I OSK 1675/19
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2020-06-15
Skład orzekający: Monika Nowicka, Małgorzata Pocztarek, Anna Wesołowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja stwierdzająca wygaśnięcie decyzji odszkodowawczej, wydana na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a., może zostać uznana za zasadną, gdy bezprzedmiotowość decyzji wynika ze zdarzeń mających miejsce przed jej wydaniem, a postępowanie dotyczy stron o sprzecznych interesach?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że decyzja stwierdzająca wygaśnięcie decyzji odszkodowawczej może być zasadna, nawet jeśli bezprzedmiotowość wynika ze zdarzeń wcześniejszych, pod warunkiem, że późniejsze zdarzenia (np. wydanie decyzji komunalizacyjnej) potwierdzają ten stan i eliminacja pozornego zobowiązania leży w interesie społecznym lub strony. Sąd uznał również, że możliwość wygaszenia decyzji istnieje nawet w przypadku stron o sprzecznych interesach, a brak wystarczającego uzasadnienia interesu społecznego przez organ nie jest wystarczającą podstawą do uchylenia decyzji, jeśli sama instytucja wygaśnięcia jest uzasadniona.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji stwierdzającej wygaśnięcie decyzji ustalającej odszkodowanie za nieruchomość przejętą pod inwestycję drogową. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Wojewody o wygaśnięciu, uznając, że bezprzedmiotowość nie zachodziła, gdyż zdarzenia powodujące bezprzedmiotowość miały miejsce przed wydaniem decyzji odszkodowawczej, a także krytykując brak wystarczającego uzasadnienia interesu społecznego i stron. Wojewoda wniósł skargę kasacyjną, zarzucając błędną wykładnię przepisów dotyczących wygaśnięcia decyzji, bezprzedmiotowości, interesu społecznego oraz naruszenie zasady prawdy obiektywnej.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i oddalił skargę K. B. Zasądził od K. B. na rzecz Wojewody kwotę 340 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 15 czerwca 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Kr 1565/18 w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2018 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji w sprawie ustalenia odszkodowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od K.B. na rzecz Wojewody [...] kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wyrokiem z dnia 14 marca 2019 r. (sygn. akt II SA/Kr 1565/18), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu skargi K. B., uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2018 r. [...], uchylającą decyzję Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] i stwierdzającą wygaśnięcie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] wydanych w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość.
Z motywów w/w wyroku wynikało, że decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r, która stała się ostateczna w dniu 25 czerwca 2015 r., Starosta [...] orzekł o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pod nazwą: "Rozbudowa dróg gminnych: ul. [...], fragmentu ul. [...], skrzyżowania z ul. [...] wraz z przebudową i budową chodnika, oświetleniem ulicznymi i przebudową kolidującego uzbrojenia" a które to zadanie inwestycyjne obejmowało m. in. nieruchomość oznaczoną ewidencyjnie jako działka nr [...] z obrębu [...] w jednostce ewidencyjnej [...]. Następnie, ten sam organ, decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...], orzekł o: 1. ustaleniu odszkodowania - z tytułu utraty prawa własności nieruchomości o powierzchni [...] ha, oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] obręb [...] jednostka ewidencyjna [...], a która w dniu [...] czerwca 2015 r. stała się z mocy prawa własnością Gminy [...] - wysokości [...] zł; 2/ wypłacie ustalonego w pkt 1 odszkodowania na rzecz K. B. – jako dotychczasowego właściciela nieruchomości, 3/ zobowiązaniu Gminy [...] do wypłaty w/w odszkodowania. Na skutek zaś rozpoznania odwołania od powyższej decyzji, Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...], uchylił tę decyzję w całości i orzekł o ustaleniu odszkodowania za nieruchomość oznaczoną ewidencyjnie jako działka nr [...]o powierzchni [...] ha z obrębu [...] w jednostce ewidencyjnej [...], która z mocy prawa własnością Gminy [...] - wysokości [...] zł oraz zobowiązaniu Gminy Miejskiej [...] do złożenia w terminie 14 dni od dnia wykonalności niniejszej decyzji ustalonej kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, określając jednocześnie warunki wypłaty z tego depozytu (to jest, iż wypłata w/w kwoty ma nastąpić na rzecz podmiotu, który wykaże, że przysługiwało mu prawo własności do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obręb [...], jedne wid. [...], w dniu [...] czerwca 2015 r.).
