IV SA/Wa 2372/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Borkowska, Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska, Protokolant ref. staż. Ewelina Kuszkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2019 r. sprawy ze skargi O. Y. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt stały oddala skargę Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: Sądu) decyzją z [...] czerwca 2018 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu) na podstawie art. 197 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej: Wojewody) z [...] września 2017 r. o odmowie udzielenia cudzoziemcowi O. Y. (dalej "skarżąca", "cudzoziemiec", "wnioskodawca") zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Stan sprawy przedstawia się następująco: W dniu 29 grudnia 2016 r. O. Y. złożyła do Wojewody [...] wniosek o udzielenie jej zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej powołując się w uzasadnieniu wniosku na swoje polskie pochodzenie poprzez swojego dziadka ze strony ojca, który posiadał w przeszłości obywatelstwo polskie. Cudzoziemka wniosła o udzielenie przedmiotowego zezwolenia powołując się na zapisy art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach. Pismem z 5 stycznia 2017 r. Wojewoda wezwał cudzoziemkę do uzupełnienia wniosku poprzez dostarczenie dokumentów potwierdzających, że co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej albo dokumentów potwierdzających, że w przeszłości cudzoziemka posiadała obywatelstwo polskie lub co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków posiadało w przeszłości obywatelstwo polskie, dokumentów potwierdzających zamiar osiedlenia się przez cudzoziemkę w Polsce na stałe. W dniu [...] marca 2017 r. odbyło się przesłuchanie cudzoziemki na okoliczność związków z polskością. Cudzoziemka zadeklarowała do protokołu przesłuchania, że zna język polski w stopniu komunikatywnym, potrafi mówić i czytać w języku polskim. Podczas przesłuchania cudzoziemka zadeklarowała, iż jest narodowości polskiej, gdyż posiada polskie korzenie ze strony ojca. Oświadczyła, że jej dziadek I. I. służył w wojsku polskim w 1939 r. Wyraziła również zamiar osiedlenia się w Polsce na stałe. Cudzoziemka oświadczyła, że w jej rodzinie są kultywowane polskie tradycje i zwyczaje. Jednocześnie cudzoziemka zobowiązała się, że dołączy do akt sprawy dokumenty z Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej potwierdzające odbywanie służby wojskowej przez jej dziadka. W dniu 23 marca 2017 r. cudzoziemka przedłożyła kserokopię wtórnika własnego aktu urodzenia, bez wpisu o narodowości rodziców – M. I. i N. I., kserokopię odpisu aktu ślubu, bez wpisu o narodowości, kserokopię odpisu aktu urodzenia ojca – N. I., z wpisem o [...] narodowości dziadków – I. I. i E. I., kserokopię wypisu z Rejestru Państwowego Aktów Stanu Cywilnego Obywateli [...] dot. urodzenia dziadka – I. I., z wpisem o [...] narodowości pradziadków – S. I. i A. I., kserokopię legitymacji odznaczeniowej dla I. I., wydanej przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wraz z pismem przewodnim Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej zaadresowanym na I. I. W dniu 30 marca 2017 r. cudzoziemka przedłożyła wydruk e-maila z Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z informacją, że I. I. został odznaczony medalem "Za udział w wojnie obronnej 1939" i odbywał służbę w Wojsku Polskim w latach 1936-1938, bez imienia ojca i daty urodzenia I. I. Pismem z 18 kwietnia 2017 r. Wojewoda wezwał cudzoziemkę do uzupełnienia wniosku poprzez dostarczenie potwierdzenia z Centralnego Archiwum Wojskowego w W., że dziadek cudzoziemki I. I. odbywał służbę w Wojsku Polskim w latach 1936-1938. Pismem z 26 maja 2017 r. Wojewoda wezwał cudzoziemkę do uzupełnienia wniosku poprzez dostarczeniem dokumentów potwierdzających, że co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej oraz dokumentów potwierdzających zamiar osiedlenia się w Polsce na stałe. W dniu 19 lipca 2017 r. cudzoziemka złożyła wyjaśnienia wraz z załączoną kserokopią zaświadczenia z [...] lipca 2017 r. z Wojskowego Biura Historycznego Centralnego Archiwum Wojskowego. Decyzją z [...] września 2017 r. Wojewoda [...] odmówił udzielenia cudzoziemce zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wskazując, że nie udokumentowała ona, że jedno z jej rodziców lub dziadków albo oboje pradziadków było narodowości polskiej. Organ I