II SA/Sz 504/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Protokolant starszy inspektor sądowy Aneta Ciesielska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza W. z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz W. decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104, art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) i art. 2 pkt 4, 5 i 11, art. 9, art. 12 ust. 1 i ust. 2, art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r., poz. 554 ze zm.), uchylił od dnia 1 lutego 2019 r. decyzję własną nr [...] z dnia [...] r. przyznającą E. W. (dalej jako "skarżąca"), świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawioną w wieku do 18 lat na dzieci: M. W. ur. [...] r., J. W. ur. [...], B. W. ur. [...] i A. W. ur. [...]. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wyjaśnił, że na podstawie zgromadzonych dokumentów ustalił, iż w dniu [...] r. skarżąca zawarła związek małżeński z R. S.. W związku ze zmianą sytuacji rodzinnej należało zaktualizować dochody rodziny z uwzględnieniem dochodów małżonka za 2017 r. Dochód opodatkowany skarżącej za 2017 r. w kwocie [...]zł został odliczony jako utracony w związku z utratą zatrudnienia, zaś dochodem strony stanowiącym podstawę do wyliczenia jest zwrot z tytułu niewykorzystanej ulgi na dzieci w kwocie [...]zł. Dochody małżonka za 2017 r. to dochody opodatkowane w kwocie [...]zł, dochód z tytułu działalności opodatkowanej w formie karty podatkowej [...] zł oraz dochód nieopodatkowany z tytułu posiadania ziemi w kwocie [...]zł, po odliczeniu zapłaconego czynszu dzierżawnego za 2017 r. Po ponownym przeliczeniu dochodu rodziny, uwzględniając dochód utracony skarżącej za 2017 r. i dochody małżonka za 2017 r. ustalono, że dochód miesięczny rodziny wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na jedną osobę stanowi kwotę [...] zł, która to przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń (tj. [...] zł). Oznacza to, że poczynając od miesiąca stycznia 2019 r., tj. od miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła zmiana składu osobowego rodziny, świadczenia przyznane decyzją z dnia [...] r. nie przysługują. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podniosła, że dochodowość gospodarstwa przyjęta w decyzji organu I instancji została wzięta z wyliczeń GUS, a nie w oparciu o faktyczną jej wysokość i nie uwzględnia specyfiki i realiów prowadzonego wspólnie z mężem gospodarstwa. Wyjaśniła, że jej małżonek prowadził, a obecnie oboje prowadzą gospodarstwo rolne polegające na hodowli koni [...] w ramach programu ochrony genetycznej tej rasy koni. Przychody osiągane z prowadzenia gospodarstwa to w praktyce jedynie unijne dopłaty bezpośrednie w ramach wspierania rolnictwa w kwocie ok. [...] zł rocznie. Od tej kwoty należy odliczyć koszty związane z utrzymaniem stada koni, tj. kwotę [...]zł. Faktycznego dochodu pozostaje zatem [...] zł rocznie, czyli ok. [...] zł miesięcznie, a w przeliczeniu na członka rodziny (6 osób) daje to kwotę [...]zł miesięcznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...], w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 9 ust. 7 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawionym do alimentów, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy o pomocy osobom uprawionym do alimentów, pojęcie dochodu jest tożsame z pojęciem dochodu ustalonym na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych. W myśl zaś art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych pod pojęciem dochodu rozumie się, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w szczegółowo wskazanych przepisach ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne; dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne; inne, szczegółowo wymienione dochody, niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym m.in. świadczenie rodzicielskie, alimenty na rzecz dzieci, zasiłki chorobowe. Należy jednak wziąć pod uwagę, że przywołane powyżej przepisy określają jedynie, co należy uznać za dochód, a szczegółowe zasady ustalania wysokości dochodu określają przepisy art. 9 ustawy o pomocy osobom uprawionym do alimentów. Stosownie do art. 9 ust. 7, w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym. Jednocześnie, ustalając dochód rodziny uzyskany przez dzierżawcę gospodarstwa rolnego, dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego pomniejsza się o zapłacony czynsz z tytułu dzierżawy. Wreszcie zaś, gdy rodzina uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego oraz dochody pozarolnicze, dochody te sumuje się. Według art. 9 ust. 2 ww. ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Organ odwoławczy podkreślił, że pomimo tego, iż rzeczywisty dochód rodziny może być inny od tego ustalonego na podstawie przepisów ustawy, to organ jest związany przepisami ustawy. W tym zakresie zaś, organ prawidłowo ustalił wysokość dochodu rodziny skarżącej, wziął bowiem pod uwagę dochód rzeczywiście osiągnięty oraz dochód z gospodarstwa rolnego, którego wysokość ustalono na podstawie obwieszczenia Prezesa GUS. Nie negując zatem tego, że rodzina skarżącej może rzeczywiście pozostawać w trudnej sytuacji finansowej, to należy mieć na uwadze, iż przepisy ustawy nie dają możliwości przyznania świadczenia. Skarżąca powyższą decyzję organu odwoławczego zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o jej uchylenie. W skardze decyzji tej zarzuciła naruszenie art. 2 Konstytucji RP, przez niezgodne z prawdą wyliczenie dochodu z gospodarstwa rolnego skarżącej i jej małżonka przy niezasadnym przyjęciu w sytuacji hodowli koni [...] w ramach ochrony zasobów genetycznych gatunku, że z jednego hektara przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie przez Prezesa GUS, podczas gdy rzeczywisty dochód z tej hodowli wynosi miesięcznie maksymalnie [...] zł (na sześć osób), a nie [...] zł, jak przyjęto w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżąca wyjaśniła, że od wielu lat prowadzi razem z obecnym już mężem gospodarstwo rolne polegające na hodowli koni [...]