II OSK 706/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Hauser Sędziowie sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz /spr./ sędzia del. WSA Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Kr 469/19 w sprawie ze skargi K. P. na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 4 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Kr 469/19 oddalił skargę K.P. na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy: Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Nowym Sączu postanowieniem z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] działając na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 w związku z art. 20 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dalej u.p.e.a., odmówił K.P. zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...]. Organ uznał, że w rozpoznawanej sprawie żadna z przesłanek zawieszenia postępowania egzekucyjnego z art. 56 § 1 u.p.e.a. nie wystąpiła. Zażalenie na ww. postanowienie wniosła K.P., domagając się jego uchylenia. Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Krakowie postanowieniem z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Organ stwierdził, że art. 56 § 1 u.p.e.a. zawiera wyczerpujące wyliczenie przesłanek zawieszenia postępowania egzekucyjnego, czyli tylko zaistnienie okoliczności wymienionych w tym przepisie skutkuje zawieszeniem postępowania egzekucyjnego. W przedmiotowej sprawie, pismem datowanym na dzień 3 września 2018 r., K.P. wniosła o zawieszenie postępowania egzekucyjnego wskazując, że obecnie organ II instancji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznają środki odwoławcze w tej sprawie. Ponadto wskazała, że nie zgadza się z wszczęciem postępowania egzekucyjnego w administracji w oparciu o tytuł wykonawczy obejmujący decyzję wydaną w sprawie, w której nie była stroną, ani uczestnikiem. Organ stwierdził, że przywołane we wniosku zobowiązanej argumenty odwołują się do przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego wymienionej w art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a., tj. wstrzymania wykonania obowiązku. Na podstawie analizy akt postępowania egzekucyjnego organ uznał, że w sprawie doprowadzenia do wykonania obowiązku wynikającego z decyzji PINB z dnia [...] stycznia 2005 r. nie doszło do wstrzymania, w jakimkolwiek trybie, wykonania egzekwowanego obowiązku rozbiórki, powodującego czasowe przerwanie biegu prowadzonego wobec K.P. postępowania egzekucyjnego. Korzystanie przez zobowiązaną z uprawnienia do wniesienia środków zaskarżenia do organu II instancji od wydanych przez organ egzekucyjny w toku postępowania egzekucyjnego postanowień, czy też do wojewódzkiego sądu administracyjnego od postanowień wydanych przez organ odwoławczy nie jest żadną z wymienionych w art. 56 § 1 u.p.e.a. przesłanek zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Wbrew twierdzeniu zobowiązanej ani MWINB w związku z rozpatrywanymi zażaleniami, ani WSA w Krakowie, w związku z rozpatrywanymi skargami nie orzekły o wstrzymaniu "wykonania decyzji", z której wynika egzekwowany od K.P. obowiązek rozbiórki. Skargę na ww. postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyła K.P. stwierdzając, że narusza ono prawo. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Krakowie wniósł o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że skarga jest niezasadna. Sąd wskazał, że istotą zawieszenia postępowania egzekucyjnego jest konieczność wstrzymania czynności egzekucyjnych na skutek wystąpienia przeszkód w jego prowadzeniu. Przyczyny zawieszenia postępowania egzekucyjnego zostały enumeratywnie wymienione w art. 56 § 1 u.p.e.a. Z przepisu tego wynika, że zawieszenie postępowania egzekucyjnego jest związane z wystąpieniem pewnych okoliczności, uniemożliwiających zapewnienie prawidłowego toku postępowania. Wymienione w art. 56 § 1 pkt 1-5 u.p.e.a. przesłanki zawieszenia postępowania mają charakter obligatoryjny. Nie pozostawiają zatem uznaniu organu egzekucyjnego tego, czy w danym przypadku zawiesić postępowanie. Sąd stwierdził, że stan faktyczny sprawy nie daje podstaw do przyjęcia, aby ziściła się którakolwiek z przesłanek ustawowych warunkujących możliwość zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Sąd wskazał, że w sprawie nie doszło do wstrzymania (w jakimkolwiek trybie) wykonania egzekwowanego obowiązku rozbiórki. Z powyższego wynika zatem, że egzekwowany obowiązek jest wymagalny, ponieważ jego wykonanie nie zostało wstrzymane i nie odroczono terminu wykonania obowiązku. W ocenie Sądu słusznie zatem organy stwierdziły, że nie wystąpiła żadna z okoliczności, o których mowa w art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Wobec powyższego Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie wydane zostało zgodnie z prawem, gdyż okoliczności wskazywane przez skarżącą nie stanowiły żadnej podstawy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła K.P., zaskarżając wyrok w całości, zarzucając naruszenie art. 151 w związku z art. 12a pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej p.p.s.a., i art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096) poprzez ograniczenie stronie możliwości przeglądania akt polegające na wydaniu wyroku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym trzy dni po powiadomieniu pełnomocnika o wyznaczeniu go przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Krakowie do prowadzenia sprawy jako pełnomocnika z urzędu, co uniemożliwiło zapoznanie się z aktami sprawy, oraz podjęcie ewentualnych czynności procesowych czy wskazania nowych dowodów w sprawie, a w konsekwencji pozbawiło stronę możliwości czynnego udziału w postępowaniu. W oparciu o przedstawiony zarzut skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania przed Sądem I instancji, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., bowiem skarżąca została pozbawiona możliwości obrony swoich praw. Zgodnie z art. 34 p.p.s.a. strona ma prawo działać przed sądem przez pełnomocnika. Pełnomocnik występuje w imieniu strony i ze skutkiem dla niej. W sytuacji, gdy strona nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, przepisy p.p.s.a. przyznają stronie prawo ubiegania się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w ramach instytucji prawa pomocy. W niniejszej sprawie skarżąca z tego prawa skorzystała, składając już w skardze wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez m.in. ustanowienie radcy prawnego. Należy zauważyć, że postanowieniem z dnia 24 maja 2019 r., sygn. akt II SPP/Kr 74/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ustanowił dla skarżącej radcę prawnego. Z pisma Okręgowej Izby Radców Prawnych w Krakowie z dnia 18 czerwca 2019 r. wynika, że jako pełnomocnik z urzędu w sprawie wyznaczony został radca prawny P.M.. Przesyłka zawierająca wskazane pismo została doręczona pełnomocnikowi w dniu 1 lipca 2019 r. (k. 62 akt sądowych). Zaskarżony wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 lipca 2019 r., a więc zaledwie trzy dni po uzyskaniu przez radcę prawnego P.M.a informacji o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącej w niniejszej sprawie. Nie ulega wątpliwości, że w tak krótkim czasie nie było możliwe rzetelne zapoznanie się ze sprawą i podjęcie ewentualnych czynności procesowych przez pełnomocnika. Nadto trzeba zauważyć, że - jak wynika z akt sądowych - pomimo posiadania przez Sąd wiedzy co do osoby wyznaczonego dla skarżącej pełnomocnika odpis wyroku został przesłany i doręczony bezpośrednio skarżącej. Trzeba mieć na względzie, że prawo do sądu obejmuje nie tylko prawo dostępu do sądu, ale także prawo do właściwej procedury przed sądem. Prawo to aktualizuje się między innymi w umożliwieniu podjęcia czynności procesowych pełnomocnikowi ustanowionemu dla strony w ramach prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie prawo skarżącej zostało naruszone. Wobec tego należy uznać, że skarżąca została pozbawiona możliwości obrony swych praw przed Sądem I instancji, co stanowi o zaistnieniu przesłanki nieważności postępowania wskazanej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Wobec tego, że skarżąca nie poniosła żadnych kosztów postępowania, z uwagi na przyznane jej prawo pomocy, brak jest podstaw do rozstrzygania o kosztach postępowania. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.