III FSK 1103/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 6 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 kwietnia 2019 r. sygn. akt I SA/Po 51/19 w sprawie ze skargi R.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 7 grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od R.B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Po 51/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę R.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 7 grudnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a." Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła R.B. zaskarżając ten wyrok w całości. Wyrokowi zarzuciła: na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1. naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy rozstrzygnięcia organów obu instancji obarczone są rażącym naruszeniem art. 59 § 1 pkt 2 oraz art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a." w zw. z art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) – dalej jako: "K.p.a" w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez bezzasadne, bowiem co najmniej przedwczesne, umorzenie postępowania egzekucyjnego przed uprawomocnieniem się odrębnego postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego wydanego wcześniej przez ten sam organ egzekucyjny w niniejszej sprawie; 2. naruszenie art. 134 § 2 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. na skutek nietrafnego przyjęcia, że wydanie innego rozstrzygnięcia, niż zawarte w zaskarżonym wyroku, byłoby rozstrzygnięciem na niekorzyść skarżącej, i w konsekwencji nietrafne przyjęcie, iż w sprawie zaktualizował się zakaz reformationis in peius w myśl art. 134 § 2 P.p.s.a. - a powyższe naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy; na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie przepisu prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 59 § 2 u.p.e.a., na skutek oddalenia skargi w sytuacji, gdy zastosowanie tego przepisu było bezzasadne, a co najmniej przedwczesne, z uwagi na brak uprzedniego uprawomocnienia się odrębnego postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego wydanego wcześniej przez ten sam organ egzekucyjny w niniejszej sprawie. Wobec powyższego skarżąca wniosła o: 1. na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie; 2. na podstawie art. 111 § 2 P.p.s.a. o zarządzenie połączenia niniejszej sprawy ze sprawą objętą skargą kasacyjną wniesioną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 20 marca 2019 r. I SA/Po 41/19, w celu ich łącznego rozpoznania, albowiem sprawy te pozostają ze sobą w związku; 3. na podstawie art. 185 § 1 i art. 135 w zw. z art. 193 P.p.s.a. o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu oraz w całości poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego P.; 4. o zasądzenie na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym także z tytułu zastępstwa procesowego, według norm określonych przepisami prawa. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na które została skierowana stosownie do zarządzenia Przewodniczącego III Wydziały Izby Finansowej na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki po długim okresie oczekiwania spowodowanym ograniczeniami związanymi z sytuacją pandemiczną oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku skarżącej, wydane na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Zarzuty skargi kasacyjnej kwestionujące wyrok Sądu I instancji sformułowane zostały w oparciu o tezę, że skoro nie zostało prawomocnie zakończone postępowanie z wniosku zobowiązanej o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.) to niezasadne, co najmniej przedwczesne było umorzenie tego postępowania przez organ egzekucyjny z urzędu na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Odnosząc się do tak skonstruowanych zarzutów skargi kasacyjnej należy zauważyć na wstępie, że stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z powyższego wynika, że poza zakresem kontroli sądowej pozostaje kwestia badania zasadności czy celowości rozstrzygnięcia organu administracji publicznej. Zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. W skardze kasacyjnej nie zakwestionowano ustalenia Sądu I instancji co do zaistnienia okoliczności uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego na wyżej wskazanej podstawie prawnej. Przyjąć zatem należy, że postanowienie organu egzekucyjnego wydane zostało w związku z zaistnieniem przesłanek tam określonych i mieściło się w granicach uznania administracyjnego dopuszczonego przez wyżej powołany przepis. Przepis art. 59 § 2 u.p.e.a. nie zawiera innych przesłanek warunkujących wydanie fakultatywnego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, w tym w szczególności warunku, że nie jest dopuszczalne fakultatywne umorzenie postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy toczy się postępowanie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego w związku z możliwością zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a. Należy także podkreślić, że tego rodzaju warunku nie zawiera art. 59 § 1 u.p.e.a. Wobec powyższego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zasadnie twierdzić, że zaskarżone postanowienie narusza art. 59 § 2 u.p.e.a. Czym innym jest zaś celowość czy zasadność wydania tego postanowienia przed prawomocnym zakończeniem postępowania z wniosku zobowiązanej o umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o podstawę wskazaną w art. 59 § 1 u.p.e.a. Niemniej, kwestia ta, na co zwrócono uwagę wyżej, wymyka się właściwości sądu administracyjnego. Niezależnie od wyżej przedstawionych uwag należy zauważyć, co dostrzegł także Sąd I instancji, że w dacie wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie z wniosku zobowiązanej zostało już ostatecznie zakończone. Organ odwoławczy wydając rozstrzygnięcie w sprawie kieruje się stanem faktycznym i prawnym istniejącym na dzień wydania rozstrzygnięcia tego organu a nie na dzień wydania postanowienia organu I instancji. Zatem, skoro na dzień wydania rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy postępowanie z wniosku zobowiązanej o umorzenie postępowania egzekucyjnego zostało ostatecznie zakończone tym bardziej brak było przeszkód prawnych aby wydać zaskarżone postanowienie. Zgodnie z art. 8 § 1 K.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro działania organów administracji publicznej mieściły się w granicach wyznaczonych przepisami prawa nie można skutecznie zarzucić naruszenia art. 8 § 1 K.p.a. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 134 § 2 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jest on niezasadny. Art. 134 § 2 p.p.s.a. ustanawia tzw. zasadę reformationis in peius czyli zasadę nieorzekania na niekorzyść skarżącego. Naruszenie zakazu reformationis in peius w postępowaniu sądowoadministracyjnym może wystąpić na skutek uchylenia aktu lub czynności w części niezaskarżonej, zastosowania środka ostrzejszego od tego, o który wnosił skarżący, lub takiego sformułowania oceny prawnej, która w ponownym postępowaniu przez organem administracji zdeterminowałaby wydanie aktu pogarszającego sytuację materialnoprawną skarżącego w porównaniu z sytuacją, która wynika z zaskarżonego aktu lub czynności. Argumentacja skarżącej wspierająca omawiany zarzut opiera się na założeniu, że umorzenie postępowania na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a. jest korzystniejsze dla niej aniżeli na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., z czym co do zasady należy się zgodzić. Rzecz jednak w tym, że na chwilę wydania zaskarżonego wyroku skarga na postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego została oddalona, zatem uchylenie zaskarżonego w tej sprawie postanowienia oznaczałoby dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego do majątku zobowiązanej. Tym samym rozstrzygnięcie oczekiwane przez stronę skarżącą, w stanie faktycznym aktualnym na dzień orzekania przez Sad I instancji, pogarszałoby jej sytuację prawną. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) – orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 ww. ustawy. Bogusław Woźniak Bogusław Dauter Dominik Gajewski