I GZ 342/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 17 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 lipca 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 292/19 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 30 lipca 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 292/19 odmówił [...] - dalej skarżącej - przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienie wyroku tego Sądu z dnia 4 lipca 2019 r. w sprawie ze skargi ww. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 marca 2019 r. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 4 lipca 2019 r. oddalił skargę [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 marca 2019 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżąca w dniu 16 lipca 2019 r. wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że w dniu 4 lipca 2019 roku o godzinie 9.00 miała obowiązkowe stawiennictwo w Sądzie Rejonowym w Z. Z kolei w dniu 8 lipca 2019 r. musiał stawić się u biegłego na badania lekarskie. Dodatkowo skarżąca wskazała, że ma problemy osobiste związane z utratą pracy i skupiła się na poszukiwaniu nowego zatrudnienia. Uzasadniając odmowę przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku WSA w Łodzi wskazał, że podnoszone przez skarżącą przyczyny uchybienia terminu nie uzasadniają jego przywrócenia. Braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku nie może, bowiem usprawiedliwiać konieczność stawienia się w dniu 4 lipca 2019 r. w Sądzie Rejonowym w Z., czy też w dniu 8 lipca 2019 r. na badania lekarskie u biegłego. Okolicznościami takimi nie są również poświęcanie czasu na poszukiwanie przez skarżącą nowej pracy. Żadna z wymienionych wyżej przyczyn nie stanowi nagłego, niedającego się wcześniej przewidzieć zdarzenia, które mogłoby uzasadnić złożony przez skarżącą wniosek. Obowiązek stawiennictwa w Sądzie Rejonowym w Z., jak i rozprawa przed tym Sądem, miały miejsce w tym samym dniu tj. 4 lipca 2019 r., zaś wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku należało złożyć (w tym nadać przesyłką poleconą) najpóźniej do dnia 11 lipca 2019 r. Tym samym ta okoliczność, czy też obowiązek stawiennictwa w dniu 8 lipca 2019 r. na badanie lekarskie, nie mogły wpłynąć na możliwość złożenia przez skarżącą stosownego wniosku. Sąd I instancji podkreślił, że nie sposób uznać, aby podane przez skarżącą przeszkody całkowicie uniemożliwiły jej sporządzenie nieskomplikowanego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i nadanie go przesyłką pocztową, czy wyręczając się w tej mierze inną osobą. Przywrócenie terminu jest instytucją służącą ochronie zainteresowanego przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu. Taka ochrona przysługuje jednak wyłącznie w przypadku, kiedy skarżąca nie mogła dokonać czynności procesowej w terminie z przyczyn od siebie niezależnych i niezawinionych. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe w sytuacji, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem o braku winy można mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W sprawie skarżąca nie wykazała, aby dopełniła obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca domagała się jego uchylenia w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) poprzez przyjęcie że uchybienie terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia zapadłego wyroku było przez skarżącą zawinione, podczas gdy prawidłowa ocena całokształtu okoliczność uprawdopodobnionych na taki pogląd nie zezwala. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżąca spodziewała się doręczenia z urzędu zapadłego wyroku (tak jak to miało miejsce po wydaniu orzeczenia WSA w Łodzi z 14 lutego 2018 r. uwzględniającego jej skargę na uprzednią decyzję organu). Przy tym autorka zażalenia nie korzystała dotychczas z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Niezwłocznie po ustaleniu treści zapadłego orzeczenia w dniu 16 lipca 2019 r. skarżąca sformułowała wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sprowadzenie uzasadnienia. W związku z tym nie sposób odmówić jej dbałości o swoje interesy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 85 p.p.s.a., czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej, jest instytucja przywrócenia terminu. Zgodnie z treścią art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446, nb 4; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z dnia 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10). Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, Lex nr 50679). Mając powyższe na względzie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie odmówił skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 lipca 2019 r. Powołane zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w zażaleniu okoliczności nie uzasadniają braku winy skarżącej, gdyż nie sposób dopatrzyć się w nich obiektywnych i niezależnych od strony przeszkód w prawidłowym i terminowym złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wbrew twierdzeniom skarżącej zawartych w zażaleniu została ona (w wezwaniu na rozprawę rozprawy k. 30 akt sądowych) pouczona o tym, że w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku (art. 141 § 2 p.p.s.a., przy czym oddanie pisma w placówce pocztowej Poczty Polskiej jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu (punkt 3 pouczenia). Wskazano także, że zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po upływie tego terminu, jak również złożenie wniosku przed ogłoszeniem wyroku, są czynnościami bezskutecznym i zgłoszenie zaś wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku stanowi warunek zaskarżenia orzeczenia Sądu I instancji (punkt 4 pouczenia). Natomiast w punkcie 2 pouczenia wyjaśniono, że Sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręczy odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego stronie działającej bez profesjonalnego pełnomocnika, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku. Zawarto również informację, że Sąd sporządza i doręcza z urzędu wyrok z uzasadnieniem każdej ze stron w razie uwzględniania skargi (punkt 6 pouczenia). Z powyższego pouczenia wynika, że sentencja wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego jest doręczna przez sąd z urzędu tylko w przypadku uwzględnienia skargi oraz w sytuacji, gdy strona, nie reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie była obecna przy ogłoszeniu wyroku na skutek pozbawienia wolności. W sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku. Ogłoszenie wyroku w sprawie nastąpiło zaś na rozprawie w dniu 4 lipca 2019 r., o której skarżąca została skutecznie zawiadomiona. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafnie wskazał, że podnoszone przez skarżącą przyczyny uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku WSA z 4 lipca 2019 r. nie uzasadniają jego przywrócenia. Braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku nie może bowiem usprawiedliwiać konieczność stawienia się w dniu 4 lipca 2019 r. w Sądzie Rejonowym w Z., czy w dniu 8 lipca 2019 r. na badania lekarskie u biegłego, jak również poświęcanie czasu na poszukiwanie przez skarżącą nowej pracy. Żadna z ww. przyczyn nie stanowi nagłego, niedającego się wcześniej przewidzieć zdarzenia, które mogłoby uzasadnić złożony przez skarżącą wniosek. Z uwagi na powyższe okoliczności, brak było podstaw do uwzględnia wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a tym samym zasadnie odmówiono autorce zażalenia sporządzenia uzasadnienia wyroku. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.