II SA/Sz 1288/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia WSA Maria Mysiak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 lutego 2019 r. sprawy ze skargi H. J. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r., nr [...] Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5, art. 148 § 1 w zw. z art. 149 § 3 i 4 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego odmówił H. J. wznowienia postępowania administracyjnego w przedmiocie uprawnień kombatanckich określonych w przepisach ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Powołując się na treść art. 148 § 1 k.p.a., organ wskazał, że podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Podkreślił, że pismo IPN, które strona złożyła jako nowy dowód w sprawie, datowane jest na dzień 22 czerwca 2017 r. Jednocześnie w piśmie z dnia 27 lipca 2017 r. skarżąca potwierdziła, że otrzymała przedmiotowe pismo wraz z załącznikami w czerwcu 2017 r. Natomiast wniosek o wznowienie postępowania został nadany w urzędzie pocztowym w dniu 27 kwietnia 2018 r., a zatem po terminie przewidzianym w art. 148 § 1 k.p.a. Zdaniem organu, strona nie udowodniła, że podanie o wznowienie postępowania administracyjnego z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. złożone zostało z zachowaniem terminu przewidzianego w art. 148 § 1 k.p.a. Wszczęcie postępowania na wniosek pomimo uchybienia terminu stanowi rażące naruszenie prawa, godzi bowiem w zasadę ogólną trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 k.p.a.) W zażaleniu na powyższe postanowienie, strona podniosła, że Urząd nie wziął pod uwagę istotnych dla sprawy okoliczności, w tym w szczególności tego, że jest ona osobą w podeszłym wieku i od bardzo wielu lat zmaga się chorobami oczu (przeszła 5 zabiegów operacyjnych). Dodała, że jej schorzenia ([...]) mają bardzo duży wpływ na jej możliwości czytania i tym samym analizowania otrzymanych treści. Ponieważ materiałów, które otrzymała z IPN-u było bardzo dużo, zaś skarżąca w tym czasie cały czas borykała się ze sporymi kłopotami ze wzrokiem dlatego nie była w stanie przeczytać i przeanalizować wszystkiego, jak również wysłać wniosku o wznowienie postępowania w tak krótkim czasie. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 i art. 145 § 1 pkt 5, art. 148 § 1 oraz art. 149 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W ocenie organu, pismo IPN, które strona złożyła jako nowy dowód w sprawie, datowane jest na dzień 22 czerwca 2017 r. i skarżąca – w piśnie z dnia 27 lipca 2017 r. potwierdziła, że otrzymała je wraz z załącznikami w czerwcu 2017 r. Tymczasem wniosek o wznowienie postępowania został nadany w urzędzie pocztowym w dniu 27 kwietnia 2018 r., a zatem już po terminie przewidzianym w art. 148 § 1 k.p.a. Jednocześnie skarżąca nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu przewidzianego w art. 58 k.p.a. Organ nie ma zatem możliwości rozpatrzenia zasadności podnoszonych w zażaleniu zarzutów. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdza jedynie, że wniosek strony o wznowienie postępowania administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2018 r. wpłynął z naruszeniem miesięcznego terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a. H. J. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na ww. postanowienie. Zdaniem skarżącej, to na organie spoczywa obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Organ "ustala okoliczności mające znaczenie" i powinien prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej jak również ma obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zgodnie z Konstytucją RP, każdy obywatel ma prawo do "sprawiedliwego i zgodnie z obowiązującym prawem" rozpatrzenia swojej sprawy przed urzędem. Nie może być dyskryminowany przez urząd ze względu na wiek i stan zdrowia. Skarżąca ma [...] lat i zły stan zdrowia (między innymi duże kłopoty ze wzrokiem). Z tego też powodu miewa trudności w komunikacji ze środowiskiem, z czytaniem i.t.p. Urząd został o tym powiadomiony, ale nie uwzględnił tego wydając postanowienie. W ocenie strony, spotkała ją dyskryminacja ze strony Urzędu ze względu na wiek i niepełnosprawność, dlatego wnosi o przywrócenie terminu do wznowienia postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Kontrola zaskarżonego postanowienia, dokonana według wskazanego wyżej kryterium, doprowadziła do uznania, że postanowienie to, podobnie jak poprzedzające je postanowienie naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania wznowieniowego z uwagi na uchybienie terminu do złożenia stosownego wniosku w tym zakresie. Odmowa wznowienia postępowania możliwa jest jedynie wówczas, gdy wznowienie postępowania z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych jest niedopuszczalne albo gdy strona złożyła żądanie wznowienia postępowania z uchybieniem ustawowego terminu (określonego w art. 148 § 1 i 2, art. 145a § 2 lub art. 145b § 2 k.p.a.), a nie ma podstaw do jego przywrócenia. Zgodnie z art. 149 § 3 k.p.a., odmowa wznowienia następuje w drodze postanowienia. Należy podkreślić, że tzw. faza wstępna postępowania wznowieniowego – ma ściśle formalny charakter i zasadniczo ogranicza się do badania treści wniosku o wznowienie pod kątem ustalenia, czy ów wniosek pochodzi od strony, czy została w nim wskazana przyczyna wznowienia odpowiadająca jednej z przyczyn ustawowych, określonych w art. 145 § 1, art. 145a oraz art. 145b k.p.a., oraz czy dochowano ustawowego terminu do złożenia wniosku. W orzecznictwie podkreśla się, że wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania uzależnione jest jedynie od spełnienia minimalnych, stricte formalnych przesłanek (zob. wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 965/09, CBOSA). Zatem niejako już z samej istoty omawianej fazy rozpatrywania wniosku wznowieniowego wynika, że odmowa wznowienia postępowania przez organ z powołaniem się na niespełnienie ww. przesłanek formalnych jest dopuszczalna jedynie wówczas, gdy fakt braku takiej przesłanki jest w danym przypadku oczywisty i nie rodzi potrzeby prowadzenia w tym zakresie specjalnego postępowania wyjaśniającego (por. wyroki NSA z dnia 7 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1747/07, z 11 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OSK 2404/11, CBOSA). Z treści art. 148 k.p.a. wynika przy tym jednoznacznie, że termin miesiąca na wniesienie podania o wznowienie postępowania liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Jeżeli więc podstawą wznowienia postępowania ma być sytuacja opisana w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. (wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności lub dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję), to nie ulega wątpliwości, że termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania należy liczyć od dnia, w którym strona postępowania dowiedziała się o wspomnianych nowych dowodach lub okolicznościach. Strona musi zatem wykazać, kiedy (w jakiej dacie) dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, z dokładnością dostateczną do ustalenia, że jej podanie o wznowienie wpłynęło przed upływem terminu jednomiesięcznego od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania. Skarżąca w piśmie z dnia 27 lipca 2018 r. wskazała jako datę zapoznania się z nowymi faktami – dzień 15 kwietnia 2018 r., w którym to dniu zakończyła zapoznawanie się z dokumentami otrzymanymi z IPN, mającymi potwierdzać jej pobyt w obozie koncentracyjnym (udowodnienie tej okoliczności uzasadniałoby przyznanie jej uprawnień kombatanckich na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego). Organ powyższej informacji nie wziął pod uwagę, stwierdzając, że skoro strona otrzymała dokumentację z IPN w czerwcu 2017 r. zatem należy przyjąć, iż złożenie wniosku o wznowienie postępowania w dniu 27 kwietnia 2018 r. nastąpiło z uchybieniem terminu. Z powyższego wynika jednoznacznie, że organ za datę, w której strona dowiedziała się o wspomnianych wyżej nowych dowodach lub okolicznościach uznał czerwiec 2017 r. W tym miejscu raz jeszcze należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 148 § 1 k.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Z cytowanego przepisu w żadnym razie nie wynika, że w każdym przypadku data otrzymania informacji jest równoznaczna z datą, w której strona dowiedziała się o jej treści. W ocenie Sądu, każda sprawa powinna być badana z uwzględnieniem wszystkich jej okoliczności, w tym także z uwzględnieniem ewentualnych przeszkód w zapoznaniu się przez stronę ze stosownymi dokumentami czy informacjami. Należy podkreślić, że skarżąca szczegółowo wyjaśniła, dlaczego nie była w stanie zapoznać się z treścią dokumentacji otrzymanej z IPN w dniu jej odebrania. Swoje twierdzenia o złym stanie zdrowia, w tym w szczególności trudnościach z czytaniem z powodu schorzeń wzroku – strona poparła stosownymi dowodami w postaci dokumentacji medycznej, z której wynika, że przebyła ona kilka operacji oczu w związku z [...]. Przedstawione przez skarżącą informacje oraz dokumentacja medyczna wskazują, że jest ona osobą w wieku [...] lat z poważnymi schorzeniami wzroku, wymagającymi systematycznej kontroli okulistycznej i oszczędzającego trybu życia. Powyższe tłumaczy powody, dla których strona nie mogła w krótkim czasie zapoznać się z całą dość obszerną dokumentacją przesłaną jej w czerwcu 2017 r. przez Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej. Organ w żaden sposób nie uzasadnił z jakich względów całkowicie pominął powyższe okoliczności i dlaczego nie dał wiary twierdzeniom strony co do daty powzięcia informacji o nowych dowodach w sprawie. Biorąc pod uwagę, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, zaś zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy oczywistym jest, że organ stanowisko w kwestii niedochowania przez stronę terminu winien oprzeć na kompletnym materiale dowodowym dotyczącym tej okoliczności, zaś działania zmierzające do jego uzupełnienia winien podejmować także z urzędu. W myśl art. 126 k.p.a. poczynione ustalenia oraz ich ocenę prawną organ winien zaprezentować w uzasadnieniu postanowienia odpowiadającemu wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., którym to wymogom uzasadnienie zaskarżonego postanowienia z przyczyn opisanych powyżej nie sprostało. Tym samym należało uznać, że organ naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. Z tych powodów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżone postanowienie jak i postanowienie je poprzedzające. Na marginesie jedynie należy wskazać, że wbrew stanowisku organu ewentualne złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu przewidzianego w art. 58 k.p.a., byłoby niezbędne wówczas gdyby w sposób oczywisty do takiego uchybienia doszło. Skoro jednak skarżąca dowodzi, że o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania dowiedziała się w dniu 15 kwietnia 2018 r., zaś wniosek o wznowienie postępowania został złożony 27 kwietnia 2018 r., zatem zachodzą istotne wątpliwości czy do uchybienia terminu w ogóle doszło. W każdym razie organ nie dokonał w tym względzie takich ustaleń, które wskazywałyby jednoznacznie, że termin został przekroczony. Ponownie rozpoznając sprawę, organ mając na względzie powyższe uwagi, podejmie czynności zmierzające do wyeliminowania wskazanych uchybień, w tym w szczególności dokona niezbędnych ustaleń w zakresie daty faktycznego powzięcia przez skarżącą wiedzy o nowych okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania.