I SA/Wa 202/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Referent stażysta Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2019 r. sprawy ze skargi K.S. i B.S. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 831/15 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 5000 (pięć tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność Prezydenta [...] w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz skarżących K.S. i B.S. sumy pieniężne w kwocie po 2000 (dwa tysiące) złotych dla każdego z nich; 4. zasądza od Prezydenta [...] solidarnie na rzecz skarżących K.S. i B.S. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] grudnia 2018 r. K. S. i B. S. (dalej jako: skarżący), reprezentowani przez radcę prawnego A. Z., wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 831/15. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta [...] (dalej jako: organ/Prezydent) do rozpatrzenia wniosku z dnia [...] listopada 2012 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ulicy [...] ozn. hip. [...] - działki nr [...] - w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Skarżący wskazali, że Prezydent nie wykonał powołanego wyroku mimo iż termin wyznaczony przez Sąd już upłynął. Ponadto z akt sprawy wynika, że organ zebrał kompletny materiał dowodowy i pozostaje mu jedynie zlecenie wykonania operatu szacunkowego nieruchomości. Przy czym bezskuteczne pozostały wystosowane przez skarżących wezwania organu do wykonania wyroku jak również nie odniosła skutku okoliczność wymierzenia organowi kolejnymi wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (z dnia 21 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Wa; z dnia 29 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1663/17; z dnia 24 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 870/18) grzywien w wysokości odpowiednio: [...] zł, [...] zł i [...] zł za niewykonanie powołanego wyroku z 2016 r. - co w pełni uzasadnia niniejszą skargę. Wobec powyższego skarżący wnieśli o: 1) wymierzenie Prezydentowi grzywny w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako: ppsa); 2) przyznanie od Prezydenta na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ppsa na podstawie art. 154 § 7 ppsa; 3) zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Odpowiadając na skargę Prezydent wniósł o jej oddalenie, wskazując, że w toku postępowania zgromadzono szereg materiałów mających na celu sprawdzenie, czy przedmiotowa nieruchomość spełnia przesłanki kwalifikujące ją do przyznania odszkodowania. Do zakończenia postępowania niezbędne jest wykonanie operatu szacunkowego nieruchomości oraz sprawdzenie, czy dawnym właścicielom nieruchomości zostało wypłacone odszkodowanie na podstawie umów indeminizacyjnych zawartych pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a państwami trzecimi. O wydanie stosownego zaświadczenia organ wystąpił w dniu [...] stycznia 2019 r. do Ministra Finansów. Ponadto Prezydent podkreślił, że z uwagi na konieczność zgromadzenia pełnego materiału dowodowego jak i stopień skomplikowania sprawy oraz bardzo dużą ilość prowadzonych postępowań nie było możliwości zakończenia niniejszej sprawy we wcześniejszym terminie. Po dokonaniu analizy i sprawdzeniu czy w sprawie nie występują okoliczności uniemożliwiające wydanie decyzji, zostanie przygotowany projekt decyzji orzekającej. Przy czym pełnomocnicy stron postępowania zostali poinformowani o aktualnym stanie sprawy. Jednocześnie organ zauważył, iż sprawa odszkodowawcza za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hipotecznie [...], działka nr [...] o pow. [...] m² została już rozstrzygnięta prawomocną decyzją z dnia [...] lutego 1968 r. nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 154 § 1 ppsa w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Sąd może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 154 § 2 ppsa). Z kolei grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów (art. 154 § 6 ppsa). Przez niewykonanie wyroku należy rozumieć pozostawanie w bezczynności w podjęciu lub kontynuacji postępowania administracyjnego mającego na celu zakończenie sprawy decyzją administracyjną lub w innej formie przewidzianej prawem (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 578/12, Lex nr 1252111). W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 24 marca 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 831/15, zobowiązał Prezydenta do rozpatrzenia wniosku z dnia [...] listopada 2012 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ulicy [..] ozn. hip. [...] - działki nr [...] - w terminie trzech miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem. Akta te wraz z prawomocnym wyrokiem wpłynęły do organu [...] czerwca 2016 r. i od tej daty, zgodnie z art. 286 § 2 ppsa, rozpoczął swój bieg wyznaczony wyrokiem termin w jakim sprawa, w której organ pozostawał bezczyny, winna być rozpoznana. W konsekwencji upłynął on [...] września 2016 r. Niekwestionowaną