III OSK 1883/21

Dnia 20 grudnia 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz sędzia del. WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1816/18 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia 17 lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1816/18, oddalił skargę M. K. (dalej: skarżący) na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia 17 lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący, zaskarżając go w całości zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 1) art. 134 § 1 oraz 141 § 4 P.p.s.a. poprzez pominięcie zarzutu i nierozpatrzenie skargi w zakresie udzielenia skarżącemu nieprawdziwych informacji przez [...] S.A. odnośnie udostępnienia danych osobowych skarżącego spółce [...] S.A., czym bank naruszył art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych. W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto pełnomocnik skarżącego oświadczył, iż zrzeka się rozprawy w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego podniósł, że w skardze do WSA zarzucono Prezesowi UODO m.in., że w zakwestionowanej decyzji organ nie odniósł się do kwestii udzielenia przez [...] S.A. nieprawdziwych informacji na temat sposobu dysponowania danymi osobowymi skarżącego, czym - w ocenie skarżącego - bank naruszył art. 33 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych. WSA nie rozpatrzył tego zarzutu pomimo, iż został podniesiony i w sposób niesporny udokumentowany. Kwestia naruszenia przez [...] S.A. obowiązku udzielania informacji i art. 33 ust. 1 ustawy była podnoszona i stawiana jako zarzut przez skarżącego w kolejnych pismach: w skardze do WSA z dnia 10 sierpnia 2018 r., w piśmie procesowym z dnia 27 grudnia 2018 r., a wcześniej w skardze do Prezesa UODO z dn. 17 października 2017 r. i była konsekwentnie ignorowana przez obydwa organy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz przeprowadzenie rozprawy w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, pomimo wniosku o rozpoznanie jej na rozprawie. Nastąpiło to na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 1842 - dalej jako ustawa COVID) oraz zarządzenia Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej NSA. Sąd kasacyjny w obecnym składzie podzielił bowiem stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwał składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19 i II OPS 1/20, zgodnie z którym powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 P.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy COVID-19 jest ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie istnieją takie okoliczności, które w stanie pandemii oraz w okresie jednego roku po jego zakończeniu nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Biorąc pod uwagę gwarancję prawa do obrony, strona musi mieć zapewnione prawo do przedstawienia swojego stanowiska, tym samym odstępstwo od zachowania formy posiedzenia jawnego powinno nastąpić z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, co oznacza, że standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy na posiedzeniu niejawnym było więc dopuszczalne. Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych. Przede wszystkim Naczelny Sąd Administracyjny nie doszukał się naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., który określa warunki jakie powinno spełniać uzasadnienie wyroku. Zważyć bowiem należy, iż wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 P.p.s.a. zasadniczo w sytuacji, gdy uzasadnienie to nie zawiera stanowiska odnośnie stanu faktycznego przyjętego, jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia, jak również, co jest nie mniej istotne, gdy sporządzone jest w sposób uniemożliwiający instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku, a mianowicie, gdy nie daje podstaw do oceny poczynionych przez sąd wniosków co do legalności działań kontrolowanego organu administracji (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 200/15 ). Niewątpliwie takiego zarzutu nie można uczynić uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Pomimo, że jest ono lakoniczne, zawiera stanowisko odnośnie stanu faktycznego oraz ocenę legalności kontrolowanej decyzji w stopniu, który umożliwia kontrolę instancyjną. Ponadto okoliczność, że Sąd I instancji nie odniósł się w motywach swego rozstrzygnięcia do wszystkich zarzutów podnoszonych przez skarżącego, nie stanowi o naruszeniu art. 141 § 4 P.p.s.a. Wyjaśnienie bowiem podstawy prawnej rozstrzygnięcia w uzasadnieniu wyroku nie musi zaś – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym - szczegółowo odnosić się do wszystkich zarzutów oraz argumentów powołanych w skardze, jeśli argumentacja sądu łącznie przesądza o ich bezzasadności ( por. wyroki NSA z dnia 8 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FSK 1696/06, Legalis i z dnia 17 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 1824/10, LEX nr 951468). Wymagane jest bowiem by uzasadnienie wyroku stanowiło logiczną, zwartą całość, a jednocześnie by było ono jedynie syntezą stanowiska sądu ( por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 62/11 ). Wskazać również należy, że jednym z obligatoryjnych elementów uzasadnienia wyroku jest przedstawienie zarzutów skargi. Przedstawienie zarzutów skargi to ich przytoczenie, ewentualnie wraz z przedstawioną w zarysach towarzyszącą im argumentacją. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażany jest wprawdzie pogląd, że obowiązkiem sądu jest również odniesienie się do zarzutów skargi w podstawie prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie, jednakże obowiązek ten nie może być rozumiany jako konieczność odniesienia się bezpośrednio do każdego z nich (por. wyrok NSA z 18 lipca 2012 r., sygn. II FSK 17/11, centralna baza orzeczeń sądów administracyjnych: https://cbois.nsa.gov.pl, dalej: cbois). Ponadto, jeżeli przedstawienie podstawy prawnej w sposób wyczerpujący w pełni wyjaśnia stan prawny sprawy, to zbędne jest ustosunkowanie się przez sąd do tych zarzutów, które pozostają bez związku z istotą normy prawnej (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. II OSK 1766/10, Lex nr 746778, wyrok NSA z dnia 5 lipca 2013 r., sygn. akt II FSK 2204/11, cbois). Sąd może zatem ograniczyć swoją argumentację do tych z zarzutów, które mogą mieć wpływ na wynik sprawy i to w takim zakresie, w jakim jest to konieczne dla rozstrzygnięcia danej sprawy i dla oceny prawidłowości tego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. I OSK 779/10, Lex nr 745322). Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenie spełnia powyższe wymogi, tym bardziej, iż w niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie miała kwestia kontroli postępowania administracyjnego, w którym Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych kontrolował zgodność przetwarzania danych osobowych skarżącego i które było ukierunkowane na wydanie decyzji administracyjnej na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych. Na jego podstawie organ, w przypadku naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych, był uprawniony do nakazania przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Decyzja wydawana na tej podstawie powinna dotyczyć konkretnego działania lub zaniechania, określonego w szczególności w art. 18 ust. 1 pkt 1-6 u.o.d.o., jej celem zaś było osiągnięcie stanu zgodnego z prawem. Stan ten mógł być oczywiście zrealizowany w dacie orzekania i w jego wyniku, poprzez wydanie decyzji organ nie był w stanie zmienić stanu przeszłego. Organ ochrony danych osobowych był uprawniony do władczego, za pośrednictwem wydanej decyzji, wkraczania w zakwestionowaną formę przetwarzania danych osobowych, pod warunkiem jednak, że przetwarzanie to naruszało prawo, wobec czego wymagane było przywrócenie stanu zgodnego z przepisami. Stan naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych powinien istnieć w dacie wydania decyzji przez organ ochrony danych osobowych, nie ma natomiast podstaw do ingerencji tego organu, jeżeli stan naruszenia prawa ustał. W trakcie kontroli prowadzonej przez organ ustalono, czego skarga kasacyjna nie kwestionuje, że kwestionowany proces przetwarzania danych osobowych skarżącego, w dacie wydania zaskarżonej decyzji, nie był już kontynuowany. W tej sytuacji, organ ochrony danych osobowych nie miał podstaw do podejmowania działań nakierowanych na przywrócenie stanu zgodnego z prawem. W tej części uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest umotywowane. Natomiast brak odniesienia się Sądu I instancji do zarzutu naruszenia art. 33 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych, nie miał wpływu na treść rozstrzygnięcia. Zgodnie z wymienionym przepisem na wniosek osoby, której dane dotyczą, administrator danych jest obowiązany, w terminie 30 dni, poinformować o przysługujących jej prawach oraz udzielić, odnośnie do jej danych osobowych, informacji, o których mowa w art. 32 ust. 1 pkt 1-5a. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący zwracał się do [...] S.A. z wnioskiem na podstawie art. 33 ustawy. Bank, udzielając skarżącemu odpowiedzi w piśmie z dnia 14 czerwca 2017 r., a zatem w terminie 30 dni, spełnił obowiązek informacyjny z art. 33 ust. 1 ustawy. Tylko w przypadku niespełnienia przez administratora danych powyższego obowiązku w ustawowym terminie, osoba, której dane dotyczą, może zwrócić się do organu ochrony danych osobowych z żądaniem wydania decyzji administracyjnej na podstawie art. 18 u.o.d.o., co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Ponadto, w niniejszej sprawie, elementem stosunku materialnoprawnego, który nie istniał w chwili wydania decyzji kończącej niniejsze postępowanie administracyjne, było przetwarzanie danych osobowych skarżącego. Stwierdzenie istnienia takiego przetwarzania pozwoliłoby dopiero rozstrzygnąć o jego legalności (istnieniu podstawy prawnej przetwarzania) i zgodności z przepisami o ochronie danych osobowych (w tym o wywiązywaniu się przez administratora danych z ciążących na nim obowiązków wymienionych w art. 33 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, o zbadanie czego wnosił skarżący). Sąd I instancji nie naruszył również art. 134 § 1 P.p.s.a. z treści którego wynika, że sąd administracyjny orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wobec tak wyrażonej na gruncie przywołanego przepisu zasady oficjalności, w orzecznictwie sądowadministracyjnym przyjmuje się, że zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. może być uznany za usprawiedliwiony wówczas, gdyby w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienie na tyle istotne i oczywiste zarazem, że bez względu na treść zarzutów stawianych w skardze, powinny być one dostrzeżone i uwzględnione przez sąd administracyjny ( por. wyrok NSA z 28 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2395/10 ). Natomiast rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Innymi słowy, sąd nie może wkraczać w sprawę nową, w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania administracyjnego i wydawanych w nim decyzji administracyjnych. Sprawa oznacza sprawę w znaczeniu materialnym, a nie procesowym ( por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2014 , sygn. akt II GSK 2027/13 ) . Dokonując oceny zasadności wskazanego wyżej zarzutu skargi kasacyjnej przy uwzględnieniu przedstawionych argumentów, brak jest podstaw, aby przyjąć, że w rozpoznawanej sprawie zaistniała którakolwiek z wymienionych powyżej sytuacji, która mogłaby zostać zakwalifikowana, jako naruszenie wskazanego powyżej przepisu P.p.s.a. Sąd I instancji orzekł "w granicach danej sprawy", dokonał bowiem oceny zgodności z prawem objętej skargą decyzji. Sąd przeprowadził analizę przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie i odniósł je do stanu faktycznego, ustosunkowując się w niezbędnym zakresie do zarzutów skargi, rozpoznając tym samym istotę sprawy, co nie daje podstaw do skutecznego postawienia zarzutu naruszenia przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 15zzs4 ust. 3 u COVID-19. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine P.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.