W dniu natomiast 17 października 2016 r. Wojewoda [...], decyzją nr [...] stwierdził, że z dniem 1 stycznia 1999 r. Gmina Miejska [...] nabyła z mocy prawa własność nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], będącej własnością K. B. zajętej 31 grudnia 1998 r. pod drogę publiczną nr [...] – ulicę [...] w [...]. Decyzja ta stała się ostateczna dnia 8 listopada 2016 r.
Z ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynikało również, że w rezultacie nie doszło do wpłacenia przez Prezydenta Miasta [...] do depozytu sądowego w/w kwoty tytułem odszkodowania (o czym stanowiła decyzja Wojewody z dnia [...]6 lipca 2016 r.) zaś Prezydent Miasta [...] wystąpił wnioskiem z dnia 21 sierpnia 2017 r. o wygaszenie ostatecznej decyzji odszkodowawczej.
W wyniku rozpoznania tegoż wniosku, Starosta [...], decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...], odmówił jego uwzględnienia, natomiast – rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym – Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] października 2018 r. [...], uchylił decyzję organu I instancji i stwierdził wygaśnięcie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...]. Zdaniem bowiem organu wojewódzkiego, wprawdzie - stosownie do art. 12 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zatwierdza się podział nieruchomości w wyniku czego nieruchomości lub ich części zajęte pod inwestycję drogową, a niestanowiące dotychczas własności odpowiedniego podmiotu publicznoprawnego, stają się z mocy prawa własnością podmiotu publicznoprawnego z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna, ale przedmiotowa działka nr [...] o pow. [...] ha obręb [...], jednostka ewidencyjna [...] została przejęta - z mocy prawa przez Gminę [...] – już w dniu 1 stycznia 1999 r. w trybie art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, co wynikało z treści decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2016 r. Organ podkreślił zatem w tym miejscu, że ponieważ regulacja stanu prawnego, dokonana w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, następuje z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. odnośnie nieruchomości w stosunku do których zachodzą stosowne przesłanki, to skutek ten jest uprzedni do skutku wynikającego z później wydanej decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, wydanej w trybie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg.
W związku z tym Wojewoda wskazał, że na podstawie rozwiązania zawartego w art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a., organ jest zobligowany do wydania decyzji o stwierdzeniu wygaśnięcia decyzji administracyjnej, jeśli zostaną spełnione kumulatywnie dwa elementy: 1) decyzja stała się bezprzedmiotowa; 2) tak nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony. Powołując się zaś na treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2007 r. (sygn. akt II OSK 1179/06), Wojewoda przyjął, że artykuł 162 § 1 pkt 1 k.p.a., z natury rzeczy dotyczy decyzji, które albo nie zostały jeszcze wykonane i na skutek określonych zdarzeń faktycznych wykonanie ich stało się bezprzedmiotowe (niemożliwe), albo decyzji które są w trakcie wykonywania lub wykonane w części, ale dalsze ich wykonywanie może być uznane za bezprzedmiotowe. Odnosząc zaś powyższe do stanu rozpoznawanej sprawy organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszym przypadku niewątpliwe postępowanie odszkodowawcze, prowadzone w trybie specustawy drogowej, stało się bezprzedmiotowe. Zgodnie bowiem z art. 12 ust. 4f tej regulacji, odszkodowanie za nieruchomości przejęte przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego na skutek wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe a ostateczna, deklaratoryjna decyzja Wojewody [...] z dnia [...] października 2016 r. potwierdziła, iż już od dnia 1 stycznia 1999 r. (a więc na długo przez wydaniem decyzji Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, zreformowanej częściowo decyzją Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...]), działka nr [...] obręb [...], jedn. ewid. [...] stanowiła własność Gminy [...]. Ponadto nie doszło przy tym do wpłaty przez Prezydenta Miasta [...] do depozytu sądowego ustalonej w/w kwoty odszkodowania a zatem tym samym jakiekolwiek czynności, związane z ustaleniem i wypłatą powyższego odszkodowania w trybie specustawy drogowej, stały się bezprzedmiotowe.
