I SA/Gl 1156/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: ZUS) – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.: dalej K.p.a.) oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.; dalej: u.s.u.s.). – utrzymał w mocy decyzję własną z [...] nr [...] dotyczącą odmowy umorzenia zobowiązanemu S. D. (dalej: wnioskodawca, skarżący) należności z tytułu składek na: - ubezpieczenie społeczne za okres 08/2008, 05/2009 oraz od 07/2009 do 03/2010 w kwocie 14.102,34 zł (w tym odsetki – 7.088 zł, koszty upomnienia – 99,60 zł), - ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2008, 05/2009 oraz od 07/2009 do 03/2010 w kwocie 5.180,11 zł (w tym odsetki – 2.605 zł, koszty upomnienia – 99,60 zł), - Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres za okres 08/2008, 05/2009 oraz od 07/2009 do 03/2010 w kwocie 1.435,43 zł (w tym odsetki – 627 zł, koszty upomnienia – 99,60 zł). Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym. Decyzją z [...] ZUS po rozpoznaniu wniosku zobowiązanego z 26 marca 2018 r. odmówił umorzenia należności z tytułu ww. nieopłaconych składek oraz odsetek za zwłokę. We wniosku zobowiązany powołał się na trudną sytuację materialną i wyjaśnił, że w przeszłości prowadził działalność gospodarczą, którą zakończył z uwagi na problemy z nierzetelnymi kontrahentami, co skutkowało powstaniem licznych długów, których nie jest w stanie spłacić. Zaznaczył, że nie posiada oszczędności ani majątku, który nadawałby się do egzekucji. Pomimo wezwania wnioskodawca nie złożył oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym. Organ uznał, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że: - nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., - wnioskodawca nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, - nie wskazano, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zobowiązany podał, że powodem dla którego składa wniosek jest brak wyjaśnień organu związanych z oceną ewentualnego przedawnienia zaległości. Natomiast w piśmie z 26 czerwca 2018 r. wyjaśnił, że wniosek z 26 marca 2018 r. o umorzenie zaległości z tytułu składek nie był związany z jego sytuacją majątkowa i rodzinną, ale z potrzebą oceny przez ZUS przedawnienia składek. Organ ustalił, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą w okresie od 16 maja 2006 r. do 31 marca 2010 r. Obecnie nie jest zgłoszony do ubezpieczenia, a prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. nie doprowadziło do wyegzekwowania należności. Ponadto ustalono, że nie przebywa on pod wskazanym adresem i nie jest wiadome jego miejsce pobytu (relacja ojca wnioskodawcy); nie zdołano ustalić jakiegokolwiek majątku. W dalszej części organ odniósł się do przedawnienia należności z tytułu składek w świetle art. 24 ust. 4 i 5b u.s.u.s. Wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne prowadzono wobec wnioskodawcy na podstawie tytułów wykonawczych: - [...] (następnie [...]) dotyczących zaległości za 5/2009, doręczonych [...], - [...] (następnie [...], [...]) dotyczących zaległości za okres 7/2009-3/2010, doręczonych [...] zostało umorzone postanowieniem z [...] (zakończenie zawieszenia biegu terminu przedawnienia). Zatem składki za okres 5/2009 oraz od 7/2009 do 3/2010 przedawnią się najwcześniej 31 maja 2023 r. Organ jednocześnie przyznał, że z dniem 1 stycznia 2017 r. uległy przedawnieniu następujące składki: - FUS za miesiące 10/2007-5/2008, 7/2008, 9/2008-4/2009 6/2009, - FUZ za miesiące 10/7007-5/2008, 7/2008, 9/2008-6/2009, - FPiFGŚP za miesiące 3-5, 7, 9-10, 12/12008, 1/2009-4/2009 i 6/2009. W dalszej części organ powołując art. 28 ust. 2 u.s.u.s. stwierdził, że w odniesieniu do wnioskodawcy nie zaszły przesłanki wymienione w przepisie. Przede wszystkim wnioskodawca nie wykazał całkowitej i trwałej niezdolności do pracy. Z informacji poborcy skarbowego można przyjąć, że zobowiązany ukrywa miejsce pobytu celem uniemożliwienia podjęcia skutecznych działań egzekucyjnych; od trzech lat przebywa za granicą oraz nie utrzymuje kontaktu z ojcem. Pod wskazanym adresem nie posiada żadnego majątku, według informacji Komisariatu Policji w J. nie przebywa pod wskazanym adresem. Organ zauważył, że wprawdzie zobowiązany nie przebywa pod wskazanym adresem, a członkom rodziny nie jest znane jego miejsce pobytu, to jednak znana mu jest treść zaskarżonej decyzji, skoro złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponadto z informacji przekazanej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wynika, że zobowiązany posiada udział w nieruchomości objętej KW nr [...]