I SA/Wa 1981/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), Protokolant starszy specjalista Dorota Stromecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę I SA/WA 1981/18 U Z A S A D N I E N I E Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2018 r. nr [...], odmawiającą potwierdzenia W.B. i J.K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez R. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...]. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: B. K. i W. B. wystąpiły w dniu [...] maja 1990 r. z wnioskiem o przydzielenie B. K. i R. K. działek budowalnych na terenie [...] w zamian za mienie pozostawione na terenie [...], w ramach rekompensaty. Do podania załączono oświadczenie B.K. z dnia [...] maja 1990 r. dotyczące mienia nieruchomego pozostawionego poza obecną granicą Polski w zaścianku [...], gmina [...], pow. [...], woj. [...] przez R. K.. Według powyższego oświadczenia w skład pozostawionej nieruchomości wchodziła ziemia orna l i II klasy - [...] ha, las [...] ha, dom mieszkalny drewniany, parterowy, z dachem pokrytym w połowie [...], a w połowie [...]. Dom był wybudowany w 1932 r. o wymiarach [...] m, o kubaturze [...] m2, stodoła drewniana z bali z dachem krytym słomą, wybudowana w 1930 r. Do pisma zostało załączone postanowienie spadkowe stwierdzające nabycie spadku po R. K.. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] odmówił W. B. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez R. K. nieruchomości w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...]. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] ([...]) uchylił powyższą decyzję z dnia [...] marca 2012 r. w całości i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia, zobowiązując organ do uzupełniania materiału dowodowego poprzez zwrócenie się do właściwych archiwów polskich i zagranicznych celem zbadania spełnienia wszystkich przesłanek wskazanych w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W tej sytuacji Wojewoda [...] podjął czynności celem uzupełnienia materiału dowodowego, uzyskując w odpowiedzi szereg dokumentów i pism szczegółowo opisanych w decyzji, w tym m.in. z Archiwum Państwowego w [...], z Konsulatu Generalnego RP w [...], z Archiwum Akt Nowych w [...], z Archiwum Państwowego w [...]. Decyzją z dnia [...] marca 2018 r. Wojewoda [...] odmówił W. B. i J.K. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez R. K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP wskazując, że brak jest dokumentów potwierdzających, że w/w nieruchomość stanowiła własność R. K.. W. B. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpoznając sprawę stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy podkreślił, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną kumulatywnie wszystkie przesłanki wskazane w art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty stosownie do art. 7 ust. 2 ustawy. Zgodnie z przepisami ustawy zabużańskiej prawo do rekompensaty przysługuje osobie, która pozostawiła nieruchomość poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy do wniosku należy załączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP z przyczyn, o których mowa w art. 1. Organ zaznaczył, że w art. 6 ust. 4 pkt 1-3 ustawy wymieniono przykładowe źródła dowodowe, które mogą służyć ustaleniu właściciela pozostawionej nieruchomości. Istotne jest przy tym, że postępowanie w tym przedmiocie wszczynane jest na wniosek strony, a ciężar udowodnienia spełnienia przesłanek nabycia prawa do rekompensaty spoczywa na stronie ubiegającej się o to prawo, która do wniosku powinna dołączyć dowody świadczące o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Dowodami tymi mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw (art. 6 ust. 4 ustawy). W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami RP, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518 ze zm.) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 5 ustawy). Powyższe potwierdza stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne (np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 3239/14). Zdaniem organu odwoławczego dokumenty zgromadzone w sprawie nie potwierdzają aby R. K. posiadał prawo własności majątku pozostawionego w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...]. Minister zaznaczył, że wnioskodawcy jako dowody potwierdzające własność R.K. przedstawili zaświadczenie Urzędu Repatriacyjnego w [...] z dnia [...] listopada 1947 r., stwierdzające, że C. K. (brat R. K.) pozostawił w [...], dawne woj. [...], majątek nieruchomy w postaci [...] ha ziemi ornej oraz [...] domu drewnianego i [...] stodoły drewnianej. Przedstawiony dokument dotyczy C. K.. Zdaniem wnioskodawców dowodzi on (w następstwie domniemania), że R. K., jako jednemu z trzech braci - współwłaścicieli przysługiwały takie sama prawa jak C. K.. Organ wskazał, że w odwołaniu oraz w późniejszych pismach stwierdzono, iż spadkobiercy C. K. uzyskali już rekompensatę za majątek wskazany w zaświadczeniu z dnia [...] listopada 1947 r. , w postaci domu jednorodzinnego przy ul. [...] w [...]. W wyniku przeprowadzonych przez organ czynności ustalono ponadto, że postępowanie prowadzone przed Wojewodą [...] w sprawie pozostawienia nieruchomości przez C. K. zakończyło się decyzją z dnia [...] marca 2011 r. odmawiającą potwierdzenia Z. K., J. K., E. K. i O. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez C. K. nieruchomości w miejscowości [...], woj. [...]. Do dnia dzisiejszego treść tej decyzji nie została zmieniona. Minister podkreślił, że powodem odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty w postępowaniu prowadzonym przez Wojewodę [...] był brak przedstawienia dokumentów dotyczących pozostawienia nieruchomości przez R. K. w miejscowości [...]. Nie przedstawiono również oświadczeń świadków zgodnie z art. 6 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., które mogły być dowodami świadczącymi o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP jako dowody uzupełniające twierdzenia stron. Negatywny rezultat data również kwerenda archiwum. Tym samym - w ocenie organu odwoławczego - zebrany materiał dowodowy nie potwierdza, aby R. K. przed wybuchem II wojny światowej był właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...]. Strona nie przedstawiła dowodów wymienionych w art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. potwierdzających prawo własności do pozostawionej nieruchomości. Decyzja organu pierwszej instancji jest więc zgodna z prawem. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła W. B. zarzucając naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz art. 6 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 81 a kpa, poprzez nieuwzględnienie jako dowodu pośredniego, potwierdzającego pozostawienie przez R. K. udziału wynoszącego 1/3 części nieruchomości położonej w miejscowości [...] w dawnym woj. [...], orzeczenia Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] listopada 1947 r., które potwierdzało pozostawienie przez jego brata C. K. udziału wynoszącego 1/3 części tej samej nieruchomości. W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo - administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Skarga jest zdaniem Sądu niezasadna. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2016 r. poz. 2042), przywoływanej dalej jako "ustawa zabużańska". Prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione na dawnych kresach wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej, w świetle przepisów tej ustawy, przysługuje właścicielowi pozostawionych nieruchomości, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu wymienionych przez ustawodawcę enumeratywnie przedwojennych przepisów oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (w wyniku wypędzenia z tego terytorium lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie tzw. układów republikańskich; w związku z regulacja granicy wschodniej, na podstawie umowy granicznej pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a ZSRR z 15 lutego 1951 r.; a także na skutek innych okoliczności związanych z wojną), lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; posiada obywatelstwo polskie (art. 2). W przypadku jego śmierci prawo to, w myśl art. 3 ust. 2 ustawy, przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie). Niespełnienie natomiast wymogów, o których mowa m.in. w art. 2, stosownie do art. 7 pkt 2 powołanej ustawy obliguje wojewodę do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wprawdzie przepisy ustawy nie wymagają by w samej dacie opuszczenia nieruchomości położonych na dawnych kresach, opuszczający je , byli ich właścicielami - o czym szerzej wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 16 grudnia 2013 r. I OPS 11/13 (ONSAiWSA 2014/6/90) - to jednak nie powinno budzić wątpliwości, że prawo do rekompensaty wiąże się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego majątku nieruchomego, który co najmniej w momencie wybuchu II Wojny Światowej był jego własnością, względnie po tej dacie (a przed pozostawieniem) był przez niego na własność nabyty. Wynika to wprost z brzmienia art. 2 ustawy zabużańskiej, który stanowi, że "prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości (...)". Innymi słowy prawo do rekompensaty nie jest świadczeniem, które byłoby przyznawane każdemu obywatelowi polskiemu zamieszkującemu dawne kresy wschodnie, ale jedynie tym, którzy poza spełnieniem pozostałych warunków ustawowych, byli właścicielami zlokalizowanych na tych terenach nieruchomości. Samo postępowania w przedmiocie rekompensaty za pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości wszczynane jest na wniosek strony (art. 5 ust. 1 ustawy), a ciężar udowodnienia spełnienia przesłanek nabycia prawa do rekompensaty spoczywa na jednostce ubiegającej się o to prawo (por. wyrok NSA z 22.03.2011 r., sygn. akt I OSK 742/10, Lex nr 990282). To ona zatem, zgodnie z art. 6 powołanej ustawy, winna dołączyć do wniosku dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. A więc także dowodów potwierdzających przynależne do nieruchomości prawo. Dowodami tymi mogą być w zaś szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych (...) lub innych państw (art. 6 ust. 4 ustawy). W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Świadkowie ci musza być jednocześnie osobami, które zamieszkiwały w miejscowości, w której znajduje się pozostawiona nieruchomość lub w miejscowości sąsiedniej, a także nie mogą być w stosunku do dawnego właściciela (jego spadkobiercy) osobą bliską - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - o gospodarce nieruchomościami, (art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy zabużańskiej). Oczywiście przewidziany ustawą katalog środków dowodowych nie jest katalogiem zamkniętym. Stąd okoliczności istotne dla sprawy mogą być także wykazywane innymi wszelkimi innymi dowodami, stosownie do art. 75 § 1 k.p.a. W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy brak jest uzasadnionych podstaw do uznania za wadliwe stanowiska organów obu instancji, że ze zgromadzonych w aktach administracyjnych sprawy dokumentów nie wynika , ażeby R. K. przysługiwało prawo własności do ułamkowej części nieruchomości gruntowej oraz 1/3 części domu drewnianego i stodoły, położonych w miejscowości położonej [...] w powiecie [...] województwa [...]. Przeciwnie , analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że strony ubiegające się o rekompensatę stosownych dokumentów nie przedłożyły. Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej w pełni podziela pogląd Ministra wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że za taki dowód nie można uznać zaświadczenia z Urzędu Repatriacyjnego w [...] z dnia [...] listopada 1947r., z którego wynika , że rodzony brat poprzednika prawnego Skarżących – C.K. pozostawił w opisanym wyżej [...] w dawnym województwie [...] majątek nieruchomy w postaci [...] ha ziemi ornej, 1/3 domu drewnianego i 1/3 stodoły. Ani dokument ten ani także znajdujący się w aktach administracyjnych sprawy akt notarialny , z którego wynika , że brat R. K., C. K., nabył od Skarbu Państwa nieruchomość za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP , nie stanowią dowodu, że R. K. był właścicielem spornej nieruchomości lub jej części, co stanowiłoby przesłankę do domagania się przez jego następców prawnych stosownej rekompensaty , w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005r. Wbrew stanowisku Skarżących wskazane wyżej dokumenty nie stwarzają domniemania prawnego, że identyczne prawo przysługiwało pozostałym dwóm braciom C. K., podobnie jak skutku takiego nie rodzi fakt przyznania spadkobiercom C. K. prawa do rekompensaty za majątek przez niego pozostawiony. Skoro zatem w sprawie nie przedłożono dowodów innych niż twierdzenia samych stron postępowania, które potwierdzałby przynależną R. K. własność pozostawionej w miejscowości [...] nieruchomości gruntowej oraz zabudowań, to nie budzi wątpliwości Sądu, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 2 ust. 1 ustawy zabużańskiej, warunkujące przyznanie mu z tego tytułu prawa do rekompensaty. W konsekwencji zaś prawa tego nie mogli również nabyć jego spadkobiercy. Ich uprawnienia są bowiem pochodnymi uprawnień byłego właściciela pozostawionych nieruchomości (art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej). W sprawie istotne jest również to, że możliwości uzyskania dodatkowych dowodów potwierdzających spełnienie ustawowych przesłanek posiadania przez R.K. prawa własności wymienionych przez wnioskodawców nieruchomości zostały wyczerpane, a to w związku z nieodnalezieniem w Obwodowym Państwowym Archiwum w [...] dokumentów potwierdzających przynależną R.K. własność, a także bezskuteczne próby ich odszukiwania w archiwach krajowych tj. Archiwum Państwowym w [...], Archiwum Państwowym w [...], Archiwum Państwowym w [...] oraz w Archiwum Akt Nowych w [...]. Także pismo Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w [...] z dnia [...] grudnia 2014r. informuje, że pozyskane przez tą placówkę dokumenty od władz miejscowych nie potwierdzają posiadania przez R. K. prawa własności opisanych wyżej nieruchomości. W tej sytuacji, dalsze podejmowanie z urzędu działań w celu odszukania ewentualnych dokumentów mogących potwierdzać przynależne mu prawo do nieruchomości nie mogłoby także przynieść efektów pozytywnych. Zasadnie zatem organ wojewódzki mając na względzie zgromadzony dotychczas materiał dowodowy ustalony na jego podstawie stan faktyczny odmówił przyznania Skarżącym - jako następcom prawnym wyżej wymienionego - prawa do rekompensaty, a Minister Skarbu Państwa utrzymał to rozstrzygniecie w mocy. Stan faktyczny sprawy w kluczowych z punktu widzenia podjętego rozstrzygnięcia elementach został ustalony prawidłowo i znajduje oparcie w zgromadzonych w aktach materiale dowodowym, którego ocena nie wykracza poza granice swobodnej oceny. Z taką bowiem mielibyśmy do czynieni wówczas, gdyby organ dokonał jej w sposób wybiórczy, ignorując cześć dowodów lub odrzucając je bez podania ku temu uzasadnionych przyczyn. Względnie wyprowadzał wnioski pozostające w oczywistej sprzeczności z dowodami zgromadzonymi w aktach. Taka zaś sytuacja w niniejszej sprawie nie miała. Organ wojewódzki nie pozostawał pasywny, podejmował szereg działań zmierzających do pozyskania materiału dowodowego niezbędnego do rekonstrukcji stanu faktycznego sprawy, występując m.in. do różnego rodzaju instytucji i archiwów (w tym zagranicznych) o informacje lub dokumenty mogące potwierdzić przynależne stronom prawo. W tym celu przeprowadził również rozprawę administracyjną, umożliwiając stronom przedstawienie swoich racji. Do wszystkich zaś zgromadzonych w aktach dowodów jak też stanowisk stron organy obydwu instancji odniosły się w obszernych motywach podjętych rozstrzygnięć. Stąd czynienie im zarzutu naruszenia art. art.: 7, 8, 75 § 1, 77 i 80 k.p.a. nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.