II OSK 1986/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) sędzia del. WSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej D.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 1093/18 w sprawie ze skargi D.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] sierpnia 2018 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie. Wyrokiem z 28 lutego 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu skargi D.K. (dalej: skarżący) uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z [...] sierpnia 2018 r. oraz poprzedzające je postanowienie tego organu z [...] lipca 2018 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z [...] lipca 2012 r. Wójt Gminy Sławno stwierdził brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko i określił A. sp. z o.o. z siedzibą w P. środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia polegającego na budowie jednej elektrowni wiatrowej o mocy 2,0 MW wraz infrastrukturą towarzyszącą na działce nr [...]/1 obręb Jeżyce, gmina Darłowo. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy Sławno z [...] lipca 2012 r. Postanowieniem z [...] lipca 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy Sławno z [...] lipca 2012 r. Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Postanowieniem z [...] sierpnia 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący wniósł skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Uchylając zaskarżone postanowienie i postanowienie je poprzedzające, Sąd I instancji wskazał, że uzasadniona przyczyna odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego zachodzi m.in., gdy wniosek złożono w sprawie, która została już wcześniej rozstrzygnięta i zakończona decyzją ostateczną, ponieważ taka decyzja tworzy stan powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Zdaniem Sądu I instancji, tego rodzaju przyczyna odmowy wszczęcia postępowania nie wystąpiła w tej sprawie, a stanowisko organu w tym zakresie było nieprawidłowe. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł inwestor. Inwestor zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 10, art. 12, art 33 § 1 i art. 65 § 1 w związku z art. 47 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Polegało to na braku doręczenia inwestorowi odpisu skargi i odpowiedzi na skargę, a tym samym pozbawieniu możności obrony swoich praw i nieważności postępowania. Ponadto doszło do naruszenia art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), w tym prawa do jawnego i sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy. Inwestor wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tej sprawie wystąpiła przesłanka nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., ponieważ wnoszący skargę kasacyjną uczestnik postępowania (inwestor) został pozbawiony możliwości obrony swoich praw. Nieważność postępowania z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zachodzi, gdy strona, na skutek naruszenia przepisów przez Sąd I instancji, nie uczestniczy w postępowaniu, nie otrzymuje zawiadomień i pism, zostaje pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska i nie ma możliwości usunięcia skutków tych uchybień przed wydaniem wyroku. W regulacji tej chodzi zatem o realne pozbawienie strony możności obrony swych praw, a nie tylko hipotetyczne. Bez znaczenia pozostaje natomiast to, czy pozbawienie strony możności obrony swych praw miało wpływ na wynik sprawy. Norma z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. odnosi się nie tylko do stron w rozumieniu art. 32 p.p.s.a., ale też do podmiotów, które uzyskują status uczestnika na podstawie art. 33 § 1 i § 2 p.p.s.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2017 r., II OSK 915/17, Lex 2445960). Jak wynika z akt sprawy, postępowanie przed Sądem I instancji toczyło się z udziałem 12 uczestników postępowania, w tym z udziałem inwestora. Po wniesieniu skargi skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych tego pisma i nadesłania 12 odpisów skargi w celu ich doręczenia pozostałym stronom postępowania (art. 47 § 1 p.p.s.a.). Po uzupełnieniu braków formalnych skargi sprawa została skierowana na termin posiedzenia niejawnego i rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 § 3 p.p.s.a. Rozpoznanie skargi w tym trybie było dopuszczalne, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia wydanego w postępowaniu administracyjnym, na które to postanowienie przysługiwało zażalenie. Żaden jednak z przepisów ustawy p.p.s.a. nie przewiduje, że w przypadku rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, Sąd I instancji może całkowicie pominąć doręczenia pism uczestnikom postępowania przed wydaniem wyroku, tak jak to miało miejsce w tej sprawie. Zarówno odpisy skargi, jak i odpisy odpowiedzi na skargę zostały doręczone uczestnikom postępowania dopiero wraz z odpisem zaskarżonego wyroku i były to pierwsze pisma, jakie otrzymały strony. Zasada równego prawa do obrony jest realizowana w całym postępowaniu sądowoadministracyjnym, a jednym z jej przejawów jest jawność tego postępowania wobec stron. Jawność postępowania to jawność akt sądowych w tym jawność pism procesowych kierowanych przez strony do sądu. Dla wykonania obowiązku zagwarantowania jawności, strony mają obowiązek składania pism wraz z odpisami dla doręczenia ich stronie przeciwnej. Brak doręczenia przez sąd pisma procesowego strony, które miałoby znaczenie dla obrony swoich praw przez stronę przeciwną może prowadzić do nieważności postępowania (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 października 2006 r., I OSK 562/06, LEX nr 1264849), tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Inwestor nie miał możliwości przedstawienia swojego stanowiska w sprawie przed wydaniem wyroku, ponieważ o treści skargi dowiedział się wraz z doręczeniem odpisu wyroku. Oznacza to, że inwestor (podobnie jak pozostali uczestnicy postępowania) został pozbawiony możliwości obrony swoich praw, co uzasadniało uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Z tych względów i na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.