okolicznością jest przy tym, że do dnia orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie, pomimo uprzednich wielokrotnych wezwań przez skarżących do wykonania powyższego wyroku oraz wymierzenia orzeczeniami tutejszego Sądu z dnia: 21 lutego 2017 r., 29 listopada 2017 r. oraz 24 lipca 2018 r. grzywien w wysokości odpowiednio: [...] zł, [...] zł i [...] zł za niewykonanie ww. wyroku z dnia 24 marca 2016 r., Prezydent zawisłej przed nim sprawy administracyjnej nie rozstrzygnął. Skoro zatem Prezydent w terminie wyznaczonym wyrokiem sprawy nie załatwił - to wniosek o wymierzenie mu z tego powodu grzywny jest niewątpliwie uzasadniony. Zważyć bowiem należy, że niewykonywanie wyroków sądów godzi w samą istotę zasady praworządności, którą organy administracji publicznej są bezwzględnie związane (art. 7 Konstytucji RP, art. 6 kpa) i w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. Skutkowało to wymierzeniem organowi grzywny w wysokości [...] zł, której wysokość mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 ppsa i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego przez Sąd. Określając wysokość grzywny Sąd miał na uwadze także fakt, iż jest to już czwarta grzywna wymierzona przez Sąd, a uprzednie ukaranie organu wskazanymi wyżej grzywnami, w tym ostatnią w kwocie [...] zł nie przyniosło żadnego skutku w kwestii rozpoznania wniosku odszkodowawczego. Wymierzenie grzywny organowi na podstawie art. 154 § 1 ppsa ma za zadanie bowiem nie tylko skłonienie organu do wywiązania się z nałożonego na niego prawomocnym wyrokiem obowiązku, ale zawiera też element represyjny, stanowiący w istocie sankcję za ignorowanie przez zobowiązane organy orzeczeń sądowych. Wskazać także należy, że rozpoznając sprawę, Sąd jednocześnie - stosownie do art. 154 § 2 ppsa - stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Sąd stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie zaistniała bezczynność miała charakter rażącego naruszenia prawa. Zastrzeżenia Sądu budzi okoliczność, że organ - mimo wyroku Sądu stwierdzającego bezczynność Prezydenta i mimo ukarania go uprzednio trzy razy grzywnami za niewykonanie wyroku – nie zakończył sprawy, choć upłynęło ponad 31 miesięcy od wyznaczonego terminu. Z punktu widzenia zasady praworządności, która ze swej istoty stanowi o działaniu zgodnym z prawem, nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której wyrok Sądu nie jest wykonywany. Przy czym Sądowi znany jest z urzędu fakt, że w sprawy gruntów [...] należą, z uwagi na swój historyczny charakter, do spraw trudnych i skomplikowanych, jak też okoliczność wpływu dużej ich ilości do organu. Powyższe nie może jednak w niniejszym przypadku wpłynąć na dokonaną ocenę, gdyż Prezydent, po otrzymaniu prawomocnego wyroku sygn. akt I SAB/Wa 831/15, nie podjął w sprawie żadnych czynności mających odzwierciedlenie w aktach sprawy, a zmierzających w istocie do jej niezwłocznego zakończenia. Ponadto jego reakcji nie wywołały również wezwania skarżących do wykonania powołanego wyroku z dnia 24 marca 2016 r. Jednocześnie od dnia [...] października 2018 r., tj. od wpływu do organu prawomocnego wyroku sygn. akt I SA/Wa 870/18 o ukaraniu Prezydenta trzecią już z kolei grzywną za niewykonanie wskazanego wyroku z 2016 r., organ nie uczynił w sprawie nic aż do dnia [...] stycznia 2019 r., kiedy zwrócił się do Ministra Finansów o udzielenie informacji, czy dawnym właścicielom nieruchomości zostało wypłacone odszkodowanie na podstawie umów indeminizacyjnych zawartych pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a państwami trzecimi. Przy czym podkreślić należy, że do zakończenia postępowania - jak wskazał Prezydent w odpowiedzi na skargę - niezbędne jest jeszcze wykonanie operatu szacunkowego nieruchomości, a wykonania tego operatu organ z niezrozumiałych powodów nie zlecił od kilku lat, mimo iż o konieczności jego wykonania poinformował strony postępowania już w piśmie z dnia [...] października 2016 r. Taki sposób działania organu godzi niewątpliwie w zasadę szybkości postępowania (art. 12 kpa), co z kolei prowadzić musi do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 kpa). Tymczasem, stanie na straży praworządności wymaga od organu prowadzenia postępowania w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że podejmuje on wszelkie niezbędne działania zmierzające do załatwienia sprawy. W tej sytuacji zdaniem Sądu wystąpiły okoliczności przemawiające za przyznaniem na rzecz skarżących sumy pieniężnej w kwocie po [...] zł dla każdego z nich. Kwota ta stanowi formę rekompensaty dla skarżących za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie ich sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 oraz art. 154 § 2 zd. drugie ppsa orzekł jak w punktach 1 i 2 sentencji wyroku, a na podstawie art. 154 § 7 powołanej ustawy jak w punkcie 3 sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono natomiast na podstawie art. 200 w zw. art. 205 § 2 powołanej ustawy.