Jednocześnie organ wyraził pogląd, że iż wygaśnięcie decyzji wydanych w ww. trybie było zgodne zarówno z interesem strony (w tym przypadku Gminy [...], na której tym samym nie ciąży już wskazane zobowiązanie) jak i interesem społecznym.
Na wyżej przedstawioną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2018 r. K. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której zarzucił organowi naruszenie art. 162 § 1 pkt 1 i art. 107 § 3 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosił o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Uchylając – na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") -zaskarżoną decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że była ona wadliwa.
Sąd przytoczył treść art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a .i zauważył, że brak przedmiotu sprawy (bezprzedmiotowość) zachodzi m. in w przypadku braku przedmiotu stosunku administracyjnoprawnego, a co wyraża się wówczas, gdy np. w decyzji rozstrzygnięto odnośnie do praw lub obowiązków dotyczących rzeczy, co do których w wyniku ich zniszczenia lub istotnego przekształcenia te prawa lub obowiązki nie mogą być dalej realizowane, albo wtedy, gdy strona zrezygnowała z uprawnienia. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, tak rozumiana bezprzedmiotowość w niniejszej sprawie nie zachodziła, gdyż (cyt.): "trudno uznać, iż wydanie decyzji wadliwej, w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny przesądza o tym, że prawo jakie uzyskał skarżący do odszkodowania nie może być realizowane. Wygaszanie decyzji nie jest środkiem służącym eliminacji z obiegu prawnego decyzji wadliwych czy wydanych przez organ omyłkowo". Sąd wskazał bowiem w tym miejscu, że organ za nieruchomość skarżącego, która przeszła z mocy prawa na własność Gminy z dniem 1 stycznia 1999 r. (w oparciu o art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną - Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.). niejako omyłkowo ustalił odszkodowanie nie ustalając prawidłowo stanu faktycznego, to jest w sensie, kto był właścicielem działki nr [...]. Powzięcie informacji (prawdopodobnie z deklaratoryjnej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r.), że ustalono odszkodowanie za nieruchomość, która już stanowiła własność gminy nie czyniła zatem bezprzedmiotowym decyzji ustalającej odszkodowanie. Organ może bowiem w dalszym ciągu wypłacić odszkodowanie aczkolwiek ze świadomością, że odszkodowanie to ustalono wadliwie. Jednocześnie Sąd Wojewódzki poddał w tym miejscu krytyce działalność Gminy, akcentując, że to do organów należy uporządkowanie danych zawartych w rejestrze gruntów tak, by odpowiadały one stanowi rzeczywistemu. Bezczynność organu w wydaniu deklaratoryjnej decyzji komunalizacyjnej stanowiła – zdaniem Sądu Wojewódzkiego – w tym przypadku przyczynę chaosu na skutek którego, organ wydał decyzję o odszkodowaniu w sytuacji, kiedy podmiotowo brak było podstaw do wydania decyzji tej treści. Zaistnienie powyższych okoliczności nie stanowiło jednak podstawy do orzeczenia o wygaśnięciu decyzji odszkodowawczej, zwłaszcza, że skarżący nie zrzekł się prawa do odszkodowania.
Sąd I instancji stwierdził także, iż w sytuacji, kiedy w postępowaniu bierze udział więcej niż jedna strona, interesu strony, o którym mowa w art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. nie można odnosić do jednej z nich, zwłaszcza kiedy druga strona ma interes przeciwny. Stosowanie tej normy (wygaszanie decyzji bezprzedmiotowej w interesie strony) jest zatem możliwe w sytuacji, kiedy w postępowaniu bierze udział jedna strona lub gdy interesy wszystkich stron postępowania są zbieżne. Ponadto, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, organ nie uzasadnił w sposób dostateczny swojego stanowiska co do kwestii interesu społecznego, gdyż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zawarto jedynie stwierdzenie, że interesu tego organ upatruje w tym, że środki, które nie zostaną wypłacone w ramach odszkodowania gmina może przeznaczyć na zaspokojenie ważnych potrzeb mieszkańców. Stanowisko to Sąd ocenił jednak jako lakoniczne i nieprzekonujące.
Akcentując zatem, że - po myśli art. 162 k.p.a. - można wygasić decyzję, gdy po jej wydaniu dopiero stała się bezprzedmiotowa, podczas, gdy Wojewoda bezprzedmiotowość postępowania upatrywał w niniejszej sprawie w tym, że podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania, wcześniej już nabył własność przedmiotowej nieruchomości tj. przyczyną bezprzedmiotowości było zdarzenie zaszłe około 17 lat przed wydaniem decyzji w stosunku do której organ orzekał o jej wygaśnięciu, Sąd Wojewódzki uznał, że sytuacja taka nie była w tym przypadku możliwa. Decyzja wydana na podstawie art. 162 k.p.a. – jak podkreślił Sąd – ma bowiem charakter deklaratoryjny, nie kreuje nowego stanu prawnego a jedynie potwierdza, że stan taki zaistniał na skutek innych zdarzeń, które zaszły po wydaniu decyzji.
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Wojewoda [...] - stosownie do art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie naruszenie przepisów postępowania, polegające na naruszeniu:
1. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 162 § 1 pkt. 1 k.p.a. - poprzez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że w sprawie nie zachodziła podstawa do wygaśnięcia decyzji, w szczególności, że nie zachodziła bezprzedmiotowość, gdyż organ ustalił odszkodowanie wadliwie i bezpodstawnie, w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny sprawy a także, że organ upatrywał bezprzedmiotowości postępowania w zdarzeniach zaszłych przed wydaniem decyzji w stosunku do której organ orzekł o jej wygaśnięciu,
2. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 162 § 1 pkt. 1 k.p.a. - poprzez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że organ nie uzasadnił w sposób wystarczający swego stanowiska w kwestii interesu społecznego, a jego stanowisko jest lakoniczne i nieprzekonujące,
3. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a. - poprzez nieuzasadnione uznanie, że organ nie ustalił prawidłowo stanu faktycznego sprawy i w związku z tym, za tą samą nieruchomość omyłkowo ustalił odszkodowanie w oparciu o tzw. specustawę drogową,
4. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 35 k.p.a. - poprzez nieuzasadnione zarzucenie organowi rażącej bezczynności.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2019, poz. 2325), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.
Wprawdzie stanowisko skarżącego organu, sprowadzające się do poglądu, iż skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na podstawie kasacyjnej, określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., to jest na przesłance istotnego naruszenia przepisów postępowania, było błędne, gdyż przepis art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. ma charakter materialnoprawny bo określa skutki administracyjnoprawne stwierdzenia wygaśnięcia decyzji (vide: wyroki NSA z dnia 20 grudnia 2011 r. sygn. akt II OSK 1913/10 i z dnia 16 marca 2007 r. sygn. akt I OSK 733/06) a zatem skarga kasacyjna – w istocie rzeczy oparta była również na obrazie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), polegającej na wadliwej wykładni art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. – to jednak tak określoną skargę kasacyjną należało uznać za usprawiedliwioną.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów procesowych w postaci art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 35 k.p.a. wyjaśnić należy, że mimo, iż sąd wojewódzki nie stosuje procedury administracyjnej, gdyż w postępowaniu przed tym sądem obowiązuje ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tym niemniej mając na uwadze treść uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. (sygn. akt I OPS 10/09, ONSA i WSA 2010/1/1), skład orzekający uznał, że zarzut oparty na art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. był uzasadniony. Sąd Wojewódzki nie określił wprawdzie wprost w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jakie przepisy proceduralne – jego zdaniem - naruszył Wojewoda, tym niemniej skoro Sąd I instancji twierdził, że organ wydał decyzję odszkodowawczą niejako omyłkowo, a zatem obecnie wygasił decyzję, która była od samego początku wadliwa, to w istocie rzeczy zarzucił organowi istotne naruszenie normy prawnej zawartej w art. 7 k.p.a. Zauważyć w tym miejscu wypada, że mimo, iż przepis ten formułuje jedną z głównych zasad, na jakich opiera się postępowanie administracyjne (zasadę prawdy obiektywnej) i dopiero jest doprecyzowany przez dalsze przepisy kodeksowe a w związku z tym z reguły regulacja prawna zawarta w art. 7 k.p.a. jest uzupełniana poprzez wiązanie jej z innymi jeszcze przepisami procedury administracyjnej, np. z art. 77 § 1 k.p.a., to jednak nie można regulacji zawartej w art. 7 k.p.a. odmówić mocy normatywnej. Powyższe zaś oznacza, że tego rodzaju zarzut kasacyjny skład orzekający uznał, za dopuszczalny a co więcej za uzasadniony.
W rozpoznawanej sprawie było rzeczą ewidentną, iż wydanie decyzji odszkodowawczej przez Wojewody [...] z dnia 16 lipca 2016 r. nr WS-VI.7570.1.5.2016.AC, w której orzeczono o uchyleniu decyzji odszkodowawczej Starosty [...]ego i jednocześnie o ustaleniu odszkodowania za nieruchomość oznaczoną ewidencyjnie jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha z obrębu [...] w jednostce ewidencyjnej [...], a która stała się z mocy prawa własnością Gminy [...] - wysokości [...] zł, oraz o zobowiązaniu Gminy Miejskiej [...] do złożenia w terminie 14 dni od dnia wykonalności niniejszej decyzji ustalonej kwoty odszkodowania do depozytu sądowego określając jednocześnie warunki wypłaty z depozytu sądowego, mającej nastąpić na rzecz podmiotu, który wykaże, że przysługiwało mu prawo własności do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obręb [...], jedne wid. [...]w dniu [...] czerwca 2015 r., nie wynikało z faktu, iż w postępowaniu odszkodowawczym organ orzekał omyłkowo, przy - jak twierdził Sąd Wojewódzki – nieuporządkowanych danych zawartych rejestrze gruntowym, a co spowodowane było rażącą bezczynnością organu powodującą chaos, tylko fakt, iż organ miał wówczas świadomość przejścia – z mocy prawa – własności w/w nieruchomości na rzecz podmiotu publicznoprawnego w dniu 1 stycznia 1999 r. Temu bowiem służyło uchylenie przez Wojewodę [...] decyzji odszkodowawczej Starosty [...]z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...], która w swej treści orzekała o ustaleniu odszkodowania na rzecz K. B. i jej miejsce wydania decyzji reformatoryjnej, która w swej sentencji pomijała osobę byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości, nakazując Gminie wpłacenie stosownej kwoty z tytułu odszkodowania do depozytu sądowego, polecając by jej wypłata nastąpiła na rzecz podmiotu, który wykaże, że przysługiwało mu prawo własności do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obręb [...], jedn. ewid. [...], w dniu 25 czerwca 2015 r.(data ostateczności decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej).
Z tych powodów nie można się także zgodzić ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, że organ upatrywał bezprzedmiotowość postępowania odszkodowawczego w zdarzeniach minionych. W stosunku do stanu faktycznego, jaki istniał w dacie wydawania odszkodowawczej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r., aktualnie istniejący stan się zmienił. Prezydent Miasta [...] nie wpłacił do chwili obecnej do depozytu sądowego wspomnianej wyżej kwoty odszkodowania a przy tym doszło do wydania decyzji komunalizacyjnej z dnia [...] października 2016 r., która chociaż oczywiście ma charakter jedynie deklaratoryjny, ale jednak to ta decyzja dopiero daje legitymację Gminie do powoływania się na tytuł własności opisanej na wstępie nieruchomości i to ta decyzja stanowi podstawę do ujawnienia nowego stanu prawnego w księdze wieczystej.
Przechodząc do kwestii materialnoprawnych, wyjaśnić więc należy, że - zgodnie z art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a.- organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony. Kluczowym zatem zagadnieniem jest w tym przypadku określenie pojęcia bezprzedmiotowości. Zgodzić się przy tym trzeba z Sądem Wojewódzkim, że bezprzedmiotowość czyli brak przedmiotu sprawy zachodzi m. in w przypadku braku przedmiotu stosunku administracyjnoprawnego, co wyraża się w tym, że np. w decyzji rozstrzygnięto odnośnie do praw lub obowiązków dotyczących rzeczy, co do których w wyniku ich zniszczenia lub istotnego przekształcenia te prawa lub obowiązki nie mogą być dalej realizowane, albo wtedy, gdy strona zrezygnowała z uprawnienia.
Odnosząc zatem powyższe do stanu faktycznego sprawy, należy stwierdzić, że niewątpliwie stany faktyczne, jakie istniały w dacie wydawania aktualnie wygaszanej decyzji Wojewody i w dacie orzekania o wygaszeniu tej decyzji, były inne. Z chwilą bowiem uzyskania przez Gminę wspomnianej wyżej deklaratoryjnej decyzji komunalizacyjnej, która – jak wyżej wspomniano - wprawdzie nie przenosi prawa własności nieruchomości a jedynie potwierdza jego przejście, Gminna dopiero obecnie (na skutek wydania tej decyzji) nabyła prawną możliwość powoływania się na przysługujące jej prawo własności. Zgodnie bowiem z art. 73 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm. ) podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa albo jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o której mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody. W takiej zatem sytuacji, mając również na uwadze to, że Prezydent Miasta [...] nie wpłacił dotąd ustalonej w decyzji odszkodowawczej kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, zobowiązanie Gminy do wpłacenia do depozytu sądowego w/w kwoty po to, by natychmiast Gmina była zmuszona do wystąpienia z wnioskiem o wypłatę tej kwoty, musi wydawać się zobowiązaniem całkowicie pozornym. Jak wskazał zaś Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 listopada 2016 r. (sygn. akt II OSK 2199105, LEX Nr 2199105), instytucja stwierdzenia wygaśnięcia decyzji służy uchyleniu skutków materialnoprawnych i procesowych decyzji, która stała się bezprzedmiotowa. A przy tym jej eliminacja leży w interesie społecznym lub w interesie strony; pełni funkcję porządkującą, która wyraża się w deklaratywnym wskazaniu, że obowiązująca formalnie decyzja nie może podlegać wykonaniu, albowiem przyznaje uprawnienia lub nakłada obowiązki jedynie w sposób pozorny. Zatem – w ocenie składu orzekającego - obowiązek, nałożony decyzją odszkodowawczą na Gminę Miasta [...] (obowiązek wpłacenia sumy odszkodowania do depozytu sądowego), w rzeczywistości uległ aktualnie istotnemu przekształceniu w ten sposób, że brak jest obecnie rzeczywistej prawnej podstawy do jego utrzymywania.
Nietrafne były także uwagi Sądu Wojewódzkiego, w których odmówił możliwości wydania decyzji o wygaszeniu decyzji administracyjnej wydanej w sprawie, w której brały udział strony o różnych interesach, jak również zarzut skierowany w stosunku do organu a dotyczący lakonicznego uzasadnienia zaskarżonej decyzji w zakresie ustaleń odnoszących się do interesu społecznego. Doktryna dopuszcza bowiem taką możliwość a ponadto przyjmuje, że samo pozostawanie w obrocie prawnym decyzji bezprzedmiotowej pozostaje w kolizji z interesem społecznym (vide: Barbara Adamiak i Janusz Borkowski – Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz, 15 wydanie Wyd. C.H.Beck str.920).
W związku z tym w tych warunkach skład orzekający uznał skargę kasacyjną za częściowo uzasadnioną (zarzut oparty na art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 35 k.p.a. nie miał charakteru uchybienia istotnego), a co prowadziło do wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 w zw. z art. 151 p.p.p.s.a.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na art. 203 pkt 2 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło