II SA/Go 82/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Jarosław Piątek (spr.) Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi J.R. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz radcy prawnego M.D. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, wraz z należną stawką podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. W dniu 27 marca 2018 r. J.R. wystąpił do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z wnioskiem o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla celów spełnienia przesłanek z art. 8 ust. 3a pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1990 ze zm.; dalej jako p.r.d.). Orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...] Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności postanowił zaliczyć wnioskodawcę do znacznego stopnia niepełnosprawności i wskazał, iż nie spełnia on przesłanek określonych w art. 8 ust. 3a pkt 1 p.r.d. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż stan zdrowia wnioskodawcy uzasadnia zaliczenie go do znacznego stopnia niepełnosprawności. W myśl art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 511 ze zm.) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Występujące u wnioskodawcy schorzenia znacznie ograniczają funkcjonowanie i powodują konieczność stałej opieki i pomocy ze strony osób drugich. Ponadto organ pouczył o przysługującym stronie odwołaniu do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności za pośrednictwem Zespołu, który wydał orzeczenie, w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Orzeczenie doręczono stronie 4 czerwca 2018 r. Pismem z dnia [...] lipca 2018 r. J.R. zwrócił się do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wskazując, że przyszedł na komisję lekarską w celu otrzymania uprawnień parkingowych. Wobec tego nie rozumie wpisu w orzeczeniu "nie spełnia". Mając to na względzie poprosił o ustosunkowanie się do pisma i wyjaśnienie jakie dokumenty powinien był złożyć w celu uzyskania karty parkingowej. W odpowiedzi pismem z dnia [...] lipca 2018 r. organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 8 ust. 3a pkt 1 p.r.d. kartę parkingową wydaje się osobie niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, jeżeli ma znacznie ograniczone możliwości samodzielnego poruszania się. Na komisji dnia [...] czerwca 2018 r. nie przyznano wskazania do uzyskania karty parkingowej z uwagi na brak znacznie ograniczonej możliwości samodzielnego poruszania się. Jednocześnie organ wskazał, iż w każdym momencie strona może złożyć ponowny wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z tytułu zmiany stanu zdrowia, w celu zmiany wskazania dotyczącego karty parkingowej. Następnie pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r. J.R. wniósł odwołanie od orzeczenia z dnia [...] czerwca 2018 r. domagając się zmiany wskazania co do spełniania przesłanek określonych w art. 8 ust. 3a pkt 1 p.r.d. na zapis "spełnia". Jednocześnie wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wskazał, że po wydaniu orzeczenia nie rozumiał zapisów w orzeczeniu i zwrócił się do organu o ich wyjaśnienie, ale nadal ich nie rozumie. W jego ocenie nie powołano wszystkich lekarzy do komisji lekarskiej, na których wskazywały załączone zaświadczenia lekarskie. Na skutek powyższego Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności postanowieniem z dnia [...] września 2018 r., nr [...] odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że w świetle art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej jako k.p.a.) to osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swojej winy w uchybieniu terminu, czyli powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna, nie do przewidzenia i nie można jej było przezwyciężyć. W ocenie organu strona nie dopełniła wszystkich przesłanek przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, tj. nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. We wniosku o przywrócenie terminu strona tłumaczy się niezrozumieniem treści orzeczenia. Powołuje się zatem na nieznajomość prawa i treść otrzymanej decyzji. Okoliczności tej, w ocenie organu odwoławczego, nie można uznać za niezawinioną przez odwołującego się, spowodowaną czynnikami obiektywnymi, niemożliwymi do przezwyciężenia. Strona została pouczona o terminie i sposobie złożenia odwołania. Poza tym, zdaniem organu, orzeczenie nie jest w żaden sposób niejasne czy nieczytelne. Jest to standardowy druk. Tym bardziej nieznajomość prawa nie może być okolicznością wyłączająca winę przy złożeniu odwołania. Organ zauważył, iż przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Brak winy w uchybieniu terminu można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć przy nawet największym w danych warunkach wysiłku. Strona powinna uprawdopodobnić, że mimo dochowania należytej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie z powodu istnienia przeszkody od niej niezależnej, trudnej w danych warunkach do przezwyciężenia. Przeszkoda ta musi istnieć przez cały czas biegu terminu przypisanego dla dokonania danej czynności. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 59 § 2 k.p.a., organ odwoławczy odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Skargę na to postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wniósł J.R., zarzucając organowi, iż nie uprawdopodobnił przyczyn odmowy przywrócenia terminu. Skarżący wyjaśnił, iż w toku postępowania nie posiadał pomocy prawnej, co wymagało przemyślenia i zastanowienia się. Stany choroby skarżącego istotnie wymagały takiej pomocy w podejmowaniu decyzji dotyczącej okresów jak i zawiłości sprawy i terminów odnoszących się do niej. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone z zaskarżonym postanowieniu. Na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2019 r. ustanowiony w ramach prawa pomocy profesjonalny pełnomocnik skarżącego oświadczył, iż podtrzymuje skargę i wskazał, iż objęte skargą orzeczenie zostało wydane z naruszeniem art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz art. 59 § 2 w zw. z art. 58 k.p.a. Wyjaśnił, iż skarżący nie zrozumiał treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Skarżący jest osobą schorowaną, dopiero po otrzymaniu wyjaśnień o które wnosił zrozumiał jego treść i w konsekwencji złożył wniosek o przywrócenie terminu wraz z odwołaniem od decyzji. Ponadto pełnomocnik wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu i oświadczył, iż koszty te nie zostały uiszczone. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był terminie. W orzecznictwie wskazuje się, że wprawdzie uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym, słabszym niż dowód, nie dającym pewności, lecz jedynie wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o danym fakcie, to jednak uprawdopodobnienie winno prowadzić do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie będące przyczyną uchybienia terminu rzeczywiście miało miejsce. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 19 maja 2006 r. (II CZ 28/06, LEX nr 188379) stwierdził, że chociaż uprawdopodobnienie jest wyjątkiem od reguły formalnego przeprowadzenia dowodu, działającym na korzyść strony powołującej się na określony fakt, to jednak nie oznacza to, że może ono w każdej sytuacji opierać się tylko na samych twierdzeniach strony. Odwołanie się w art. 58 § 1 k.p.a. do braku winy powoduje, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne, gdy strona zawiniła uchybienie terminu, choćby w postaci lekkiego niedbalstwa. Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Osoba zainteresowana powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Organ powinien jedynie przedstawione przez nią okoliczności ocenić w świetle przesłanek z art. 58 § 1 k.p.a. Trudno jest bowiem wymagać od organu, aby prowadził postępowanie wyjaśniające przyczyny uchybienia terminu przez stronę (zob. wyrok NSA z dnia 20 września 2018 r., II OSK 2369/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej jako CBOSA). Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu należy zaliczyć przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwala się na wyręczenie inną osobą, powódź, pożar itp. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że sam fakt występowania schorzeń – nawet ciężkich – u zainteresowanego przywróceniem terminu nie przemawia, przy zastosowaniu obiektywnego miernika wymaganej staranności, do stwierdzenia braku winy w uchybieniu terminu. Nie wynika bowiem z niego automatycznie, że dana osoba znalazła się w sytuacji nagłej, musiała leżeć w łóżku i nie mogła posłużyć się pomocą innych osób (w szczególności domownika lub pełnomocnika). Fakt choroby nie jest równoznaczny z niemożnością dokonania czynności procesowej przez zainteresowanego i nadania pisma przez pocztę osobiście lub przez osobę trzecią. Mechaniczne przyjmowanie, że każda cięższa choroba wywołuje obiektywną niemożliwość dokonania czynności procesowej i uzasadnia przywrócenie terminu, byłoby sprzeczne z doświadczeniem życiowym (por. wyroki NSA: z dnia 31 stycznia 2012 r., II OSK 2175/10; z dnia 21 marca 2012 r., II GSK 278/11, z dnia 5 września 2017 r., II GSK 3332/15, CBOSA). W tym kontekście należy wskazać, że skarżący poza ogólnym odwołaniem się do złego stanu zdrowia nie wykazał, że na skutek choroby nie był w stanie dokonać czynności w terminie osobiście, jak również za pośrednictwem innych osób. Skarżący w tym zakresie nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów uprawdopodabniających wskazaną okoliczność. Nadto należy podnieść, że w pkt 9 orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2018 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wskazano, że skarżący nie spełnia przesłanek określonych w art. 8 ust. 3a pkt 1 p.r.d. Wymaga podkreślenia, że skarżący składając wniosek o uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zakreślił w formularzu, że wniosek dotyczy weryfikacji uprawnień do karty parkingowej i wnosi o wydanie tegoż orzeczenia dla celów spełniania przesłanek z art. 8 ust. 3a pkt 1 p.r.d. Przepis ten stanowi, że kartę parkingową wydaje się osobie niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności mającej znacznie ograniczone możliwości samodzielnego poruszania się. Należy zatem stwierdzić, że treść orzeczenia organu I instancji była jasna i precyzyjna. Nie zgadzając się z nm lub mając wątpliwości co do treści orzeczenia skarżący powinien był wnieść od niego odwołanie o czym został prawidłowo pouczony. Zdaniem Sądu powoływanie się przez skarżącego na niezrozumienie treści zapisów zawartych w orzeczeniu o ustaleniu stopnia niepełnosprawności, jako przyczynę uchybienia terminu, które w okolicznościach sprawy należy ocenić jako subiektywne, nie mające oparcia w realiach sprawy odczucie strony, nie świadczy o braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, a tym samym nie stanowi przesłanki do jego przywrócenia. Nie można tracić z pola widzenia, że przepis art. 58 k.p.a. dotyczy sytuacji wyjątkowych, czyli takich których zaistnienie jednoznacznie wskazuje na niemożność ich przezwyciężenia. Należy mieć na uwadze, że instytucja przywrócenia terminu stanowi wyjątek od naczelnej zasady trwałości orzeczeń administracyjnych, stąd też jej stosowanie nie może podlegać interpretacji rozszerzającej. Z tych względów skargę jako niezasadną należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach należnych pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 4 ust. 3 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 68). ----------------------- # 2