I FZ 29/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 436/19 w zakresie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi W. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 3 grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2012 r. i 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Zaskarżonym postanowieniem z 4 października 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 436/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm., dalej: "p.p.s.a."), odrzucił zażalenie W.M. (dalej: "strona" lub "skarżący) na postanowienie tego Sądu o odrzuceniu zażalenia strony w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: "organ" lub "organ odwoławczy") z 3 grudnia 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2012 r. i 2013 r. 2. Dotychczasowy przebieg postępowania 2.1. Pismem z 15 stycznia 2019 r. skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, będącego doradcą podatkowym, wniósł skargę na oznaczoną na wstępie decyzję organu podatkowego. Od rzeczonego środka odwoławczego nie został uiszczony wpis. 2.2. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 25 marca 2019 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. Przesyłka zawierająca wezwanie została skutecznie doręczona pełnomocnikowi skarżącego 17 kwietnia 2019 r., co ww. poświadczył własnoręcznym podpisem. Wpis od skargi został uiszczony 25 kwietnia 2019 r. (po terminie). W tych okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 10 czerwca 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 436/19 odrzucił powyższą skargę, wskazując w uzasadnieniu, że czynność procesowa dokonana z uchybieniem terminu ustawowego jest bezskuteczna, wobec czego wypełnione zostały przesłanki zastosowania art. 220 § 3 p.p.s.a. 2.3. Pismem z 8 lipca 2019 r. skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 16 lipca 2019 r. pełnomocnik strony został wezwany do uzupełnienia braku formalnego zażalenia poprzez wskazanie numeru PESEL skarżącego. Przesyłka zawierająca wezwanie została uznana za doręczoną 5 sierpnia 2019 r. w trybie doręczenia zastępczego, o którym mowa w art. 73 p.p.s.a. na skutek dwukrotnego jej awizowania i niepodjęcia w terminie. W tych okolicznościach zaskarżonym postanowieniem z 4 października 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 436/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odrzucił zażalenie strony wskazując w uzasadnieniu, że skarżący nie uzupełnił w terminie braku formalnego zażalenia. 2.4. Pismem z 4 listopada 2019 r. pełnomocnik wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości i zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 174 pkt 2 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a, tj.: art. 49 § 1 w zw. z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi z uwagi na nie uzupełnienie braków formalnych w sytuacji gdy nie doszło do skutecznego doręczenia pełnomocnikowi stosownego wezwania w tym przedmiocie; 2) art. 72 § 2 poprzez uznanie, że doręczenie wezwania do uzupełnienia braków miało miejsce; 3) art. 85 p.p.s.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie. Wobec tak sformułowanych zarzutów pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przeprowadzenie dowodów z dokumentów w postaci załączonej do zażalenia skargi na działanie Poczty Polskiej S.A. Zaznaczając jednocześnie, że niniejsze zażalenie "o odrzuceniu skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie" zostało złożone z ostrożności względem postępowania wszczętego z wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego zażalenia z 8 lipca 2019 r. poprzez wskazanie numeru PESEL strony skarżącej. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw dlatego podlegało oddaleniu. 3.2. Z uwagi na treść i kierunek zarzutów powołanych przez pełnomocnika, podnieść należy na wstępie kilka uwag natury ogólnej (pkt. 3.3.-3.7.). 3.3. Po pierwsze przedmiotem niniejszego postępowania nie jest, jak wielokrotnie twierdzi w treści zażalenia pełnomocnik strony - zażalenie na postanowienie "o odrzuceniu skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie", lecz zażalenie na odrzucenie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi na decyzję tego organu. Przypomnienia wymaga w tym miejscu, że pierwsze z postępowań zakończyło się postanowieniem z 10 czerwca 2019 r. o odrzuceniu skargi z uwagi na dokonanie czynności procesowej po terminie (uiszczenie wpisu od skargi), a nie tak jak w rozpoznawanej sprawie (zażalenie na postanowienie z 4 października 2019 r.) - na skutek niedokonania czynności procesowej w ogóle (uzupełnienie numeru PESEL skarżącego). 3.4. Po drugie na obecnym etapie postępowania przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest merytoryczna zasadność przytaczanej argumentacji dotyczącej postępowania prowadzonego na etapach wcześniejszych, a jedynie ocena, czy rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji (o charakterze formalnym) ma uzasadnione podstawy, których zasadniczo upatrywać należy w ziszczeniu się przesłanek określonych w dyspozycji art. 178 p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu (który na mocy art. 197 § 2 p.p.s.a. odpowiednio stosuje się do zażaleń) wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której strona braków formalnych nie uzupełniła w terminie. Innymi słowy, na mocy powołanej normy prawnej - przed przystąpieniem do oceny merytorycznej środka odwoławczego i jeszcze na etapie postępowania międzyinstancyjnego - Sąd pierwszej instancji odrzuca zażalenie z przyczyn formalnych. Przesłanki tej decyzji procesowej Sądu meriti są właśnie przedmiotem niniejszego postępowania. 3.5. Po trzecie swojego rodzaju formalizm postępowania międzyinstancyjnego (o którym powiedziano wyżej) nie powinien przesłaniać faktu, którego także zdaje się nie dostrzegać pełnomocnik skarżącego, kiedy jednocześnie kwestionuje on dwie rozłączne w sensie logiki formalnej kwestie: 1) prawidłowości doręczenia wezwania Przewodniczącej Wydziału z 16 lipca 2019 r. do uzupełnienia braków formalnych zażalenia, a zrazem 2) braku swojej winy w uchybieniu terminu wynikającego z prawidłowego doręczenia ww. zarządzenia. Pomijając cel i funkcję obu zainicjowanych postępowań, tak rozumiana ostrożność procesowa pełnomocnika jest nieporozumieniem. 3.6. Po czwarte wreszcie, skoro dowodem, z którego wynika domniemanie doręczenia pisma procesowego, jest treść prawidłowo wypełnionego i opisanego zwrotnego potwierdzenia odbioru wraz z treścią adnotacji poczynionych na przesyłce, to skuteczne zakwestionowanie takiego dowodu, który prowadzi do przyjęcia domniemania prawidłowości doręczenia zastępczego, jest zupełnie inną kwestią, niż skuteczne zakwestionowanie domniemania prawidłowości doręczenia zastępczego, które to domniemanie jedynie wynika ww. dowodu. Pierwsza kwestia - z uwagi na granice procesowe wniesionego środka odwoławczego - jest (może być) przedmiotem niniejszego postępowania. W drugim natomiast przypadku należy tego dokonać nie poprzez za zakwestionowanie faktu doręczenia (do czego w swym zażaleniu zmierza pełnomocnik), lecz poprzez uchylenie się od ujemnych skutków w zakresie upływu terminu, jakie wynikają dla strony z faktu doręczenia (przyjęcia domniemanie doręczenia na podstawie dowodu doręczenia) - czemu procesowo służy wniosek o przywrócenie terminu (zob. szerzej wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 28 lutego 2006 r. w sprawie P13/05 oraz z 15 października 2002 r. w sprawie SK 6/02, jak również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2015 r. w sprawie II OSK 1046/14 i powołane tam orzecznictwo Sądu Najwyższego). 3.7. Z tych wszystkich przyczyn powołane w zażaleniu okoliczności na uzasadnienie braku winy pełnomocnika w uchybieniu terminu, jak również okoliczności mające przemawiać za faktycznym niedoręczeniem spornej przesyłki nie mogły być wzięte pod uwagę w ramach niniejszego postępowania, gdyż kwestie te jak powiedziano nie są jego przedmiotem, co powoduje jednocześnie, że wniosek o przeprowadzenie dowodu w zakresie reklamowania spornej przesyłki nie mógł zostać uwzględniony. 3.8. Mając na względzie uwagi podniesione wyżej w celu wyraźnego określenia granic niniejszego postępowania i głębokości dopuszczalnego orzekania w niniejszej sprawie (w oparciu o zarzuty naruszenia art. 72 § 2 p.p.s.a., z którym pełnomocnik powiązał następczo i zupełnie zbędnie zarzuty naruszenia art. 49 § 1 w zw. z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. oraz art. 85 p.p.s.a.) - odnotować należy w pierwszej kolejności, że zasadność wystosowania do pełnomocnika wezwania na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału z 16 lipca 2019 r. do uzupełnienia braku formalnego zażalenia poprzez wskazanie numeru PESEL strony skarżącej nie była kwestionowana. Niekwestionowana była również formalna prawidłowość wezwania wykonującego rzeczone zarządzenie. Wreszcie bezsporna była kwestia prawidłowego zaadresowania rzeczonej przesyłki. W tym miejscu dodać należy jedynie, że czynności te odpowiadają prawu, a więc nie ma potrzeby, aby szczegółowo rozważać przyczyny takiego stanu rzeczy. Jedyną okolicznością, którą kwestionował pełnomocnik była natomiast faktyczna próba doręczenia rzeczonej przesyłki oraz związana z tym okoliczność pozostawienia w jego oddawczej skrzynce pocztowej awizo. Ponieważ - z przyczyn o których powiedziano w pkt 3.6. - ocenie tych kwestii procesowo służy wniosek o przywrócenie terminu, to w niniejszym postępowaniu pozostaje zbadać jedynie formalną prawidłowość dowodu, który doprowadził do przyjęcia domniemania prawidłowości doręczenia spornej przesyłki, tj. sposobu wypełnienia i opisania potwierdzenia odbioru wraz z treścią poczynionych na przesyłce adnotacji. Do oceny tych kwestii - wbrew przekonaniu pełnomocnika - sprowadzają się bowiem zarzuty zażalenia, które można badać w niniejszym postępowaniu (art. 178 w zw. z art. 73 p.p.s.a). 3.9. Punktem wyjścia jest zatem dyspozycja art. 73 § 1 p.p.s.a., który to przepis stanowi, że w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia. Zawiadomienie to (jak stanowi § 2) umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. Zgodnie natomiast z § 3 powołanego przepisu - w przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Zgodnie zaś z § 4 doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1. 3.10. Sprowadzając powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że zwrotne potwierdzenie odbioru w pkt 2 zawiera informację o tym, że przesyłkę pozostawiono w konkretnej placówce pocztowej, ze wskazaniem, że zawiadomienie o tym fakcie umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej pełnomocnika (k. 44 verte akt sądowych). Jak natomiast wynika z opisu przesyłki - dniem pierwszego jej awizowania był 22 lipca 2019 r., dniem powtórnego awizowania 30 lipca 2019 r. zaś zwrotu przesyłki - na skutek jej niepodjęcia w terminie - dokonano 7 sierpnia 2019 r. (k. 44 akt sądowych). 3.11. Przypomnienia wymaga w tyk kontekście utrwalony od wielu lat w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że dokument urzędowy, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru, jeśli jest sporządzony w przepisanej formie przez uprawniony do tego podmiot, stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Tożsamy status mają odpowiednie adnotacje poczynione na adresowej stronie przesyłki (por. m.in. postanowienia NSA z 4 listopada 2010 r., I FZ 419/10; z 18 grudnia 2019 r., II FZ 858/19; z 25 marca 2020 r., II FZ 117/20 ). Wprawdzie z dyspozycji art. 73 p.p.s.a. nie wynika wprost jak tego rodzaju adnotacje powinny zostać sporządzone i jak winno wyglądać prawidłowo wypełnione potwierdzenie odbioru. Kwestie te reguluje natomiast Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz.U. z 2015 poz. 1222), które poprzez odpowiednie odesłanie z art. 65 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 131 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) - stosuje się do doręczenia pism w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zgodnie z § 7 ust. 1 powołanego rozporządzenia - po pozostawieniu zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki we właściwej placówce pocztowej operatora lub właściwym urzędzie gminy doręczający: 1) dokonuje adnotacji o niedoręczeniu przesyłki na formularzu potwierdzenia odbioru oraz adnotacji "awizowano dnia" na stronie adresowej niedoręczonej przesyłki i składa swój podpis; 2) oddaje przesyłkę niezwłocznie do właściwej placówki pocztowej operatora lub właściwego urzędu gminy. Zgodnie zaś z ust. 2 - placówka pocztowa operatora lub potwierdzają przyjęcie od doręczającego awizowanej przesyłki przez umieszczenie na przesyłce odcisku datownika i podpisu przyjmującego. Awizowaną przesyłkę przechowuje się w placówce pocztowej operatora lub urzędzie gminy przez siedem kolejnych dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia, o którym mowa w § 6. (ust. 3). Zgodnie z § 10 Przesyłkę niepodjętą (po dokonaniu czynności powtórnego awizowania zgodnie z procedurą opisaną w § 8 ust. 2 i 3) - placówka pocztowa operatora opatruje na stronie adresowej adnotacją "nie podjęto w terminie" oraz odciskiem datownika i wraz z formularzem potwierdzenia odbioru odsyła sądowi wysyłającemu niezwłocznie po upływie ostatniego dnia do odbioru przesyłki. 3.12. Sprowadzając powyższe ponownie na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że poczynione na przesyłce adnotacje wraz z odciskiem datownika ("mieszkanie zamknięte awizowano dnia 22-07-2019", "awizowano powtórnie 30072019)", "zwrot nie podjęto w terminie 07082019"), a także sposób wypełnienia potwierdzenia odbioru - odpowiadają prawu. Dlatego też należało uznać - tak jak trafnie uczynił to Sąd pierwszej instancji - że skutek fikcji prawnej doręczenia ziścił się 5 sierpnia 2019 r. Skoro więc pełnomocnik skarżącego nie uzupełnił braku formalnego zażalenia w zakreślonym terminie, który upłynął bezskutecznie 12 sierpnia 2019 r., to zażalenie podlegało odrzuceniu, o czym wprost stanowi art. 178 p.p.s.a., który był podstawą prawną wydania zaskarżonego postanowienia. 3.13. Uwadze Naczelnego Sądu Administracyjnego nie uszło natomiast, że sporna przesyłka pozostawała w placówce pocztowej de facto o dwa dni dłużej. W realiach niniejszej sprawy kwestia ta nie mogła mieć jednak negatywnego wpływu na ocenę wiarygodności dowodów świadczących o przebiegu procedury doręczenia przesyłki. Kwestia ta może być natomiast przedmiotem ewentualnej oceny Sądu w postępowaniu z wniosku o przywrócenie terminu, które jednocześnie zainicjował pełnomocnik. 3.14. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił podniesione zarzuty wraz z wnioskiem dowodowym orzekając, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., jak w sentencji. ----------------------- 7