instancji odniósł się do spełnienia przez cudzoziemkę drugiej z przesłanek wynikającej z art. 5 ust. 1 pkt. 2 ustawy o repatriacji stwierdzając, że cudzoziemka wykazała w sposób wystarczający swój związek z polskością. W dniu 13 października 2017 r. cudzoziemka wniosła odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i udzielenie jej wnioskowanego zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W toku postępowania odwoławczego pismem z 7 lutego 2018 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wezwał cudzoziemkę do przedłożenia dokumentów potwierdzających, że co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków lub dwoje pradziadków posiadało narodowość polską oraz o dostarczenie dokumentów potwierdzających posiadanie przez nią pokrewieństwa z w/w osobami. W odpowiedzi na wezwanie cudzoziemka oświadczyła, że posiada wyłącznie dokumenty potwierdzające obywatelstwo polskie jej dziadka I. I. Po rozpatrzeniu odwołania Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z [...] czerwca 2018 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewoda [...] z [...] września 2017 r. W uzasadnieniu wskazał, że cudzoziemka nie udokumentowała, że co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej. Cudzoziemka nie spełnia pierwszej (z dwóch) przesłanki do udzielenia jej zezwolenia na pobyt stały określonej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o repatriacji, ponieważ z załączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że jej przodkowie posiadali narodowość [...]. W dniu 18 lipca 2018 r. O. Y. wniosła skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] czerwca 2018 r. Skarżąca zarzuciła wydanie zaskarżonego aktu z naruszeniem art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, podnosząc, że przy rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy zarówno organ I jak i II instancji nie wziął pod uwagę konstytucyjnej zasady "lex retro non agit" - prawo nie działa wstecz. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Powołując się na orzecznictwo wskazała, że organ powinien uzasadnić odstąpienie od zasady lex retro non agit, a przepisy zmieniające stan prawny powinny w wyraźny sposób wskazywać uzasadnienie odstąpienia od tej konstytucyjnej zasady. Nowelizacja ustawy o repatriacji nie zawiera uzasadnienia odstąpienia od zasady lex retro non agit, a art. 10 ustawy o zmianie ustawy o repatriacji wyraźnie wskazuje, że organ przy rozpatrywaniu spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie nowelizacji ustawy powinien stosować przepisy wcześniejsze. Wskazał także, że ustawa zmieniająca zawiera przepisy przejściowe, które wskazują na zasadność stosowania do wszczętych postępowań przepisów dotychczasowych. Zarówno organ I jak i II instancji dokonał błędnej interpretacji ustawy zmieniającej oraz naruszył zasadę niedziałania prawa wstecz wynikającą z Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, a potwierdzoną w zasadach ogólnych postępowania administracyjnego w Kodeksie postępowania administracyjnego w rozdziale 2. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców - w odpowiedzi na skargę - wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2018, poz. 2107) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. 2018, poz. 1302 ze zm.) - zwanej dalej: P.p.s.a.], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, nie uwzględnił skargi. W konsekwencji uznał, że decyzja Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] czerwca 2018 r. nie narusza prawa w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego. Podstawą ubiegania się przez skarżącą o zezwolenie na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej był art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. 2017, poz. 2206 ze zm.), zgodnie z którym zezwolenia na pobyt stały udziela się cudzoziemcowi na czas nieoznaczony, na jego wniosek, jeżeli jest osobą o polskim pochodzeniu i zamierza osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe. W myśl zaś art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach do ustalenia polskiego pochodzenia osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 3, stosuje się przepisy art. 5 ust. 1 oraz odpowiednio przepisy art. 6 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. 2014, poz. 1392, z 2015, poz. 1274 oraz z 2017, poz. 60, 858 i 2282). Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. 2018, poz. 609) - w brzmieniu obowiązującym 8 czerwca 2018 r. - za osobę polskiego pochodzenia, w rozumieniu niniejszej ustawy, uznaje się osobę deklarującą narodowość polską i spełniającą łącznie następujące warunki: 1) co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej; 2) wykaże ona swój związek z polskością. Z kolei w art. 5 ust. 3 ustawy o repatriacji przewidziano, że warunek określony w ust. 1 pkt 1 uważa się za spełniony, jeżeli co najmniej jedno z rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków wnioskodawcy potwierdziło swoją przynależność do Narodu Polskiego przez, w szczególności, pielęgnowanie polskich tradycji i zwyczajów. W tym miejscu należy wskazać, że z dniem 1 maja 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2017, poz. 858) – dalej ustawa nowelizująca. Na mocy art. 1 pkt 7 ustawy nowelizującej zostało zmienione brzmienie art. 5 ustawy o repatriacji. Został uchylony art. 5 ust. 2 ustawy o repatriacji, który statuował samodzielną podstawę uznania cudzoziemca za osobę polskiego pochodzenia w związku z tym, że on sam lub jego wstępni - co najmniej jeden z rodziców, co najmniej jeden z dziadków, co najmniej dwoje z pradziadków - posiadali w przeszłości obywatelstwo polskie i cudzoziemiec ten wykaże swój związek z polskością, w szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów. Zostało również zmienione brzmienie art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji. W obecnym stanie prawnym brak jest już przykładowego katalogu przejawów związków z polskością, tj. pielęgnowania polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów. Jednocześnie zostało zmienione brzmienie art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach. W wyniku tejże zmiany w chwili obecnej przepis ten odsyła w zakresie ustalania polskiego pochodzenia wyłącznie do art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji. W konsekwencji, po 30 kwietnia 2017 r., okoliczność posiadania w przeszłości obywatelstwa polskiego lub też okoliczność posiadania wstępnych (co najmniej jednego z rodziców, co najmniej jednego z dziadków lub co najmniej dwojga pradziadków), którzy w przeszłości posiadaliby obywatelstwo polskie, przestała mieć znaczenie dla udzielenia zezwolenia na pobyt stały na podstawie art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach. Ustawodawca uchylając z dniem 1 maja 2017 r. art. 5 ust. 2 ustawy o repatriacji oraz dokonując równocześnie odpowiednich zmiany art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach nie wprowadził – w odniesieniu do spraw o zezwolenie na pobyt stały – przepisów przejściowych, które nakazywałyby do spraw wszczętych i niezakończonych stosować przepisy dotychczasowe. Zatem w odniesieniu do postępowania prowadzonego na wniosek skarżącej zastosowanie znalazła zasada bezpośredniego działania ustawy nowej. Odnosząc się do sformowanego w skardze zarzutu braku zastosowania przez organ art. 10 ustawy nowelizujących odsyłającego do przepisów dotychczasowych, należy wskazać, że ma on zastosowanie wyłącznie w przypadku postępowań prowadzonych na podstawie przepisów ustawy o repatriacji, a zatem postępowań, w których właściwość organów, rozwiązania proceduralne oraz przepisy prawa materialnego, uregulowane są w tej ustawie, nie zaś przepisów ustawy o cudzoziemcach. Postępowanie w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt stały jest odrębnie uregulowane w ustawie o cudzoziemcach, która odsyła tylko do odpowiednich przepisów ustawy o repatriacji. W tej sytuacji, mając na uwadze zasadę praworządności prowadzącą do stosowania przepisów ustawy obowiązującej w dacie orzekania w drodze indywidualnego aktu administracyjnego skład orzekający podziela stanowisko organu, że w sprawach udzielenia zezwolenia na pobyt stały, w których rozważana jest okoliczność stypizowana w art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach, które to postępowania zostały wszczęte przed dniem 1 maja 2017 r. i niezakończone do tego dnia decyzją ostateczną, powinny być stosowane przepisy prawa materialnego w brzmieniu, jakim nadała ustawa nowelizująca. Stosując przepisy ustawy o cudzoziemcach i ustawy o repatriacji w brzemieniu zmienionym ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw organ prawidłowo ustalił, że w toku postępowania administracyjnego skarżąca nie przedłożyła dokumentów potwierdzających polską narodowość jej wstępnych. Ustawa o cudzoziemcach, ani ustawa o repatriacji, nie przewiduje domniemań prawnych ułatwiających zainteresowanemu podmiotowi dowodzenie polskiego pochodzenia określonych wstępnych wnioskodawcy. Oznacza to, że polskie pochodzenie wywodzone z polskiej narodowości przodków wnioskodawcy (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o repatriacji) powinno być udowodnione, a nie tylko uprawdopodobnione. Przy czym to wnioskodawcę obciążają negatywne skutki nieudowodnienia określonych faktów, istotnych z punktu widzenia relewantnych norm prawa materialnego. Zdaniem Sądu, w postępowaniu administracyjnym obowiązuje ogólna zasada prawa dowodowego zgodnie, z którą ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne (por. np. wyroki NSA z dnia 27 sierpnia 2010 r., II OSK 1131/10 oraz z dnia 13 grudnia 2011 r., II OSK 1860/10 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA; W. Chróścielewski, J. P. Tarno, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, 3 wyd., Warszawa 2009, s. 119 ). Tymczasem dokumenty przedłożone przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego nie tylko nie wskazują na polską narodowość jej wstępnych, lecz w sposób jednoznaczny wskazują, że posiadali oni narodowość [...]. Z treści odpisu aktu urodzenia ojca skarżącej N. I. wynika, że jego rodzice posiadali narodowość [...]. Narodowość [...] posiadali również rodzice dziadka skarżącej I. I. Przedłożone przez skarżacą dokumenty jednoznacznie wskazują na narodowość [...] wstępnych cudzoziemki. Ustalenia te nie były kwestionowane przez skarżącą w toku niniejszego postępowania. Jednocześnie wskazane dokumenty potwierdzają, że przodkowie skarżącej urodzili się na terytorium należącym wówczas do II Rzeczypospolitej Polskiej. Fakt urodzenia się na terytorium II Rzeczypospolitej Polskiej nie jest równoznaczny z faktem posiadania narodowości polskiej. Skarżąca deklarowała narodowość polską powołując się na posiadanie przez jej dziadka ze strony ojca obywatelstwa polskiego. Chociaż przedłożone dokumenty w postaci legitymacji odznaczeniowej wystawionej na dane I. I., kopia pisma Konsula Rzeczypospolitej w [...] z [...] kwietnia 2000 r. w sprawie przyznanego I. I. medalu za udział w wojnie obronnej w 1939 r., zaświadczenia z Wojskowego Biura Historycznego potwierdzające pełnienie służby w Wojsku Polskim przez I. I. wskazują, że dziadek skarżącej był obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej, to z uwagi na uchylenie z dniem 1 maja 2017 r. art. 5 ust. 2 ustawy o repatriacji ewentualne wykazanie obywatelstwa polskiego wstępnych skarżącej nie jest alternatywą wobec określonego w art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji obowiązku wykazania, że co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej. Skarżąca nie przedstawiła dowodu wskazującego na narodowość polską swoich wstępnych, ograniczając się do twierdzenia o posiadaniu obywatelstwa polskiego przez dziadka ojczystego. Z akt sprawy nie wynika, aby organ dopuścił się naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2018, poz. 2096 ze zm.), a w szczególności, aby organ nie przeprowadził dowodów zawnioskowanych przez stronę. Niezasadna jest również argumentacja skarżącej, że po 1 maja 2017 r. istniała niespójności w ramach systemu prawa polskiego w zakresie stwierdzania polskiego pochodzenia. W ocenie skarżącej we wskazanym okresie obowiązywały dwie ustawy, które regulowały odmiennie kwestię stwierdzania polskiego pochodzenia cudzoziemców. Oprócz ustawy o repatriacji w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą obowiązywała również ustawa z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. 2017, poz. 1459), która w art. 2 ust. 1 pkt 3 zawierała odesłanie do wstępnych, którzy posiadali obywatelstwo polskie. Argumentacja skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem regulacja art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach wskazuje w sposób jednoznaczny, że do ustalenia polskiego pochodzenia stosuje się wyłącznie przepis art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji. Zatem organ nie mógł posiłkować się przepisami innych ustaw celem wydania korzystanego dla skarżącej rozstrzygnięcia. Reasumując, organ zasadnie odmówił skarżącej zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, albowiem nie wykazała ona narodowości polskiej wstępnych. Z tych też przyczyn Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie i na podstawie art. 151 p.p.s.a. podlegała oddaleniu.