. Jedyna zmiana, która spowodowała cofnięcie przyznanego wcześniej świadczenia polega na tym, że w dniu [...] r. skarżąca zawarła związek małżeński, aby zapewnić sobie i swoim dzieciom pewność i stabilność bytu, gdyby partnerowi coś się stało. Mąż skarżącej w obecnej chwili jest już rencistą, otrzymuje świadczenie z KRUS. Skarżąca zaznaczyła, że nie spodziewała się utraty świadczeń z powodu zamążpójścia. Sąd na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2019 r. postanowił połączyć sprawę II SA/Sz 504/19 ze sprawami II SA/Sz 502/19 i II SA/Sz 503/19 do łącznego rozpoznania i odrębnego wyrokowania. Skarżąca, która stawiła się na rozprawę, oświadczyła, że popiera skargę i wnosi o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów dojazdu w kwocie [...]zł. Wskazała, że wszystkie dzieci są dziećmi z jej poprzedniego małżeństwa z K. W.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.). Przeprowadzona w niniejszej sprawie sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także – z mocy art. 135 ww. ustawy – poprzedzającej ją decyzji organu I instancji doprowadziła do uznania, że skarga jest zasadna, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji wydaną m.in. na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, osoba nienależnie pobrała świadczenia lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W oparciu o ten przepis uchylona została decyzja organu I instancji z dnia [...] r., przyznająca skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2018 r.do 30 września 2019 r. na czworo dzieci. Podstawą przyznania skarżącej tych świadczeń było jej oświadczenie o dochodach osiągniętych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, poparte dokumentami, tj. za rok 2017. Jak ustaliły organy orzekające w sprawie, sytuacja rodzinna i dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego zmieniła się, bowiem skarżąca [...] r. wyszła za mąż. W tej sytuacji organ I instancji ponownie przeanalizował dochody skarżącej i jej obecnego męża za 2017 r. i doszedł do wniosku, że kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń rodzinnych zostało przekroczone. Organ odwoławczy, którego obowiązkiem jest ponownie merytorycznie rozpoznanie sprawy w jej całokształcie, nie dopatrzył się wadliwości tej decyzji. Tymczasem, zdaniem Sądu, obie decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa. Jak wynika z zaskarżonych decyzji, w 2017 r. obecny mąż skarżącej nie był członkiem jej rodziny w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy osobom uprawionym do alimentów. W skład rodziny wchodzili skarżąca i czworo jej dzieci. Zgodnie z art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawionym do alimentów, ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie – oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25. rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1952 oraz z 2018 r. poz. 107 i 138) albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2017 r. poz. 2092), a także osobę uprawnioną; do rodziny nie zalicza się: dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz. W 2017 r. obecny mąż skarżącej nie należał do członków jej rodziny w rozumieniu ww. ustawy i brak jest podstaw prawnych do sumowania jego dochodu za 2017 r. z dochodem skarżącej, celem weryfikacji jej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dopiero od dnia zawarcia związku małżeńskiego w dniu [...] r. sytuacja rodzinna i dochodowa rodziny skarżącej uległa zmianie. Organ właściwy jest uprawniony do weryfikacji przyznanych skarżącej świadczeń, jednakże na zasadach określonych w ustawie. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały przyznane stronie na okres od dnia 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. Zatem nie w okresie poprzedzającym okres zasiłkowy (rok 2017) sytuacja rodzinna i dochodowa wnioskodawczyni uległa zmianie, jak błędnie uznały organy orzekające w sprawie, ale po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy pojawił się nowy członek rodziny, uzyskujący określone dochody. Podsumowując, przedstawiona wyżej argumentacja dowodzi, że decyzje organów obu instancji uchybiają przepisom prawa materialnego, co obliguje Sąd do wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ ustalając dochód rodziny skarżącej w celu weryfikacji jej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zastosuje art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawionym do alimentów, tzn. do dochodu rodziny skarżącej za 2017 r. doliczy dochód nowego członka rodziny uzyskany po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie tego dochodu, oczywiście o ile dochód ten jest nadal uzyskiwany. Tak ustalony dochód rodziny strony będzie podstawą do oceny, czy sytuacja rodzinna i dochodowa zmieniała się na tyle, że należy zweryfikować przyznane prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Na zakończenie wyjaśnienia wymaga, że skoro na rozprawie w dniu 5 września 2019 r. niniejsza sprawa została połączona z innymi dwoma sprawami skarżącej (tj. o sygn. akt II SA/Sz 502/19 i II SA/Sz 503/19) do wspólnego rozpoznania i odrębnego wyrokowania, przy czym w wyroku w sprawie II SA/Sz 502/19 zasądzono od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów dojazdu, to na gruncie rozpoznawanej sprawy zgłoszony wniosek skarżącej o zasądzenie tożsamych kosztów dojazdu uznać należy za nieuprawiony. Koszty te zostały poniesione jednokrotnie, a zatem przychylenie się do wniosku skarżącej w sprawie II SA/Sz 502/19 czyni zadość jej żądaniu.