II OZ 519/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. P. i R. O. na postanowienie zawarte w punkcie IV wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2019 r. sygn. akt VII SAB/Wa 119/18 w sprawie ze skargi G. P. i R. O. na bezczynność Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego w postępowaniu dotyczącym rozpoznania skargi na naruszenie praw skarżących przez przewoźnika lotniczego P.. postanawia: 1. oddalić zażalenie; 2. oddalić wniosek Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego o zwrot kosztów postępowania zażaleniowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt VII SAB/Wa 119/18, po rozpoznaniu skargi G. P. i R. O. na bezczynność Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego w punkcie I stwierdził, że Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego dopuścił się bezczynności w postępowaniu dotyczącym rozpoznania skargi G. P. i R. O. na naruszenie ich praw przez przewoźnika lotniczego P. S.A., w punkcie II stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, w punkcie III umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu, zaś w punkcie IV zasądził od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego solidarnie na rzecz skarżących G. P. i R. O. kwotę 714 zł (siedemset czternaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Odnośnie do punktu IV sentencji, Sąd w uzasadnieniu wskazał, że o kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 206 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."). w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), uwzględniając wysokość wpisu od skargi oraz koszty zastępstwa procesowego, a także poziom przyczynienia się pełnomocnika profesjonalnego do wyjaśnienia istoty sprawy. Sąd brał także pod uwagę to, że żądania skarżących objęte były jednym pismem procesowym i były tożsame. Nadto WSA wskazał, że skarga, będąca powieleniem wcześniejszych skarg tego pełnomocnika, zawiera wzajemnie sprzeczne opisy żądań i stanu faktycznego. W jednym miejscu żąda stwierdzenia przewlekłości, w innym zaś stwierdzenia bezczynności, a także wskazuje na nierozpoznanie wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy pomimo, że w dacie złożenia skargi organ jeszcze nie wydał decyzji (nastąpiło to w reakcji na skargę). Pismem z dnia 25 marca 2019 r. skarżący G. P. i R. O., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika adw. K. S. wnieśli zażalenie na rozstrzygnięcie zawarte w punkcie IV sentencji wyroku dotyczące kosztów procesu. Zdaniem wnoszących zażalenie Sąd pierwszej instancji zaniżył przysługujące im koszty procesu i błędnie orzekł o ich solidarnym charakterze. W zażaleniu zarzucono naruszenie art. 202 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na wydaniu postanowienia w przedmiocie rozliczenia kosztów procesu, na mocy którego zasądzono na rzecz skarżących koszty zastępstwa procesowego w sposób solidarny, w sytuacji gdy koszty zastępstwa adwokackiego oraz opłat skarbowych powinny zostać rozliczone odrębnie, w odniesieniu do skargi każdego ze współuczestników formalnych sporu. Podniesiono, że skarżący w sprawie dochodzili odrębnych rekompensat w kwocie po 400 euro, zaś WSA pobrał odrębne wpisy sądowe. Skarżący byli również zobligowani do uiszczenia opłat skarbowych od każdego stosunku pełnomocnictwa. Ponadto, wskazano, że z punktu widzenia skarżących nie jest obojętne, czy Sąd postanowi o zwrocie kosztów postępowania w sposób solidarny, czy indywidualny, nawet jeżeli sumarycznie zwrot stanowi taką samą kwotę. Wydanie postanowienia w przedmiocie solidarnego rozliczenia kosztów procesu daje możliwość odbioru kosztów każdemu ze współuczestników, z pominięciem innych skarżących, mogących być dla siebie osobami obcymi. Skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego punktu wyroku (w zażaleniu błędnie wskazano numer III zamiast punktu IV) poprzez zastąpienie go w ten sposób, że dla każdego z dwójki skarżących zostanie zasądzone od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego tytułem zwrotu kosztów postępowania po 597 zł, w tym po: 480 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego, 17 zł tytułem kosztu opłaty skarbowej uiszczonej od każdego stosunku pełnomocnictwa