I SA/Gl 189/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Sędzia Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), WSA Monika Krywow, Bożena Pindel, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania uchyla zaskarżone postanowienie. 1.Przedmiotem skargi M. S. (dalej: skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ nadzoru, DIAS) z dnia [...] r. nr [...], którym uchylono w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. (dalej: Naczelnik, organ egzekucyjny) z dnia [...]r. nr [...] i umorzono postępowanie I instancji w całości. 2.Dotychczasowy przebieg postępowania. 2.1.Na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 i 59 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2018 r; poz. 1314 ze zm., dalej: ustawa egzekucyjna, u.p.e.a.) organ nadzoru uchylił w całości zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego i umorzył postępowanie I instancji w całości. W uzasadnieniu wskazał, że postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Naczelnik umorzył postępowanie egzekucyjne, prowadzone do majątku A sp. z o.o. Postanowienie to doręczono Spółce w dniu [...] r. 2.2. Pismem z dnia 10.10.2018 r. skarżący - wspólnik A złożył zażalenie na w/w rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego. Pismem z dnia [...] r. nr [...] DIAS działając w oparciu o art. 50 § 1 k.p.a. wezwał stronę o wyjaśnienie - czy składa zażalenie jako skarżący, czy A, bowiem - jak zauważono zażalenie zostało złożone i podpisane przez skarżącego, podczas, gdy postanowienie zostało wydane na A. Wezwanie zostało doręczone adresatowi w dniu [...]r. Skarżący nie udzielił odpowiedzi na powyższe wezwanie. Dalej DIAS wskazał, iż zgodnie z art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Jak wynika zatem z zapisu powołanego przepisu ustawy egzekucyjnej, możliwość umorzenia postępowania egzekucyjnego istnieje jedynie wówczas, gdy w trakcie jego prowadzenia nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Przy czym wydatkami egzekucyjnymi są koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, a w szczególności opłacenie: 1. przejazdu i delegacji poborcy lub egzekutora; 2. przewozu, załadowania, rozładowania, przechowania, utrzymania i dozoru zwierząt oraz ruchomości odebranych albo usuniętych z opróżnionych budynków, lokali i pomieszczeń; 3. przymusowego otwarcia środków transportu, pomieszczeń i schowków; 4. należności świadków, biegłych i rzeczoznawców; 5. ogłoszenia w prasie; 6. sporządzenia dokumentów; 7. prowadzenia zarządu zajętej nieruchomości; 8. prowizji i opłat pobieranych w związku z realizacją zajęcia przez dłużnika zajętej wierzytelności lub przekazywaniem dochodzonych kwot do organu egzekucyjnego; 9. kosztu uzyskania informacji o majątku dłużnika; 10. zastosowania przymusu bezpośredniego. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny wydał zaskarżone postanowienie na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej. Organ nadzoru zwrócił uwagę, że umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyn, o których mowa wyżej, musi być zawsze poparte materiałem dowodowym wskazującym na bezskuteczność prowadzonej egzekucji administracyjnej, której dalsze prowadzenie spowoduje jedynie uzyskanie kwoty nieprzewyższającej powstałe wydatki. Innymi słowy umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. każdorazowo wymaga uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Owa kalkulacja powinna być załączona do akt postępowania. Podstawę faktyczną do podjęcia takiego rozstrzygnięcia stanowi bowiem prawidłowo wyjaśniony stan faktyczny związany z przesłanką umorzenia wynikającą z art. 59 § 2 u.p.e.a., z którego wynika zaistnienie bezskuteczności egzekucji (por. wyrok NSA z dnia 22.06.2017 r. II GSK 2798/15). Na poparcie swojego stanowiska powołał także orzecznictwo sądowoadministarcyjne (por. wyrok NSA z dnia 13.04.2013 r. II GSK 2239/11, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10.06.2014r. I SA/Gl 1187/13, wyrok NSA z dnia 05.01.2017 r. II FSK 2883/15). Reasumując, w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność, organ egzekucyjny winien dokonać kalkulacji ewentualnych wydatków, które musiał ponieść w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, dopiero tak sporządzona kalkulacja oraz stwierdzenie bezskuteczności egzekucji daje podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o przesłankę wynikającą z art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej. Wskazane wyżej, naruszenie przepisów prawa procesowego uzasadnia zastosowanie trybu określonego w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. tj. uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego i umorzenia postępowania organu I instancji w całości. 3. Postępowanie przed Sądem I instancji. 3.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący za bezzasadne uznał umorzenie postępowania w zakresie postępowania wszczętego wniesionym środkiem odwoławczym, albowiem konsekwencją uznania umorzenia postępowania egzekucyjnego za bezzasadne winno być nakazanie organowi egzekucyjnemu kontynuowanie postępowania, nie zaś pozostawienie tej kwestii w kategoriach uznaniowych tego organu, który może np. postępowanie to zawiesić, przekazać do łącznego prowadzenia sądowemu organowi egzekucyjnemu. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: 4.1. Skarga okazała się zasadna. 4.2. Na wstępie należy podkreślić, że stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który to wyjątek nie ma w niniejszej sprawie zastosowania). 4.3. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd doszedł do przekonania, że akt ten narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Istota sporu pomiędzy skarżącym a organem nadzoru sprowadza się do kwestii prawidłowości rozstrzygnięcia DIAS w kontekście art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. tj. uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego i umorzenia postępowania organu I instancji w całości 4.4. Przystępując do rozważań nad legalnością zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że zgodnie z art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zatem z zapisu powołanego przepisu ustawy egzekucyjnej, wynika, że możliwość umorzenia postępowania egzekucyjnego istnieje jedynie wówczas, gdy w trakcie jego prowadzenia nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Przy czym wydatkami egzekucyjnymi są koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, a w szczególności opłacenie: 1. przejazdu i delegacji poborcy lub egzekutora; 2. przewozu, załadowania, rozładowania, przechowania, utrzymania i dozoru zwierząt oraz ruchomości odebranych albo usuniętych z opróżnionych budynków, lokali i pomieszczeń; 3. przymusowego otwarcia środków transportu, pomieszczeń i schowków; 4. należności świadków, biegłych i rzeczoznawców; 5. ogłoszenia w prasie; 6. sporządzenia dokumentów; 7. prowadzenia zarządu zajętej nieruchomości; 8. prowizji i opłat pobieranych w związku z realizacją zajęcia przez dłużnika zajętej wierzytelności lub przekazywaniem dochodzonych kwot do organu egzekucyjnego; 9. kosztu uzyskania informacji o majątku dłużnika; 10. zastosowania przymusu bezpośredniego. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że podstawą prawną postanowienia organu egzekucyjnego był art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej. W tych ramach Sąd podziela pogląd organ nadzoru, że umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. każdorazowo wymaga uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Kalkulacja powinna być załączona do akt postępowania. Takie stanowisko wyrażono także w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 22.06.2017 r. II GSK 2798/15, wyrok NSA z dnia 13.04.2013 r., II GSK 2239/11, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10.06.2014r.cI SA/Gl 1187/13, wyrok NSA z dnia 5.01.2017 r., II FSK 2883/15). Zatem, w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność, organ egzekucyjny winien dokonać kalkulacji ewentualnych wydatków, które musiał ponieść wprowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, dopiero tak sporządzona kalkulacja oraz stwierdzenie bezskuteczności egzekucji daje podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o przesłankę wynikającą z art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. 4.5. Odnosząc się w dalszej kolejności do prawidłowości zastosowania będącego podstawą prawną zaskarżonego postanowienia art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przypomnieć należy, że zgodnie z jego treścią organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie I instancji w całości albo w części. Kontrola legalności takiej decyzji sprowadza się do oceny zgodności z prawem uchylenia decyzji organu I instancji i - jak w niniejszej sprawie - zaistnienia podstaw do umorzenia postępowania. Zastosowanie powołanego przepisu musi pozostawać w ścisłej korelacji z okolicznościami faktycznymi i prawnymi sprawy. Choć art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w przeciwieństwie do art. 138 § 2 k.p.a., nie precyzuje przyczyn umorzenia w postępowaniu odwoławczym postępowania I instancji, to umarzając postępowanie organu I instancji, organ odwoławczy kieruje się przesłankami określonymi w art. 105 § 1 k.p.a., a zatem w sytuacji gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości lub w części (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 września 2010 r., II SA/Wa 948/10, LEX nr 755501; wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2006 r., II GSK 17/06, LEX nr 212147). Przez bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., rozumieć należy sytuację, gdy brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, wobec którego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. To brak podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy, brak przedmiotu postępowania, którym jest konkretna sprawa, a w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Bezprzedmiotowość ta może mieć charakter podmiotowy jak i przedmiotowy. O braku przesłanki przedmiotowej do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy można mówić, np. gdy w znaczeniu prawnym brakuje przedmiotu postępowania czy też sprawa ma cywilny charakter (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 2 sierpnia 2017 r., II SA/Wr 426/17, LEX nr 2339479, oraz prawomocny wyrok WSA w Krakowie z dnia z dnia 11 kwietnia 2018r., III SA/Kr 49/18). Zdaniem Sądu, mając na uwadze powyższe wskazać należy, że w realiach niniejszej sprawy organ nadzoru niezasadnie uchylając postanowienie organu I instancji w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, umorzył postępowanie organu I instancji. Podstawą takiego rozstrzygnięcia – umorzenia postępowania I instancji - nie może być bowiem okoliczność nie dokonania przez organ egzekucyjny kalkulacji wydatków w wprowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Tym bardziej, że stanowisko takie pozostaje w sprzeczności z twierdzeniem DIAS, że dopiero sporządzona kalkulacja oraz wykazanie, że nie uzyska się kwoty ze sporządzonej kalkulacji daje podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej. Sąd podziela pogląd wyrażony w przywołanym przez DIAS prawomocnym wyroku WSA w Krakowie w sprawie III SA/Kr 49/18, jednak nie wspiera on prezentowanej przez organ ten argumentacji. Wyrok ten zapadł bowiem w innym stanie faktycznym. W realiach niniejszej sprawy DIAS nie przyjął bowiem, że rozstrzygnięcie organu nadzoru jest merytoryczne nieprawidłowe, tylko, że nie zostało ono poprzedzone stosowną kalkulacją kosztów postępowania egzekucyjnego. Tym samym nie można postępowania przed organem egzekucyjnym uznać za bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. W konsekwencji za zasadny uznać należy podniesiony w skardze zarzut dotyczący konieczności nałożenia na organ egzekucyjny obowiązku kontynuowania postępowania egzekucyjnego. Wskazane wyżej, naruszenie przepisów prawa procesowego przez organ egzekucyjny uzasadnia zastosowanie trybu określonego w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. tj. uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego i umorzenia postępowania organu I instancji w całości Rozpoznając sprawę ponownie organ nadzoru zastosuje się do wyrażonego w uzasadnieniu wyroku stanowiska Sądu. Powołane w uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query. 4.6. Mając na uwadze powołane wyżej naruszenia prawa procesowego, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy (gdyby organ nadzoru prawidłowo zastosował przepisy prawa procesowego rozstrzygnięcie byłoby inne), Sąd na zasadzie art. 145 § 1pkt 1 c) uchylił zaskarżone postanowienie.