. Zdaniem organu nie zaszły także przesłanki wyszczególnione w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Podsumowując ZUS uznał, że z zebranych w sprawie dokumentów nie wynika, że obecna sytuacja zobowiązanego jest trudna i nosi znamiona wyjątkowej, który jedynie wspomniał o problemach z nierzetelnymi kontrahentami, które przyczyniły się do zamknięcia działalności. Wobec braku informacji o ewentualnie posiadanych zobowiązaniach, stanie zdrowia, ponoszonych wydatkach organ nie miał możliwości dokonania obiektywnej analizy sytuacji finansowej. W skardze pełnomocnik zobowiązanego (radca prawny) domagał się uchylenia decyzji organu II instancji, jak również decyzji ją poprzedzającej oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) brak ustalenia i określenia w decyzji dokładnych dat wszczęcia egzekucji dotyczących poszczególnych tytułów wykonawczych na podstawie których ZUS prowadził egzekucję, przez co nie jest możliwa weryfikacja przedawnienia należności dotyczących poszczególnych okresów i tytułów wykonawczych, 2) brak ustalenia, czy egzekucje dotyczące należności ZUS objęte poszczególnymi tytułami wykonawczymi toczyły się przez cały okres ponad 10 lat, czy też były umorzone i podjęte na nowo, 3) nieprawidłową wykładnię art. 24 ust. 4 u.s.u.s. poprzez przyjęcie, że nie doszło do przedawnienia wierzytelności ZUS. W uzasadnieniu pełnomocnik podał, że powziął wątpliwości jakie konkretnie należności i za jakie okresy były objęte tytułami wykonawczymi i czego dotyczyły egzekucje, które mogły być "umarzane i podejmowane na nowo". Wskazał, że skoro wnioskodawca od blisko 10 lat przebywa za granicą, to należności uległy przedawnieniu, ponieważ nie były prowadzone przez okres przekraczający 5 lat. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wskazał, że dokumenty związane z przedmiotem sprawy załączono do tomu II akt administracyjnych i wyjaśnił, że egzekucja była prowadzona w sposób ciągły i została umorzona postanowieniem z [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej P.p.s.a.) – podlegała decyzja ZUS z [...] utrzymująca w mocy decyzję odmawiająca skarżącemu umorzenia składek. Postępowanie w niniejszej sprawie zainicjował wniosek skarżącego, w którym zaakcentował swoją trudną sytuację materialną powstałą na skutek działania jego nierzetelnych kontrahentów w toku prowadzonej w przeszłości działalności gospodarczej. W toku postępowania organ nie zdołał ustalić aktualnego miejsca pobytu zobowiązanego stwierdził jednak, że jest mu znana treść kierowanej do niego korespondencji; nie zdołał także ustalić jego majątku. Zobowiązany pouczony o konieczności złożenia stosownego oświadczenia o sytuacji materialnej (ekonomicznej), takiego oświadczenie nie złożył. Natomiast we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, a następnie w piśmie z 26 marca 2018 r. skarżący podał, że powodem dla którego składa wniosek jest brak wyjaśnień organu związanych z oceną ewentualnego przedawnienia zaległości, zaś złożony wniosek o umorzenie należności z tytułu składek nie był związany z jego sytuacją majątkowa i rodzinną, ale z potrzebą oceny przez ZUS przedawnienia składek. Również w skardze podniesiono jedynie zarzuty związane z przedawnieniem zobowiązań skarżącego względem ZUS. Należy zatem przypomnieć, że zgodnie z art. 28 ust. u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2). Zgodnie zaś z ust. 3 tego przepisu całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Niezależnie od powyższego należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Słusznie organ uznał, że w sprawie nie zaszły przesłanki zarówno wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jak również przewidziane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, bowiem skarżący nie wykazał okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. W świetle stanowiska skarżącego zaprezentowanego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i zarzutów skargi, Sąd podkreśla, że co do zasady należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a w uzasadnionych przypadkach na podstawie ww. rozporządzenia. Bezprzedmiotowe jest postępowanie w stosunku do należności, co do których ustawodawca nie przewidział w żadnym zakresie możliwości ich umarzania oraz w stosunku do należności, które wygasły. Pozostałe należności stanowią przedmiot postępowania, co do którego należy orzec załatwiając sprawę co do istoty (umarzając należności albo odmawiając ich umorzenia). Tymczasem według skarżącego w ramach postępowania prowadzonego w trybie art. 28 u.s.u.s. organ winien rozważyć, czy doszło do przedawnienia należności składkowych. Sąd podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok z 15 maja 2018 r., I GSK 1146/18; dostępny, podobnie jak inne wskazane w uzasadnieniu orzeczenia, w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że przedawnienie nie jest przesłanką, zaistnienie której uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości. Fakt przedawnienia może być przedmiotem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W postępowaniu prowadzonym z wniosku o umorzenie, przedawnienie jest okolicznością istotną jedynie z tego względu, że wniosek o umorzenie przedawnionych zaległości uznać należy za bezprzedmiotowy. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może bowiem zapaść jedynie wówczas, kiedy należności – umorzenia których domaga się strona – nie uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. Sąd zatem powinien mieć wiedzę czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania – jako bezprzedmiotowego. Z tych samych względów Sąd rozstrzygając wniosek w przedmiocie umorzenia należności powinien mieć dane umożliwiające stwierdzenie, że obowiązek spłaty należności w dacie wydania decyzji nadal obciąża skarżącego. Nie oznacza to, że w toku postępowania o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Sąd przejmuje obowiązki organu egzekucyjnego (por. także wyroki NSA: z 6 marca 2008 r., II GSK 421/07; z 14 grudnia 2010 r., II GSK 1073/09; z 28 września 2017 r., II GSK 1491/17). W toku kontrolowanej sprawy organ uznał, że przedawnieniu z dniem 1 stycznia 2017 r. uległy składki na: - FUS za miesiące 10/2007-5/2008, 7/2008, 9/2008-4/2009 6/2009, - FUZ za miesiące 10/7007-5/2008, 7/2008, 9/2008-6/2009, - FPiFGŚP za miesiące 3-5, 7, 9-10, 12/12008, 1/2009-4/2009 i 6/2009. Natomiast odnośnie składek będących przedmiotem postępowania ZUS w tomie II akt administracyjnych załączył tytuły wykonawcze dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i fundusz pracy: - za maj 2009 r. (nr [...] następnie oznaczone nr [...]), które zostały doręczone skarżącemu [...] (według organu [...]), - za okres od lipca 2009 r. do marca 2010 r. (nr [...], następnie oznaczone nr [...] i [...]), doręczone skarżącemu [...] (według organu [...]). Ponadto do akt załączono zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego w A Banku S.A. i B S.A. oraz wniosek Dyrektora Oddziału ZUS (organu egzekucyjnego) z [...] kierowany do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. o dalsze prowadzenie egzekucji przeciwko skarżącemu, z którego wynika, że nastąpił zbieg egzekucji z egzekucją sądową; wyjaśniono nadto, że tytułom nadano nową numerację ‒ [...] i wycofano zajęcia rachunków bankowych w wymienionych bankach. Ponadto do akt administracyjnych załączono postanowienie organu egzekucyjnego (Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z.) z [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego w zakresie wierzytelności objętych tytułami wykonawczymi o nr [...]. Natomiast odnośnie należności na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i fundusz pracy za sierpień 2008 r. pełnomocnik ZUS w toku postępowania sądowego (na wezwanie Sądu z 8 kwietnia 2019 r.) przedstawił skany tytułów wykonawczych o nr [...], [...] i [...] z [...] wraz z dowodem ich doręczenia skarżącemu z dniem [...] (w trybie doręczenia zastępczego). Z decyzji organu II instancji wynika, że wobec tych należności nadal jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zatem przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność bezpośrednio związaną z postępowaniem egzekucyjnym, jaką może być np. wystawienie tytułów wykonawczych, czy też zajęcie wynagrodzenia lub innego prawa majątkowego, pod warunkiem jednak zawiadomienia o tej czynności zobowiązanego. W badanej sprawie organ wykazał, że wystawił tytuły wykonawcze na wszystkie wierzytelności objęte postępowaniem, które zostały prawidłowo doręczone skarżącemu. Wobec wszystkich należności wszczęto i prowadzono postępowanie egzekucyjne, które zakończyło się umorzeniem tego postępowania a obecnie w toku pozostaje jedynie odnośnie należności za sierpień 2008 r. Stanowisko skarżącego koncentruje się na twierdzeniu, że skoro od blisko 10 lat przebywa za granicą, to należności uległy przedawnieniu, ponieważ nie były prowadzone przez okres przekraczający 5 lat. Pełnomocnik skarżącego podnosząc zarzut przedawnienia poddał w wątpliwość, które należności i za jakie okresy były objęte tytułami wykonawczymi i czego dotyczyły egzekucje, które mogły być "umarzane i podejmowane na nowo". Podsumowując należy ponownie podkreślić, że przedawnienie nie jest przesłanką, zaistnienie której uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości, bowiem sprzeciwia się temu przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Oczekiwania skarżącego, że w niniejszym postępowaniu ZUS podda ocenie cały przebieg postępowania egzekucyjnego celem ustalenia czy dochodzone nim należności uległy, bądź nie przedawnieniu ‒ należy uznać za nieuprawnione. W sprawie wykazano, że skarżącego prawidłowo zawiadomiono o czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności poprzez doręczenie mu tytułów wykonawczych, które zawierały stosowane pouczenia co do możliwości składania środków zaskarżenia. Zarówno skarżącemu jak i pełnomocnikowi przysługuje zatem uprawnienie do zapoznania się z aktami, co ma szczególne znaczenie w zakresie nadal pozostającego toku postępowania egzekucyjnego, a co za tym idzie podejmowania czynności w trybie ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.). Skoro zarzuty skargi okazały się bezzasadne, to Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.