III SA/Kr 1291/16
WyrokWSA w Krakowie2017-01-25
Skład orzekający: Krystyna Kutzner, Janusz Bociąga, Renata Czeluśniak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy jednorazowa wypłata wyrównania renty z tytułu niezdolności do pracy, należnej za okres poprzedzający rok kalendarzowy, z którego dochody są brane pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego, powinna być w całości uwzględniona jako dochód rodziny w tym roku?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy obu instancji błędnie zinterpretowały przepisy dotyczące ustalania dochodu rodziny. Jednorazowa wypłata wyrównania renty, nawet jeśli nastąpiła w roku bazowym, powinna być analizowana pod kątem tego, czy faktycznie stanowiła dochód w danym okresie. W przypadku utraty części dochodu (np. poprzez zmniejszenie przyszłych świadczeń po wypłacie wyrównania), powinno to zostać uwzględnione przy obliczaniu dochodu rodziny. Ponadto, organy naruszyły przepisy K.p.a. dotyczące czynnego udziału strony i uzasadniania decyzji.Stan faktyczny
Z. S. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na syna. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, uznając, że przeciętny miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę (894,06 zł) przekracza kryterium dochodowe (800,00 zł). Organ uwzględnił w dochodzie za 2014 r. jednorazową wypłatę wyrównania renty z tytułu niezdolności do pracy, należnej za okres od 01.12.2012 r. do 31.12.2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy. Z. S. wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów K.p.a. oraz błędne wyliczenie dochodu.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner Sędziowie WSA Janusz Bociąga (spr.) WSA Renata Czeluśniak Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji
Wójt Gminy działając na podstawie art. 104, art. 107 K.p.a. oraz art. 1, art. 4, art. 5, art. 7, art. 10 ust. 1 i 2, art. 13, art. 18, art. 21, art. 28, art. 48 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze orzekł o odmowie przyznania Z. S. świadczenia wychowawczego wnioskowanego na jej syna J. S.
Organ I instancji ustalił następujący stan faktyczny i prawny.
Wnioskodawczyni wraz z mężem oraz dwojgiem dzieci tworzą czteroosobową rodzinę. Pierwszym i jedynym dzieckiem w rodzinie, które nie ukończyło 18 roku życia jest J. S., który nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Organ ustalił, że na dochód rodziny w 2014 r. składały się przychody wnioskodawczyni oraz jej męża. Dochód wnioskodawczyni stanowiła renta z tytułu niezdolności do pracy przyznana decyzją ZUS z dnia 28.02.2014 r. za okres od 1.12.2012 r. do nadal. Renta została wypłacona w całości w roku 2014 w kwocie 23 436,12 zł, pomniejszona o należny podatek dochodowy od osób fizycznych 228,70 zł, oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne 2 109,29 zł. Zatem dochód wnioskodawczyni wyniósł 21 098,13 zł. Mąż wnioskodawczyni w roku 2014 uzyskał dochód z tytułu emerytury rolniczej w kwocie 12 532,44 zł, pomniejszony o należny podatek dochodowy od osób fizycznych 122,30 zł, oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne 1 126,00 zł. Zatem dochód męża wnioskodawczyni wyniósł 11 284,14 zł. Dochód z gospodarstwa rolnego wnioskodawczyni o powierzchni 1,6220 hap wyniósł 4 064,67 zł oraz z gospodarstwa syna wnioskodawczyni W. o pow. 2,5810 hap wyniósł 6 467,88 zł.
Organ zsumował powyższe dochody i uzyskał łączny dochód członków rodziny - 42 914,82 zł. Dochód ten następnie podzielono przez 12, co dało średni miesięczny dochód w wysokości 3 576,24 zł, a następnie podzielono przez liczbę osób w rodzinie, tj. 4. W wyniku tego ustalono przeciętny miesięczny dochód członków rodziny (dochód rodziny) w przeliczeniu na osobę - 894,06 zł.
Stosownie do brzmienia art. 5 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł, a jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne - jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1 200,00 zł. Pierwsze dziecko, to jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia (art. 2 pkt 14 ustawy). Organ zaliczył do dochodu rodziny osiągniętego w roku 2014 rentę z tytułu niezdolności do pracy wypłaconą wnioskodawczyni za okres od 1.12.2012 r. do 31.12.2013 r. zważywszy na okoliczność, że żaden przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych nie stanowi podstawy do nieuwzględnienia w takim przypadku jednorazowo wypłaconego wyrównania z tytułu renty. Brak wątpliwości, co do zaliczenia dochodu z tytułu otrzymania świadczeń rentowych do dochodu jednorazowego, wystarcza do jego włączenia do treści określonego w ustawie pojęcia dochodu jednorazowego. Na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych pod pojęciem dochodu rozumieć należy wszelkie dochody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie w przepisach wymienionych (art. 3 pkt 1 lit. a i art. 3 pkt 2). Wskazane zaś w ustawie wyjątki nie przewidują wyłączeń jakiejkolwiek grupy przychodów w tym z tytułu jednorazowego otrzymania świadczeń rentowych. Organ stwierdził, że kwota dochodu rodziny z roku 2014 wynosząca 894,06 zł w przeliczeniu na osobę przekracza wymagane kryterium dochodowe.
