I OSK 2611/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2263/18 w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 kwietnia 2019 roku sygn. akt I SA/Wa 2263/18, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a.", oddalił skargę W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Na mocy tej decyzji odmówiono skarżącej umorzenia należności w wysokości 2.680,87 zł z tytułu odsetek od wypłat, jakich dokonywał fundusz alimentacyjny na rzecz osób uprawnionych: K. W. (ur. 30 października 2000 r.) i D. W. (ur. 30 grudnia 2001 r.). Organ I instancji powołał się na art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 roku, poz. 554 ze zm.). W ocenie Sądu pierwszej instancji zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd zaaprobował stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., że W. W. w dacie wydawania zaskarżonej decyzji nie spełniała przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem Sądu organ trafnie wskazał, że trudna sytuacja skarżącej nie mogła być potraktowana jako okoliczności wyjątkowe i przez to uzasadniające zastosowanie ulgi w spłacie zobowiązań. Skargę kasacyjną złożyła W. W., zaskarżając powyższy wyrok w całości. Wniesiono o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także przyznanie pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. polegające na nieuchyleniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. wydanej z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., tj. przez dowolną ocenę stanu faktycznego i błędne ustalenia faktyczne, co doprowadziło do uznania, że obecna sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącej nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu odsetek od wypłat z funduszu alimentacyjnego; 2. art. 151 p.p.s.a. przez jego błędne zastosowanie, polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi w sytuacji, gdy zachodziły podstawy do jej uwzględnienia z uwagi na błędy poczynione na etapie postępowania przed organami administracji. Ponadto podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez błędne zastosowanie, polegające na nieuwzględnieniu sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącej, a w konsekwencji bezzasadne uznanie, że nie wystąpiły szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie odsetek od wypłat z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zakwestionowano stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżąca kasacyjnie nie znajduje się w sytuacji bez wyjścia i mogłaby w przyszłości wykonywać pracę adekwatną do jej stanu zdrowia i w ten sposób spłacać swoje zadłużenie. W ocenie autorki skargi kasacyjnej Sąd w niewystarczającym stopniu uwzględnił okoliczność, że skarżąca kasacyjnie, oprócz tego, że sama jest osobą z orzeczoną trwałą niepełnosprawnością, to dodatkowo sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną córką. Zaznaczono, że z orzeczenia o niepełnosprawności córki skarżącej wynika, że wymaga stałej opieki i pomocy osoby trzeciej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Podkreślono, że nie ma żadnych podstaw, by twierdzić, iż sytuacja ta ulegnie zmianie w przyszłości. Zdaniem autorki skargi kasacyjnej, konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną córką, wyróżnia skarżącą na tle innych dłużników alimentacyjnych. W ocenie strony skarżącej kasacyjnie Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że organy dokonały prawidłowej oceny poziomu wydatków rodziny skarżącej kasacyjnie. Organy uznały bowiem, że miesięczny dochód rodziny, pomniejszony o wydatki, wynosi trochę ponad 1200 zł, podczas gdy kwota ta przeznaczana jest na zaspokojenie potrzeb żywieniowych rodziny. Ponadto wywiedziono, że prawidłowe zastosowanie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinno uwzględniać nie tylko sytuację finansową skarżącej kasacyjnie, ale również jej sytuację rodzinną, w szczególności konieczność sprawowania trwałej opieki nad niepełnosprawną córką. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Sąd pierwszej instancji zasadnie oddalił skargę, ponieważ organy administracji dokonały prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i prawidłowo ustaliły stan faktyczny, z którego wynika, że sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącej na dzień wydania zaskarżonej decyzji, nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu odsetek od wypłat z funduszu alimentacyjnego. Należy zauważyć, że Sąd pierwszej instancji kontrolując zaskarżoną decyzję nie dokonuje własnych ustaleń, lecz kontroluje czy organ odwoławczy ustalił prawidłowo stan faktyczny, na którym oparł zaskarżoną decyzję. Zatem Sąd dokonuje oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia na podstawie okoliczności, które miały miejsce w dniu wydania zaskarżonej decyzji, tj. [...] października 2018 r., o czym zdaje się zapomina autorka skargi kasacyjnej. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji uwzględnił wszystkie elementy składające się na dochód rodziny skarżącej, który wynosił 3409,50 złotych. Jest to dochód wynikający z informacji uzyskanych od skarżącej. W skardze kasacyjnej nie podważa się wysokości wydatków, ustalonej przez SKO na poziomie 2067,57 złotych miesięcznie, które ponosi rodzina składająca się ze skarżącej, jej partnera i ich 8 - letniej córki, podnosi się tylko nieuwzględnie wydatków na wyżywienie. Nie budzi wątpliwości, że jak to wyjaśnił Sąd pierwszej instancji, wydatki ustalone przez SKO nie obejmowały wydatków na wyżywienie. Wydatki swojej 3 - osobowej rodziny skarżąca deklarowała na 1000 zł. Jednak Sąd pierwszej instancji uznał, że wydatki te na podstawie informacji o minimum socjalnym 3 – osobowej rodziny w 2018 r., wynosiły 857,39 złotych. W skardze kasacyjnej nie wskazano argumentacji podważającej prawidłowość ustalenia tej okoliczności. Zatem jak wskazano to także w skardze kasacyjnej, nadwyżka pomiędzy dochodami rodziny skarżącej a wydatkami wynosiła około 340 złotych miesięcznie. Wbrew twierdzeniem skarżącej kasacyjnie zarówno Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jak i Sąd pierwszej instancji wzięły pod uwagę, orzeczoną na stałe niepełnosprawność skarżącej w stopniu umiarkowanym oraz niepełnosprawność jej 8 - letniej córki orzeczoną na okres do 15 października 2018 r. Organ i Sąd wzięły także pod uwagę to, że skarżąca nie wykazała aby jej partner, będący ojcem wspólnie wychowywanej 8 - letniej córki, nie miał ze względów zdrowotnych możliwości pracy na pełny etat. Biorąc pod uwagę ustalone przez SKO okoliczności, Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że skarżąca nie znajduje się "w sytuacji bez wyjścia trwale uniemożliwiającej uzyskanie dochodu". Organy administracji i Sąd wyjaśniały też, że w sprawie nie chodzi tylko o dochody i możliwości ich uzyskania przez skarżącą ale o dochody i możliwości uzyskania ich także przez jej partnera, z którym wspólnie wychowują córkę, zatem tworzą rodzinę. Partner skarżącej pracuje na 1/3 etatu jako pomocnik mechanika i otrzymuje wynagrodzenie 540 złotych miesięcznie. Z tego płaci alimenty na rzecz swojej drugiej córki 400 złotych miesięcznie. Zatem jego udział w zaspokajaniu potrzeb rodziny jest minimalny i wymaga zwiększenia, na przykład przez zatrudnienie się na cały etat. Nie jest także wykluczone, że skoro niepełnosprawność córki została ustalona tylko na czas określony, to skarżąca w przyszłości będzie mogła podjąć pracę odpowiadającą jej niepełnosprawności, nie ma bowiem orzeczonej na stałe niezdolności do jakiejkolwiek pracy. Ponadto skarżąca zamieszkuje w W. gdzie jest duży rynek pracy. Stosownie do art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Skarżąca ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jej dzieci alimentów i spoczywa na niej obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy też mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach. Zgodzić należy się z autorką skargi kasacyjnej, że przesłankami umorzenia zaległości jest zarówno sytuacja finansowa jak i inne okoliczności, np. stan zdrowia i sytuacja życiowa a także możliwości uzyskania dochodu w przyszłości. Te wszystkie okoliczności wzięły pod uwagę zarówno organy, jak i Sąd pierwszej instancji. Ze wskazanych wyżej okoliczności wynika, że skarżąca należy do grona typowych dłużników. Jej sytuacja nie jest szczególnie i wyjątkowo trudna. Wynika to szczególnie z istniejącej na dzień wydania zaskarżonej decyzji, możliwości poprawy sytuacji materialnej, przez stosowne działania ze strony partnera skarżącej i ewentualnych przyszłych możliwości zarobkowych skarżącej. Należy tu podkreślić za Sądem pierwszej instancji, że skarżąca korzysta z wyjątkowo szerokiego wsparcia finansowego ze strony państwa, i wobec tego wnioskowana ulga stanowiłaby kolejną formę pomocy finansowanej ze środków publicznych. Natomiast SKO słusznie sugeruje, że rodzina skarżącej winna także "dać coś od siebie", tj. sama postarać się o uregulowanie w przyszłości zadłużenia z tytułu odsetek od wypłat dokonanych z funduszu alimentacyjnego. Adekwatną ulgą w spłacie zobowiązań z tytułu odsetek mogłoby być odroczenie terminu płatności zaległości na okres konieczny do sprawowania opieki nad małoletnimi dziećmi, a w dalszej perspektywie czasowej rozłożenie zaległości na dogodne raty, stosownie do możliwości płatniczych rodziny wnioskodawczyni. W skardze kasacyjnej nie dostrzega się, że organy administracji w sprawach z wniosku o umorzenie należności w trybie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, orzekają opierając się na uznaniu administracyjnym, które podlega ograniczonej kontroli sądowej. Jak to trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji okoliczności ustalone w niniejszej sprawie i ich ocena zawarta w zaskarżonej decyzji mieszczą się w granicach uznania administracyjnego. Podsumowując powyższe, należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że brak było podstaw do zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i umorzenia należności skarżącej z tytułu odsetek od wypłat z funduszu alimentacyjnego ze względu na jej sytuację dochodową i rodzinną. Dlatego Sąd ten prawidłowo, nienaruszając art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.