I GSK 762/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1387/18 w sprawie ze skargi A. S.A. w K. na postanowieni Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia [...] października 2018 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie na rzecz A. S.A. w K. 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 6 lutego 2019r., sygn. akt I SA/Kr 1387/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. S.A. w K. (dalej też: "strona", "skarżąca", "Spółka") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej też "Dyrektor", "DIAS", "organ odwoławczy", "organ II instancji") z dnia [...] października 2018r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania - uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. orzekając o kosztach postępowania. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przedstawił stan faktyczny sprawy z którego wynikało, że Dyrektor Oddziału ZUS w K. jako organ egzekucyjny (dalej też: "O/ZUS") wszczął na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...] oraz [...] egzekucję do majątku zobowiązanej Spółki. W toku prowadzonej egzekucji zajęto rachunek bankowy i w dniu [...] czerwca 2018r. ściągnięto koszty egzekucyjne w wysokości 15.079,10 zł. W dniu [...] lipca 2018 r. A. S.A. zwróciła się do organu egzekucyjnego o umorzenie 13.571,19 złotych, tj. 90% naliczonych i ściągniętych kosztów egzekucyjnych. Skarżąca powołała się na ważny interes publiczny, wiążąc go z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14, w którym to wyroku stwierdzono, że art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Dyrektor O/ZUS postanowieniem z dnia [...] września 2018r., znak [...] umorzył, jako bezprzedmiotowe postępowanie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych. W złożonym zażaleniu skarżąca zarzuciła bezpodstawne przyjęcie, iż brak jest przedmiotu postępowania, podczas gdy organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie postanowieniem z dnia [...] października 2018r., utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że strona złożyła wniosek o umorzenie bowiem jej wolą było poniesienie 10% ściągniętych kosztów egzekucyjnych. W dniu złożenia wniosku (3 sierpnia 2018r.) koszty te już nie istniały po stronie zobowiązanej jako zaległość do zapłaty. Zaległość przestała istnieć, zatem przestał istnieć przedmiot sprawy i organ nie mógł orzekać. Obowiązek został zrealizowany, nie istnieje zaległość do zapłaty. Wyrokiem z dnia 6 lutego 2019r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia [...] października 2018r., oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K., orzekając o kosztach postępowania. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wywiódł, iż przepis art. 64 e § 1 u.p.e.a. przewiduje, iż organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Z kolei przepis art. 64e § 2 ustawy stanowi, że koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Zdaniem WSA z treści przywołanych przepisów wynika, że nie można było uznać, że skoro postępowanie egzekucyjne jest zakończone, to wniosek strony skarżącej jest bezprzedmiotowy, bo złożono go po zakończeniu postępowania egzekucyjnego. W ocenie WSA, organy administracji, orzekające w spawie nie wykazały bezprzedmiotowości postępowania w sprawie o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego. Za wykazanie bezprzedmiotowości postępowania nie można, zdaniem Sądu, uznać stwierdzenia, że Spółka złożyła wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych już po ich wyegzekwowaniu. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie zarzucił: Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j, Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) - zwanej dalej : "p.p.s.a.", a to: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w z w. z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017, poz. 1257, dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1314, dalej: "u.p.e.a.") poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie będącej następstwem stwierdzenia, że w sprawie nie zaistniała przesłanka umorzenia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość, podczas gdy uprzednie wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych oznacza dla postępowania prowadzonego z wniosku o umorzenie tychże kosztów brak przedmiotu rozstrzygnięcia i w konsekwencji skutkuje koniecznością jego umorzenia w oparciu o art. 105 §1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy z uwagi na fakt, iż gdyby Sąd dokonał prawidłowej oceny wydanego rozstrzygnięcia pod względem jego zgodności z powołanym przepisem musiałby skargę oddalić w oparciu o przepis art. 151 ustawy p.p.s.a. W oparciu o powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy bez przeprowadzenia rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację uzasadniającą sformułowane zarzuty. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie podniesionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw w związku z czym podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Żadna z wymienionych w nim sytuacji nie zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Innymi słowy, zasada związania granicami skargi kasacyjnej oznacza, że sąd drugiej instancji może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały w skardze kasacyjnej wyraźnie wskazane jako naruszone i nie może z urzędu badać, czy wojewódzki sąd administracyjny nie naruszył także innych przepisów prawa niż w niej podane. Postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wszczęte skargą kasacyjną nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz na odniesieniu się do poszczególnych zarzutów składających się na podstawy kasacyjne i wyznaczających zakres badania sprawy przez Sąd drugiej instancji. Zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Skargę kasacyjną, jak stanowi o tym art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, a zatem niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Także druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszenie przepisów postępowania, może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie, skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Podnosząc zarzuty w ramach których, wskazano na naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. zdaniem skarżącego kasacyjnie na podstawie art. 64e § 1 u.p.e.a. można umorzyć tylko takie koszty egzekucyjne, które nie zostały uregulowane. W ocenie składu orzekającego, postawione zarzuty i towarzysząca im argumentacja nie mają usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny nie uznaje tego poglądu za trafny. Przede wszystkim należy przypomnieć, że w art. 64e § 2 u.p.e.a. zostały wskazane trzy przesłanki dopuszczalności umorzenia kosztów egzekucyjnych: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Powyższe przesłanki są od siebie niezależne i powinny być interpretowane oddzielnie, jako określające w sposób samoistny przesłanki dopuszczalności umorzenia kosztów egzekucyjnych. Skoro w rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o umorzenie kosztów egzekucyjnych ze względu na ważny interes publiczny, to organy były zobligowane do zajęcia stanowiska w kwestii dopuszczalności prowadzenia postępowania o umorzenie kosztów na tej podstawie, a nie na innych podstawach. Należy zauważyć, że w treści art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. brak unormowań, które pozwalałyby na stwierdzenie, że umorzenie kosztów egzekucyjnych na tej podstawie jest dopuszczalne wyłącznie przed ich ściągnięciem. Wykładnia literalna art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. nie stoi zatem na przeszkodzie umorzeniu kosztów egzekucyjnych ze względu na ważny interes publiczny w sytuacji, gdy koszty te zostały uiszczone. Należy także zauważyć, że ustawodawca nie uzależnił dopuszczalności umorzenia kosztów egzekucyjnych od rodzaju czy też skuteczności zastosowanego środka egzekucyjnego. Zatem granice przedmiotowe postępowania wyznaczają koszty egzekucyjne powstałe w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym oraz ustawowo określone przesłanki umorzenia tychże kosztów. Ustawodawca nie odnosi się jednak co do okoliczności, czy koszty egzekucyjne zostały zaspokojone przed złożeniem wniosku o ich umorzenie. Powyższe stanowisko wyrażone zostało między innymi w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lipca 2016r., sygn. akt II FSK 1746/14 oraz z 22 maja 2015r., sygn. akt II FSK 1178/13. Ponadto w orzecznictwie wskazuje się na przykładzie egzekucji z rachunku bankowego, że przyjęcie, jakoby wyegzekwowanie kosztów egzekucji miałoby czynić bezprzedmiotowym rozpatrzenie wniosku o ich umorzenie, oznaczałoby wyłączenie z możliwości skorzystania z instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych zasadniczo tych zobowiązanych, wobec których zastosowano egzekucję z rachunków bankowych i którzy posiadali na tych rachunkach kwotę dostateczną dla zaspokojenia w całości prowadzonej egzekucji (por. powołane wyżej orzeczenia NSA). We wskazanych wyżej orzeczeniach słusznie dostrzeżono też, że pogląd zaprezentowany przez organ co do wykładni art. 64e § 1 i 2 u.p.e.a nie da się również pogodzić z zasadą demokratycznego państwa prawa i wywodzonej z niej zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa (art. 2 Konstytucji RP). Należy też przyjąć, że art. 64e § 1 i 2 u.p.e.a. stanowi wyczerpujące i kompletne unormowanie w zakresie umorzenia kosztów egzekucyjnych, a ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie odsyła do odpowiedniego stosowania w zakresie umorzenia kosztów egzekucyjnych do innych przepisów, czy to Ordynacji podatkowej czy też do przepisów ustawy o finansach publicznych, czy też k.p.a. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych nie powoduje zatem, że postępowanie w sprawie ich umorzenia staje się bezprzedmiotowe i powinno zostać umorzone na podstawie art. 105 k.p.a. Tym samym nieuprawnione jest prowadzenie rozważań na temat wygaśnięcia zobowiązań, które zostały zapłacone, a zatem nie można umorzyć czegoś, co już nie istnieje. Sąd I instancji trafnie zatem uznał, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do umorzenia postępowania w przedmiocie wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych ze względu na ściągnięcie kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. W sprawie organ administracyjny powinien wydać merytoryczne postanowienie stosując przepis art. 64e § 1 i 2 u.p.e.a. Obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek jest zatem zbadanie czy w konkretnym przypadku zaistniała jedna z przesłanek wymienionych w art. 64e § 2 u.p.e.a. oraz rozważenie, w ramach uznania administracyjnego, czy okoliczności sprawy przemawiają za umorzeniem kosztów egzekucyjnych. Z podanych przyczyn, zarzuty naruszenia podanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa procesowego, nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Mając zatem na uwadze, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w pkt. 1 wyroku. O kosztach postępowania jak w pkt. 2 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.u. z 2015r., poz. 1804 ze zm.).