Od tej decyzji odwołanie wniosła Z. S. zarzucając naruszenie art. 10 § 1 K.p.a. wskazując, że przed wydaniem decyzji nie umożliwiono jej zapoznania się z aktami sprawy, co spowodowało pozbawienie możności obrony swoich interesów w postępowaniu administracyjnym. Ponadto nie zgodziła się z zaliczeniem do jej dochodu za 2014 r. jednorazowej wypłaty wyrównania renty z tytułu niezdolności do pracy, należnej za okres od 01.12.2012 r. do 31.12.2013 r., przyznanej wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 19.12.2013 r. Wskazała, że mając świadomość, iż jest to kwota zawyżona i obejmująca świadczenie za ponad 2 lata. Organ l instancji winien ustalić w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych konkretną sumę świadczeń za miesiące od stycznia do grudnia 2014 r. pomniejszoną o podatek.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 19 lipca 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżona decyzję.
W uzasadnieniu organ podniósł, że na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Z kolei art. 5 ust. 3 stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł, natomiast jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1 200,00 zł. (ust. 4). Z mocy zaś art. 2 pkt 2 ilekroć w ustawie jest mowa o "dochodzie"- oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, tj. po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c, 30e i 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (lit. a); deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne (lit. b) oraz wymienione enumeratywnie inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (lit. c).
W przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym, tj. aktualnie w kwocie 2.506,00 zł, zgodnie z obwieszczeniem Prezesa GUS z dnia 23.09.2015 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2014 r. (Monitor Polski z 2015 r., poz. 861), czyli 208,83 zł miesięcznie.
Organ wskazał, że Z. S. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J. S., ur. [...] 2000 r. Wraz z mężem oraz dwójką dzieci tworzą czteroosobową rodzinę, a pierwszym i jedynym dzieckiem w rodzinie, które nie ukończyło 18. roku życia jest J. S., nie legitymujący się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Wnioskodawczyni oświadczyła, że dziecko wymienione we wniosku nie pozostaje w związku małżeńskim, nie zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie ani w pieczy zastępczej, pełnoletnie dziecko nie ma ustalonego prawa do świadczenia wychowawczego na własne dziecko, członkowi rodziny nie przysługuje za granicą na dzieci świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia wychowawczego.
Odwołująca się w 2014 r. uzyskała dochód w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy, wypłaconej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie decyzji z dnia 28.02.2014 r., realizującej wyrok Sądu Okręgowego z dnia 19.12.2013 r., którym przyznano w/w prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 01.12.2012 r. na okres dwóch lat. Z danych wynika, że łączny dochód w/w za 2014r. wyniósł 23.436,12 zł, a po odliczeniu należnego podatku dochodowego w wysokości 228,70 zł, oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 2.109, 29 zł wyniósł 21 098,13 zł. Z kolei mąż wnioskodawczyni uzyskał w 2014 r. dochód z tytułu pobieranej emerytury rolniczej w wysokości 12.532,44 zł co po pomniejszeniu o należny podatek od dochodu, składki na ubezpieczenie społeczne oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne dało kwotę 11.284,14 zł.
Do wymienionych wyżej dochodów należało także doliczyć dochody z gospodarstwa rolnego odwołującej się w wysokości 4 064,67 zł oraz dochód syna W. S. w kwocie 6.467,88 zł. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że organ l instancji w prawidłowy sposób ustalił, że w 2014 r. rodzina skarżącej uzyskała ogółem dochód w wysokości 42.914,82 zł. Miesięczny dochód rodziny wyniósł zatem 3.576,24 zł, a przeciętny dochód w przeliczeniu na osobę w czteroosobowej rodzinie 894,06 zł.
W opinii wnioskodawczyni dochód z tytułu wypłaconego wyrównania renty z tytułu niezdolności do pracy, należnej także za okres od 01.12.2012 r. do 31.12.2013 r. nie powinien być w całości uwzględniany w dochodzie jej rodziny za 2014 r. Organ wskazał, że z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wyłączają z dochodu jednorazowej wypłaty świadczeń rentowych nawet za okres wsteczny, co oznacza, iż świadczenia te podlegają uwzględnieniu w całości przy obliczaniu dochodu dla celów ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego (por. np wyrok WSA w Lublinie z dnia 7 lutego 2008r., sygn. akt II SA/Lu 9/08).
Zatem organ l instancji prawidłowo uwzględnił wypłatę skarżącej zaległej renty przy ustalaniu wysokości dochodu za 2014 r., ponieważ wypłata wyrównania tego świadczenia została zrealizowana w okresie, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego. Wypłacone świadczenie rentowe należało się wprawdzie w części za okres przypadający przed 2014 r., aczkolwiek faktyczna ich wypłata nastąpiła w 2014 r., co stanowiło uzyskanie w tym roku dochodu.
Na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła Z. S. zarzucając naruszenie art. 10 § 1 K.p.a. przez naruszenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu, co stanowi bardzo poważne naruszenie. Zarzuciła również naruszenie art. 6, art. 7 i art. 107 § 3 K.p.a., a także błędne wyliczenie dochodu. Podniosła, że błędnie zaliczono do jej dochodu za 2014 r. jednorazową wypłatę wyrównania renty z tytułu niezdolności do pracy, należnej za okres od 01.12.2012 r. do 31.12.2013 r., przyznanej wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 19.12.2013 r. Wskazała, że mając świadomość, iż jest to kwota zawyżona i obejmująca świadczenie za ponad 2 lata. Organy powinny ustalić w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych konkretną sumę świadczeń za miesiące od stycznia do grudnia 2014 r. pomniejszoną o podatek. W konkluzji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji ora poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Sąd administracyjny ocenia jedynie legalność działania administracji, co oznacza, że zobowiązany jest zbadać, czy w czasie podejmowania danego aktu administracyjnego, organ administracji nie naruszył prawo.
Nie każde naruszenie prawa uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla taki akt w przypadku, gdy stwierdzi: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; 2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; 3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) lub stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).
Skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie.
W sprawie poza sporem pozostaje fakt, że w dniu 18 maja 2016 r. Z. S. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J. S. Wnioskodawczyni wraz z mężem i dwójką dzieci tworzą czteroosobową rodzinę. Kluczową kwestią w niniejszej sprawie pozostaje obliczenie dochodu rodziny. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Zgodnie ze wspomnianym art. 4 ust. 2 świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Z kolei art. 5 ust. 3 stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Powyższa ustawa w kwestii obliczenia dochodu odsyła do przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. art. 2 pkt 2).
Zgodnie z art. art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych za dochód rodziny uważa się przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Okres zasiłkowy to, w rozumieniu art. 3 pkt 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Co do zasady zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku (podkreślenie składu Sądu) ustalając dochód nie uwzględnia się dochodu utraconego. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Celem powyższego przepisu było zobowiązanie organów właściwych w sprawach świadczeń rodzinnych do ustalania rzeczywistego dochodu wnioskodawcy i jego rodziny uzyskiwanego na datę przyznawania danego świadczenia rodzinnego. Takie też stanowisko akceptuje orzecznictwo sądowe, zgodnie z którym interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, która ogranicza się do uwzględniania zmian w dochodzie rodziny ubiegającej się o świadczenia rodzinne tylko do zdarzeń zaistniałych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy jest nie do przyjęcia, gdyż nie uwzględnia rzeczywistej wysokości dochodu uzyskiwanego przez rodzinę świadczeniobiorcy (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Po 584/10, opub. w LEX nr 1220281; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 sierpnia 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 789/14; LEX nr 1502706; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 stycznia 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 844/15, opub. w LEX nr 1977126).
W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że z treści przepisu art. 5 ust. 4 w związku z art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, wynika jednoznacznie, iż przy ustalaniu dochodu rodziny w celu ustalenia prawa do zasiłku bierze się pod uwagę zdarzenia prawne mające wpływ na wysokość tego dochodu (utrata bądź uzyskanie dochodu), które miały miejsce w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Wskazać jednak w dalszej kolejności należy, że zdaniem Sądu również utrata bądź uzyskanie dochodu, które nastąpiły po upływie roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy, powinny zostać uwzględnione przy wyliczaniu dochodu rodziny na potrzeby ustalenia prawa do przedmiotowego zasiłku i dodatków do tego zasiłku. Zagadnienie momentu wystąpienia zdarzeń uzasadniających korektę dochodu było na gruncie ustawy sprzed jej nowelizacji ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom, uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) rozpatrywane w orzecznictwie sądowym niejednolicie. Rozbieżności usunęło nowe brzmienie art. 5 ust. 4, w którym wprost wskazano, że ustalając dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego, w przypadku jego utraty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku. Natomiast w świetle treści art. 5 ust. 4a ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Stosownie zaś do treści art. 5 ust. 4b w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym, poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym ten dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych.
Przyjęta w art. 5 ust. 4 i 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych konstrukcja ustalania wysokości dochodu rodziny pozwala przy ustalaniu prawa do zasiłku na uwzględnienie zdarzeń w postaci zarówno utraty dochodu, czyli pogorszenia się sytuacji materialnej rodziny, jak i uzyskania dochodu. W konsekwencji możliwa jest więc korekta ustalenia dochodów rodziny w wyniku ich pomniejszenia (art. 5 ust. 4) bądź powiększenia (art. 5 ust. 4a). Reasumując stwierdzić należy, że możliwa jest korekta ustalonego już dochodu osoby uprawnionej (lub rodziny osoby uprawnionej) z powodu zdarzeń, jakie nastąpiły po upływie okresu, w związku z którym ustalono ten dochód, czyli po 31 grudnia roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy. Zakres zastosowania przepisu art. 5 ust. 4 ustawy musi obejmować dochód, który przysługiwał także w trakcie okresu zasiłkowego, na jaki ma być ustalone prawo.
W tej sprawie organy obu instancji dokonały błędnej wykładni art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak bowiem wynika z akt sprawy Z. S. pobrała jednorazową wypłatę wyrównania renty z tytułu niezdolności do pracy należnej za okres od 1 grudnia 2012 r. do 31 grudnia 2013 r. przyznanej wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 19 grudnia 2013 r. sygn. akt [...]. Organy nie wzięły pod uwagę, że wypłacone wyrównanie świadczenia rentowego należało się tylko w części za okres przypadający przed 2014 r. Organy obu instancji tej okoliczności w ogóle nie badały. Uznały bowiem, że dochód rodziny za 2014 r. był stały i nie ulegał żadnym zmianom i jest osiągany od daty złożenia wniosku. Organy powinny ustalić, czy dochód rodziny był taki sam także po okresie wypłaty wyrównania świadczenia rentowego. Jak wynika z powołanego już art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny nie tylko w okresie roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy (czyli w tej sprawie w 2014 r.) ale także po tym roku – organ ustalając dochód, nie uwzględnia dochodu utraconego. Dochód utracony oznacza każda wielkość (wysokość) zmniejszonego dochodu członka rodziny. Tym samym skoro Z. S. utraciła część dochodu na którą składało się wyrównanie świadczenia rentowego to taka utrata powinna być także uwzględniona.
W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 czerwca 2009 r., sygn. akt P 45/08, badającego zgodność z Konstytucją RP przepisu § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881), stwierdzono, że: "(...) art. 5 ust. 4 ustawy nie określa też terminu, w jakim uwzględnia się przy ustalaniu dochodu rodziny utracony dochód, nie wiąże też uprawnienia do odliczenia dochodu utraconego od dochodu rodziny, ani też odmowy prawa jego odliczenia z faktem uzyskania innego dochodu. Przyjęta w art. 5 ust. 4 i 4a ustawy konstrukcja ustalania wysokości dochodu rodziny pozwala przy ustalaniu prawa do zasiłku na uwzględnienie zdarzeń w postaci zarówno utraty dochodu, czyli pogorszenia się sytuacji materialnej rodziny, jak i uzyskania dochodu. W konsekwencji możliwa jest więc korekta ustalenia dochodów rodziny w wyniku ich pomniejszenia (art. 5 ust. 4 ustawy) bądź powiększenia (art. 5 ust. 4a ustawy)".
Dodatkowo należy stwierdzić, że w tej sprawie organy obu instancji naruszyły art. 8 K.p.a. prowadząc postępowanie bez ustosunkowywania się twierdzeń skarżącej i tym samym nie budując zaufania do organu administracji jako obiektywnego organu oceniającego wszystkie przesłanki w sprawie oraz art. 11 K.p.a. nakazującego zawieranie w uzasadnieniach decyzji argumentów pozwalających na przekonanie się strony o zasadności rozstrzygnięcia administracyjnego. Nawet jeżeli organ administracyjny nie podziela stanowiska strony co do np. znaczenia niektórych okoliczności, to powinien zamieścić w uzasadnieniu decyzji uzasadnienie dlaczego dane argumenty ważne dla strony, nie znalazły akceptacji organu. Brak tego znacząco utrudnia sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 1095/00, opub. w LEX Nr 53441). Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że w tej sprawie dokonano naruszenia przepisów postępowania administracyjnego – art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez brak uzasadnienia ustalenia rzeczywistego stanu sprawy i brak uzasadnienia przesłanek, jakimi kierował się organ przy wydawaniu decyzji.
Przy ponownie rozpoznawanej sprawie organ I instancji winien ustalić wysokość dochodu rodziny skarżącej zgodnie z art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych, kierując się wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu tego wyroku i stosowanie do tych ustaleń sprawę załatwić. W wydanej decyzji winny znaleźć się przesłanki, jakimi kierował się organ załatwiając sprawę.
Mając powyższe na uwadze, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło