VIII SA/Wa 973/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Justyna Mazur, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 8 marca 2017 r. sprawy ze skargi U. S. na postanowienie Ministra Finansów z [...] września 2016 r., nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną uchyla zaskarżone postanowienie. 1. Postanowieniem z [...] września 2016 r., po rozpatrzeniu zażalenia U. S. (dalej: "skarżąca"), Minister Finansów (dalej: "MF", "organ odwoławczy" lub "Minister") uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. (dalej: "Dyrektor IS", organ I instancji" lub "DIS") oddalające skargę na czynność egzekucyjną i umorzył postępowanie I instancji w tej sprawie. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Minister wskazał między innymi przepisy art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23; dalej: "Kpa"), a także art. 18 i art. 54 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.; dalej "upea"). 2. Stan faktyczny. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w R. (dalej: "Naczelnik US" lub "organ egzekucyjny") w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec B.S. (dalej: "zobowiązany") i jego żony U. S. wystawił tytuł wykonawczy dla małżonków na podstawie art. 27c upea oraz dokonał zajęcia nieruchomości stanowiącej majątek odrębny skarżącej, która w pismach kierowanych do organu egzekucyjnego wskazywała na brak podstaw do zajęcia nieruchomości. Zdaniem skarżącej odpowiada ona za długi męża tylko majątkiem wspólnym. Skarżąca wystąpiła zatem do Naczelnika US z wnioskami o zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 35 § 1 upea oraz o wycofanie zajęcia przedmiotowej nieruchomości w związku z art. 33 § 1 pkt 4 upea. Pierwsze pismo zostało potraktowane jako wniosek o zwolnienie zajętej nieruchomości z egzekucji w trybie art. 13 upea i rozstrzygnięte [...] marca 2015 r., zaś drugie pismo zostało potraktowane jako skarga na czynność egzekucyjną w trybie art. 54 upea, oddaloną postanowieniem Dyrektor IS z [...] maja 2015 r. Skarżąca wniosła zażalenie na to postanowienie organu nadzoru. Wystąpiła o uznanie zasadności jej skargi i umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej oraz o wycofanie zajęcia przedmiotowej nieruchomości stanowiącej jej majątek odrębny. Minister Finansów po rozpoznaniu zażalenia uchylił w całości postanowienie Dyrektora IS z [...] maja 2015 r. oddalające skargę na czynność egzekucyjną i umorzył postępowanie I instancji w tej sprawie. Uznał bowiem, że skoro skarżąca nie jest zobowiązanym, to w świetle art. 54 ust. 1 w związku z art. 1a pkt 20 upea nie można przyjąć, że była ona uprawniona do skutecznego wniesienia skargi na czynności egzekucyjne. Uprawnionym do dokonania tej czynności był tylko B. S. jako zobowiązany w rozumieniu art. 1a pkt 20 upea. Uprawnienia tego nie zmienia zdaniem Ministra Finansów fakt, że skarżąca jest od 2006 r. jedynym właścicielem zajętej nieruchomości. Tym samym organ, do którego skarżąca wniosła skargę na czynność egzekucyjną zobligowany był do odmowy wszczęcia postępowania, zgodnie z art. 61a § 1 Kpa. Wobec braku legitymacji do wniesienia skargi, skarżącej nie przysługiwało prawo do merytorycznej oceny przez organ nadzoru oraz przez organ odwoławczy zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Minister Finansów powołał się przy tym na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 9 września 2015 r. (II GSK 1574/14) oraz z 30 czerwca 2015 r. (II FSK 1376/13), a także na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 31 marca 204 r. (V SA/Wa 1926/13). 3. Postępowanie sądowe. 3.1. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca, która pismem z [...] października 2016 r. wniosła skargę na postanowienie Ministra Finansów z [...] września 2016 r. "w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną zajęcia nieruchomości opisanej w [...]". W uzasadnieniu skargi powtórzyła, że nieruchomość będąca przedmiotem zajęcia stanowi jej odrębną własność, a nie majątek wspólny. Nie podlega zatem zajęciu na poczet zobowiązań jej męża. Skarżąca wystąpiła zatem o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. 3.2. W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju i Finansów wystąpił o jej oddalenie jako bezzasadnej, podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa, tj. art. 138 § 1 pkt 2 i art. 139 w związku z art. 144 Kpa, w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania tego aktu z obrotu prawnego. 4.1. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Ministra Finansów, który na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 Kpa uchylił postanowienie Dyrektora IS oddalające skargę na czynność egzekucyjną, a także umorzył postępowanie I instancji w tej sprawie. Minister uznał bowiem, że małżonkowi zobowiązanego nie przysługuje skarga na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu nieruchomości stanowiącej jego odrębną własność. 4.2. Zdaniem Sądu, Minister Finansów bezpodstawnie przyjął, że w państwie prawnym, jakim jest Rzeczpospolita Polska, można skutecznie zająć odrębny majątek małżonka (skarżąca) zobowiązanego (mąż skarżącej) i pozbawić w ten sposób skarżącą jako osobę trzecią zarówno możliwości swobodnego władania jej majątkiem, jak i wniesienia skargi na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu nieruchomości, do której zobowiązany nie posiada stosownego tytułu prawnego. Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela poglądy prawne wyrażone w powołanych przez Ministra wyrokach, ale z tym zastrzeżeniem, że dotyczą one sytuacji, w której przedmiotem zajęcia jest składnik majątku wspólnego małżonków. Minister nie wykazał zaś w niniejszej sprawie, że wbrew twierdzeniom skarżącej, stosowny tytuł prawny (współwłasność) do zajętej nieruchomości przysługuje także zobowiązanemu (B. S.). Organ odwoławczy pominął przy tym – bez przedstawienia stosownych rozważań w tym zakresie – wskazywaną przez Dyrektora IS jako organ nadzoru okoliczność, że zajęta nieruchomość może być przedmiotem egzekucji, gdyż stanowiła składnik majątku wspólnego skarżącej i jej męża w czasie, gdy powstały zobowiązania, o których mowa w tytułach wykonawczych wystawionych dla małżonków. Minister uznał jednak, że okoliczność ta nie ma wpływu na wynik niniejszej sprawy. Zdaniem Sądu nie wykazał zatem, że sporna nieruchomość może być przedmiotem egzekucji w niniejszej sprawie. Minister z jednej strony wskazuje, że skarżąca nie jest zobowiązanym, o którym mowa w art. 1a pkt 20 upea, a z drugiej strony nie podejmuje próby podważenia twierdzeń skarżącej, że zajęta nieruchomość stanowi jej majątek odrębny, który nie może być przedmiotem skutecznego zajęcia w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec jej męża jako zobowiązanego. Pozbawia nadto skarżącą możliwości obrony swoich interesów (majątku odrębnego) w sytuacji, gdy Dyrektor IS jako organ nadzoru uznał potrzebę merytorycznego rozstrzygnięcia zasadności jej skargi na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu nieruchomości stanowiącej majątek odrębny skarżącej. Czyli działa na niekorzyść skarżącej, wbrew zasadzie wyrażonej w art. 139 Kpa (zakaz reformationis in peius), pozbawiając ją możliwości obrony swoich praw związanych z konstytucyjnie chronionym prawem własności (zob. przepisy art. 64 Konstytucji RP). Minister Finansów nie przedstawił jednak żadnych rozważań na tle art. 139 Kpa, który to przepis znajduje zastosowanie także do zażaleń (zob. wyrok NSA z 13 lipca 2016 r., II OSK 649/16; baza Lex nr 2102283, wyrok dostępny jest również w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej także jako "CBOSA"). Nie wykazał w szczególności, że w realiach niniejszej sprawy postanowienie Dyrektora IS, który merytoryczne rozpoznał skargę na czynność egzekucyjną, rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Oczywiste zaś jest, że odstąpienie przez Ministra od merytorycznego rozpatrzenia sprawy pogarsza sytuację procesową skarżącej. 4.2. Zaskarżone postanowienie zostało zatem wydane z naruszeniem przepisów art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 139 w związku z art. 144 Kpa, w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania tego aktu z obrotu prawnego. 5. W świetle powyższych rozważań skargę należało uznać za zasadną o tyle, o ile doprowadziła do uchylenia zaskarżonego aktu. Skoro Minister uchylił się od zajęcia merytorycznego stanowiska w niniejszej sprawie, to za przedwczesne należy uznać odnoszenie się w sposób wiążący do tego, czy egzekucja zobowiązań męża skarżącej może być prowadzona także kosztem jej majątku, czyli poprzez zajęcie przedmiotowej nieruchomości, której właścicielką w całości jest skarżąca. 6. Ponownie rozpoznając sprawę Minister Finansów obowiązany będzie uwzględnić powyższe rozważania Sądu i rozpoznać merytorycznie zażalenie skarżącej na postanowienie Dyrektora IS jako organu nadzoru oddalające jej skargę na czynność egzekucyjną polegająca na zajęciu nieruchomości stanowiącej przedmiot jej odrębnego majątku lub wykazać, że art. 139 w związku z art. 144 Kpa nie stoi na przeszkodzie uchyleniu postanowienia Dyrektora IS oraz umorzeniu postępowania pierwszej instancji w całości albo w części. Każdorazowo należy wykazywać, że egzekucja zobowiązań męża skarżącej może być prowadzona także z majątku odrębnego skarżącej, która zdaniem Ministra Finansów nie jest zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 upea, pomimo tego, że jest adresatem tytułu wykonawczego, wskazując przy tym okoliczności faktyczne i prawne, które w realiach niniejszej sprawy świadczą o ciążącej na skarżącej odpowiedzialności majątkowej za zobowiązania jej męża. 7. Mając na uwadze powyższe, po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 uppsa, Sąd orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku, czyli uchylił zaskarżone postanowienie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) uppsa.