. o wskazanie, w jaki sposób dotarł on do placówki medycznej, czy stan zdrowia pozwolił mu na zgłoszenie się do placówki medycznej samodzielnie, o własnych siłach, a także kiedy i w jaki sposób opuścił te placówkę. Wyjaśnienie powyższych okoliczności z pewnością byłoby przydatne dla oceny, czy nagłe pogorszenie stanu zdrowia pełnomocnika Skarżącego, stanowiło rzeczywiście uprawdopodobnienie przesłanki braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Takich działań w rozpoznawanej sprawie DIS nie podjął, narażając się na zarzut uchybienia zasadzie prawdy obiektywnej ( art. 122 i art. 187 § 1 O.p.) oraz zasadzie swobodnej oceny dowodów (art. 191 O.p.). Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ odwoławczy rozważy jeszcze raz wszystkie elementy stanu faktycznego i prawnego sprawy z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku. Z powyższych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzekł jak sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.