oraz 100 zł tytułem kosztu opłaty od skargi. Pismem z dnia 13 maja 2019 r. odpowiedź na zażalenie wniósł Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego. W odpowiedzi na zażalenie wskazano, że okoliczności sprawy dawały podstawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika poprzez dostosowanie tego wynagrodzenia do stopnia koniecznego nakładu pracy. W ocenie Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z okoliczności sprawy wynika, że słusznym było przyznanie skarżącym kwoty obejmującej zwrot uiszczonych wpisów sądowych, opłat skarbowych oraz jednokrotnego wynagrodzenia pełnomocnika. Wniesiono o oddalenie zażalenia w całości oraz zasądzenie na rzecz Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W rozpoznawanej sprawie każdy ze skarżących we własnym imieniu i na własną rzecz realizuje uprawnienia przyznane mu odrębnie przez rozporządzenie (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz. U. UE L z 2004 r., nr 46, s.1). Nie zmienia tego fakt, że skargi wniesione zostały jednym pismem. Każdy ze skarżących reprezentuje w sprawie swój własny interes prawny, czego nie zmienia to, że cel, który chcą osiągnąć zaskarżając bezczynność Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, jest dla nich wspólny. Powyższe nie przesądza jednak, że zażalenie było uzasadnione. Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stosownie do treści art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony, o czym stanowi art. 205 § 2 p.p.s.a. Pojęcie kosztów postępowania obejmuje koszty sądowe, czyli opłaty sądowe oraz zwrot wydatków. Opłatami sądowymi w rozumieniu art. 212 § 1 p.p.s.a. są wpis oraz opłata kancelaryjna. W orzecznictwie podkreśla się, że niezbędność oraz celowość kosztów postępowania podlega ocenie sądu i jest uwarunkowana konkretnymi okolicznościami sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1167/14). Z kolei art. 206 p.p.s.a. wyraża zasadę miarkowania (stosunkowego rozdzielania) kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z jego treścią, Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Z powyższego wynika, że stosowanie art. 206 p.p.s.a. ustawodawca pozostawił do uznania sądu i uzależnił od zaistnienia uzasadnionego przypadku. Pojęcie "uzasadnionego przypadku" jest pojęciem niedookreślonym i daje dużą swobodę sądowi orzekającemu w sprawie, ale jednocześnie wymaga odpowiedniego wyjaśnienia jego zastosowania na tle konkretnego stanu faktycznego w uzasadnieniu wyroku. W orzecznictwie podkreśla się uznaniowy charakter art. 206 p.p.s.a., pozwalający sądowi na dokonywanie dyskrecjonalnej oceny na tle konkretnej sprawy, czy w danych okolicznościach powinno nastąpić miarkowanie kwoty zasądzanych kosztów, przy czym częściowe uwzględnienie skargi stanowi tylko jeden przykład, wskazany przez ustawodawcę, pozwalający na zastosowanie tego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 4787/16). Wskazuje się również, że "uzasadnionym przypadkiem", o którym mowa w art. 206 p.p.s.a., jest przypadek sprawy sądowoadministracyjnej, w której wystąpiły następujące okoliczności: niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, niewielki wkład pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, brak skonkretyzowania umowy między stroną skarżącą a jej pełnomocnikiem, istnienie wątpliwości, czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego (por. postanowienie NSA z dnia 13 września 2016 r., sygn. akt I OZ 930/16). Ponieważ art. 206 p.p.s.a. dotyczy kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, o których mowa w art. 205 tej ustawy, to obejmuje swoim zakresem także miarkowanie wysokości wynagrodzenia fachowego pełnomocnika. Przy określaniu wysokości wynagrodzenia takiego pełnomocnika należy każdorazowo uwzględniać stopień zawiłości sprawy oraz nakład pracy, a także wkład jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, a także trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Jak wynika z uzasadnienia wyroku o zwrocie kosztów postępowania Sąd pierwszej instancji orzekł na podstawie art. 200, 205 § 2 i 206 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Wprawdzie WSA nie wyszczególnił w uzasadnieniu dokładnie kwot, ale z uzasadnienia oraz z akt sprawy wynika, że zasądzając zwrot kosztów postępowania w wysokości 714 zł, WSA uwzględnił wpisy uiszczone przez dwoje skarżących (200 zł), wysokość opłat skarbowych (34 zł) oraz stawkę minimalną za czynności adwokackie przysługującą pełnomocnikowi w sprawach w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (480 zł). Natomiast z zażalenia wynika, że w ocenie strony skarżącej Sąd powinien był zasądzić stawkę minimalną za czynności adwokackie w wyższej kwocie, odrębnie dla każdego ze skarżących. Stanowisko to jest niezasadne. Zasądzając zwrot kosztów postępowania Sąd zastosował art. 206 p.p.s.a., który jak wskazano powyżej ma charakter uznaniowy, ale wymaga wyjaśnienia motywów, którymi kierował się Sąd pierwszej instancji. Kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu zażaleniowym względem stosowania art. 206 p.p.s.a. polega na weryfikacji, czy Sąd pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania, jakie przyznaje mu art. 206 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wyczerpująco przedstawił przesłanki jakimi kierował się stosując powołany przepis. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie w żaden sposób nie zostało wykazane, że skarżący ponieśli odrębne opłaty za sporządzenie w ich imieniu jednej skargi. Ponadto charakter i stopień zawiłości przedmiotowej sprawy oraz związany z tym bezpośrednio nakład pracy pełnomocnika, nie uzasadniają w żadnym razie przyznania na jego rzecz wyższej niż zasądzona stawki za zastępstwo procesowe skarżących. Podkreślenia wymaga, że aktywność pełnomocnika w niniejszej sprawie sprowadzała się jedynie do napisania jednej, wspólnej dla obojga skarżących, skargi oraz uzupełnienia jej braków formalnych i fiskalnych. Pomimo wielości podmiotów po stronie skarżącej, w ich imieniu działał jeden pełnomocnik z wyboru i podejmował te same czynności procesowe w stosunku do każdego skarżącego. Ponadto, jak wynika z akt sprawy pełnomocnik skarżących nie przedstawił spisu kosztów, z którego wynikałaby większa wysokość kosztów, obciążających skarżących z tytułu jego wynagrodzenia. Zupełnie nie dotyczy okoliczności niniejszej sprawy zawarty w zażaleniu zarzut, wskazujący, że zastosowane przez Sąd pierwszej instancji zasądzenie zwrotu kosztów postępowania może powodować trudności z ich odbiorem w sytuacji, gdy skarżący są osobami obcymi. Jak wynika z akt sprawy skarżący są małżeństwem i mieszkają pod tym samym adresem, wspólnie podpisali również jeden dokument pełnomocnictwa. Nie ma zatem żadnych przesłanek wskazujących, że mogą oni mieć trudności z właściwym odbiorem zasądzonych na ich rzecz kosztów postępowania. Należy również zaznaczyć, że to skarżący G. P. i R. O. zdecydowali o udzieleniu pełnomocnictwa temu samemu pełnomocnikowi i wniesieniu skarg w ich imieniu w jednym piśmie. Jak wynika z powołanych powyżej przepisów p.p.s.a. w postępowaniu sądowadministracyjnym ustawodawca wprowadził zasadę zwrotu kosztów celowych (niezbędnych do celowego dochodzenia praw). Strona przegrywająca sprawę (wyłącznie gdy jest nią organ administracji publicznej) jest obowiązana zwrócić stronie skarżącej poniesione przez nią koszty postępowania, ale tylko te koszty, które były niezbędne do celowego dochodzenia praw. Jak wskazano powyżej niezbędność oraz celowość kosztów postępowania podlega ocenie sądu i jest uwarunkowana konkretnymi okolicznościami sprawy. Sąd powinien rozważyć, czy poniesione koszty związane były z czynnością celową z punktu widzenia dochodzenia przez skarżącego jego praw do uruchomienia kontroli legalności zaskarżonego aktu lub czynności albo braku działania organu. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w okolicznościach niniejszej sprawy, Sąd pierwszej instancji zasadnie zastosował art. 206 p.p.s.a. i zasądził przysługujący skarżącym zwrot kosztów postępowania, które były niezbędne do celowego dochodzenia ich praw, a tym samym nie naruszył przepisów p.p.s.a. Okoliczności sprawy dawały podstawę do miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika przez dostosowanie tego wynagrodzenia do stopnia koniecznego nakładu pracy. Odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na zażalenie wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.