I SA/Go 576/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Sędzia WSA Alina Rzepecka Asesor WSA Zbigniew Kruszewski (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Marta Andrzejewska po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2019 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. A. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność zabezpieczającą oddala skargę w całości. M.A. (Skarżący) wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej określanego jako: DIAS) z [...] października 2018 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] lipca 2018 r. nr [...] oddalające skargę na czynność egzekucyjną. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie zabezpieczające, skierowane do majątku Skarżącego na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia [...] kwietnia 2018 r. W toku prowadzonego postępowania zabezpieczającego, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r., dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego. Tego samego dnia o zajęciu zawiadomił dłużnika zajętej wierzytelności. Skarżącemu odpis ww. zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym wraz z odpisami zarządzeń zabezpieczenia doręczono Skarżącemu za pośrednictwem P S.A. w dniu 25 kwietnia 2018 r. Pismem z dnia [...] maja 2018 r. Skarżący wniósł skargę na powyższą czynność zabezpieczającą. Stwierdził, że czynność była wadliwa, ponieważ postępowanie zabezpieczające podlegało umorzeniu wobec zasadności wniesionych zarzutów w sprawie jego prowadzenia, a nadto czynności dokonano w okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego spowodowanego wniesieniem tych właśnie zarzutów. Postanowieniem z [...] lipca 2018r. Naczelnik Urzędu Skarbowego oddalił skargę. Po rozpoznaniu zażalenia skarżącego DIAS, postanowieniem z [...] października 2018 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu swojego orzeczenia DIAS uznał, że organ egzekucyjny stosując kwestionowany środek zabezpieczenia dopełnił wymogu jednoczesnego zawiadomienia Zobowiązanego o zajęciu zabezpieczającym ww. prawa majątkowego, co potwierdzają zapisy, znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru. Nadto zawiadomienie wypełniało wymogi formalne wynikające z art. 67 § 1 i 2, art. 80 i art. 81 u.p.e.a. Odnosząc się do zarzutu, że błędnie wskazano, że oddalono skargę na czynność egzekucyjną, organ drugiej instancji zauważył, iż omyłka ta pozostaje bez wpływu na merytoryczną ocenę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zaskarżone postanowienie zawiera bowiem prawidłową podstawę prawną, a także numery i daty zarządzeń zabezpieczenia. Ponadto zajęcie zabezpieczające, dokonane przez organ egzekucyjny, nie zmierza do wykonania obowiązku, ale jedynie zabezpiecza jego realizację w przyszłości. Jego cel jest odmienny od celu zajęcia egzekucyjnego, które ma doprowadzić do przymusowego wykonania obowiązku. Organ drugiej instancji podniósł ponadto, że kwestionowana czynność zabezpieczająca została dokonana przed zawieszeniem postępowania zabezpieczającego, tj. w dniu [...] kwietnia 2018 r. (data doręczenia zawiadomienia dłużnikowi zajętej wierzytelności), natomiast zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego zostały wniesione w dniu 26 kwietnia 2018 r. Podkreślił również, że organ egzekucyjny pismem z dnia [...] maja 2018 r. zawiadomił dłużnika zajętej wierzytelności o wstrzymaniu realizacji zajęcia zabezpieczającego w związku z zawieszeniem przedmiotowego postępowania zabezpieczającego, o czym poinformował również pełnomocnika Zobowiązanego. Jednocześnie w związku z zawieszeniem postępowania zabezpieczającego, bezprzedmiotowe byłoby stosowanie art. 54 § 6 u.p.e.a. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zauważył ponadto, że kwestie, dotyczące zasadności i prawidłowości prowadzonego postępowania zabezpieczającego, zostaną rozpatrzone w odrębnym postępowaniu, prowadzonym przez organ egzekucyjny po otrzymaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela - Naczelnika Urzędu Skarbowego. Pismem z [...] listopada 2018 r. Skarżący, reprezentowany przez doradcę podatkowego R.J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę na postanowienie DIAS, domagając się uchylenia postanowień organu egzekucyjnego i organu nadzoru. Zarzucił przy tym naruszenie: - art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy postanowienia organu pierwszej instancji; - art. 54 § 1, § 2, § 4, § 5, § 5a i § 6 w związku z art. 89 § 1 - § 3 w związku z art. 164 § 4 u.p.e.a.; - art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie; - art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 K.p.a., z uwagi na utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji pomimo konieczności jego uchylenia. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W zaskarżonym postanowieniu DIAS trafnie uznał, że skarga na czynność zabezpieczającą nie jest zasadna. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 166b u.p.e.a., w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy działu I i art. 168 u.p.e.a. Powyższe odesłanie obejmuje zatem swym zakresem również przepisy dotyczące środków prawnych przysługujących zobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym, a więc również do przepisów dotyczących skargi na czynności egzekucyjne (art. 54 u.p.e.a.). W myśl art. 54 § 1, 4 i 5 w zw. z art. 166b u.p.e.a. , zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności zabezpieczające lub czynności organu egzekucyjnego lub egzekutora w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności zabezpieczającej. Zgodnie natomiast z art. 1a pkt 19 u.p.e.a., zajęcie zabezpieczające jest to czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do zabezpieczenia wykonania przez niego obowiązku objętego zarządzeniem zabezpieczenia, ale które nie prowadzi do przymusowego wykonania obowiązku. Chodzi tu więc o czynności typu wykonawczego. Stąd też skargę w trybie powołanego wyżej art. 54 § 1 u.p.e.a. można wnieść na tego rodzaju czynności. Wskazać należy, że określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2015 r., II FSK 778/13; wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2015 r., II FSK 1688/13; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 października 2015 r., III SA/Wa 3396/14, wyrok NSA z dnia 24 października 2014 r., II GSK 1377/13, wszystkie orzeczenia przywołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarga w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty (postanowienia i zarządzenia), na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty W związku z tym, że nie jest to jedyny przewidziany w u.p.e.a środek zaskarżenia, w skardze na czynności egzekucyjne można podnieść okoliczności, które nie są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia, gdyż tylko takie okoliczności mogą być przedmiotem oceny w postępowaniu prowadzonym w oparciu o art. 54. W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, uwzględniając zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze faktycznym i to tylko takie, które nie mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie (zarzuty, zażalenia na postanowienia, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji) albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu (por. R. Hauser i Z. Leoński - Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Warszawa 1992 r., s. 84; wyrok NSA z dnia 10 lipca 2012 r., II FSK 2555/10, Lex nr 1170720; wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2000 r., III SA 827/99, Lex nr 43032, wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1999 r., III SA 4503/97, ONSA 2000/1/20). Oznacza to, że skarga ta nie może stanowić konkurencyjnego środka zaskarżania, m.in. w stosunku do zarzutów, o których mowa w art. 33 u.p.e.a. Zatem skarga składana w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a., powinna dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej, a organ egzekucyjny dokonuje w tym trybie oceny zgodności z prawem czynności faktycznych podjętych w wykonaniu zastosowanego środka egzekucyjnego. Zdaniem Sądu organy obu instancji zasadnie uznały, że zastosowana czynność zabezpieczająca, jaką było zajęcie dnia [...] kwietnia 2018 r., wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego w banku, była wolna od wad przypisywanych jej w skardze na tę czynność. Po pierwsze trafnie oceniono, że czynności tej nie dokonano w okresie zawieszenia postępowania zabezpieczającego wywołanego wniesieniem przez Skarżącego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego (art. 35 § 1 w zw. z art. 166b u.p.e.a.). Z akt sprawy wynika bowiem, że kwestionowanej w niej czynności egzekucyjnej - zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego dokonano [...] kwietnia 2018 r. poprzez doręczenia zawiadomienia o dokonaniu tej czynności dłużnikowi zajętej wierzytelności - (k. 6 akt adm.), o czym samego Skarżącego zawiadomiono 25 kwietnia 2018 r. (k. 5 akt adm.). Nie budzi jednocześnie wątpliwości, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego wszczętych zarządzeń zabezpieczenia wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] kwietnia 2018 r. (nr [...]) skarżący wniósł 26 kwietnia 2018 r. czyli już po dokonaniu kwestionowanej czynności oraz zawiadomieniu go o niej przez organ prowadzący postępowanie zabezpieczające. Tym samym na dzień dokonania czynności postępowanie zabezpieczające nie było zawieszone na podstawie art. 35 § 1 w zw. z art. 166b u.p.e.a. Po wtóre, zgodnie z art. 35 § 2 u.p.e.a., w okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny może dokonać na podstawie tytułu wykonawczego zabezpieczenia na wniosek wierzyciela lub z urzędu. Tym samym przyjąć należy, że zawieszenie postępowania zabezpieczającego na podstawie art. 35 § 1 w zw. z art. 166b u.p.e.a. wskutek wniesienia zarzutów w sprawie jego prowadzenia nie stoi na przeszkodzie dokonaniu zajęcia zabezpieczającego, czyli podjęciu przez organ egzekucyjny czynności, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do zabezpieczenia wykonania przez niego obowiązku objętego dokumentem stanowiącym podstawę zabezpieczenia, ale która nie prowadzi do przymusowego wykonania obowiązku (art. 1a pkt 19 u.p.e.a.). Z racji omówionego wcześniej charakteru środka prawnego jakim jest skarga na czynność zabezpieczającą oraz jej subsydiarności należy również stwierdzić, że powoływanie się przez skarżącego na wniesienie zarzutów w sprawie postępowania zabezpieczającego oraz ich treść jest bezzasadne. Dopiero ich uwzględnienie w odpowiednim trybie będzie miało oczywisty wpływ na czynność zabezpieczającą. Z powyższych względów argumenty skargi na czynność zabezpieczenia były chybione. Zdaniem Sądu organy również prawidłowo oceniły, że kwestionowana czynność zabezpieczająca wolna była od innych wad formalnych. Stosownie do art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego. W § 2 tego przepisu wskazano, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Z kolei § 3 art. 80 u.p.e.a. nakazuje aby jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. Natomiast art. 164 § 4 u.p.e.a. przewiduje, że do zajęcia zabezpieczającego stosuje się odpowiednio przepisy o zajęciu egzekucyjnym pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, renty socjalnej, egzekucję z rachunków bankowych, innych wierzytelności pieniężnych, praw z papierów wartościowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego, papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, weksla, autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz własności przemysłowej, udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, pozostałych praw majątkowych oraz ruchomości. Zauważyć należy, że w celu dokonania zajęcia zabezpieczającego wykorzystano prawidłowy druk zawiadomienia ustalony rozporządzeniem Ministra Finansów z 17 grudnia 2015 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1339). W ocenie Sądu, zawiadomienie zawierało wszystkie elementy wymagane treścią art. 80 u.p.e.a. Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 54 § 1, § 2, § 4, § 5, § 5a i § 6 u.p.e.a. Autor skargi podaje w wątpliwość czy środek zaskarżenia przewidziany w art. 54 § 1 wspomnianej ustawy w ogóle został rozpatrzony, gdyż organ pierwszej instancji błędnie oznaczył rodzaj rozpatrywanego środka zaskarżenia. Uchybienie organu pierwszej instancji jest oczywiste. W sentencji rozstrzygnięcia postanowił "oddalić skargę na czynność egzekucyjną" a nie skargę na czynność zabezpieczającą. Wskazać jednak należy, że o skuteczności zarzutów skargi, nie decyduje każde uchybienie, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie powołanego przepisu, należy rozumieć istnienie związku przyczynowego między uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem organu drugiej instancji, który to związek, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Tymczasem uchybienie polega wyłącznie na zastosowaniu słowa "egzekucyjną" zamiast "zabezpieczającą". Zarówno z zastosowanej podstawy prawnej jak i treści uzasadnienia wynika, że organ pierwszej instancji rozpoznał prawidłowy środek zaskarżenia. W skardze podniesiono również zarzut naruszenia art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym uznaniu przez organy obydwu instancji, że wystąpiły przesłanki do oddalenia skargi, mimo że skarga na czynności zabezpieczające zasługiwała na uwzględnienie. Treść wspomnianych przepisów k.p.a. wylicza niezbędne elementy postanowienia. Wśród wymienionych w §1 znajduje się: oznaczenie organu administracji publicznej, datę jego wydania, oznaczenie strony lub stron albo innych osób biorących udział w postępowaniu, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, pouczenie, czy i w jakim trybie służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego, oraz podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania lub, jeżeli postanowienie wydane zostało w formie dokumentu elektronicznego, powinno być opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Z kolei § 2 mówi, że postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie. Treść artykuł 18 u.p.e.a. nakazuje odpowiednie stosowanie tych przepisów także w postępowaniu egzekucyjnym. Nie ulega wątpliwości, że rozstrzygnięcia organów obu instancji zawierają wszystkie elementy przewidziane w art. 124 k.p.a. Nie neguje tego sam skarżący. Uzasadnienie zarzutu naruszenia tego przepisu jest, co do istoty, takie same jak w wypadku zarzutu naruszenia art.138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. Sprowadza się bowiem do kwestionowania treści rozstrzygnięć organów egzekucyjnych, tj. oddalenia skargi - przez organ pierwszej instancji i utrzymania w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego – przez organ drugiej instancji, pomimo zaistnienia przesłanek do uwzględnienia wniesionych przez skarżącego środków zaskarżenia. Zatem uznanie pozostałych zarzutów skargi za niezasadne skutkuje również nieuwzględnieniem zarzutów naruszenia art. 124 § 1 i 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 poz. 1302 ze zm.), skargę oddalił.