III OSK 2089/21

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2023-04-18

Skład orzekający: sędzia NSA Rafał Stasikowski, sędzia NSA Jerzy Stelmasiak, sędzia NSA Małgorzata Pocztarek

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, jako jednostka organizacyjna reprezentująca Skarb Państwa, może być uprawnione do zwykłego korzystania z wód podziemnych na potrzeby zaspokojenia potrzeb gospodarstwa domowego lub rolnego, nawet jeśli woda jest pobierana w związku z działalnością leśniczówki, w której zamieszkują pracownicy?
Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że prawo do zwykłego korzystania z wód przysługuje właścicielowi gruntu, niezależnie od tego, czy jest to osoba fizyczna czy prawna, a także niezależnie od tego, czy osobiście prowadzi gospodarstwo domowe na tym gruncie. Kluczowe jest, aby pobór wody służył zaspokojeniu potrzeb gospodarstwa domowego lub rolnego, a jego ilość mieściła się w ustawowych granicach. W przypadku jednostek takich jak Lasy Państwowe, pobór wód do celów socjalno-bytowych związanych z eksploatacją budynków (np. leśniczówek) udostępnianych pracownikom na cele mieszkaniowe, może być kwalifikowany jako zwykłe korzystanie z wody. Sąd podkreślił, że organ administracji nie przeprowadził wystarczającego postępowania dowodowego w celu ustalenia faktycznego celu i beneficjenta poboru wody, co skutkowało przedwczesnym wydaniem decyzji o opłacie podwyższonej.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Dyrektora Zarządu Zlewni w Przemyślu ustalającej opłatę podwyższoną za pobór wód podziemnych przez Skarb Państwa Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] za IV kwartał 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił tę decyzję, uznając, że organ nieprawidłowo zakwalifikował pobór wody jako usługę wodną, nie wyjaśniając wystarczająco, czy nie stanowi on zwykłego korzystania z wód. Sąd wskazał, że pobór wody mógł służyć zaspokojeniu potrzeb socjalno-bytowych związanych z prowadzeniem biura i zamieszkiwaniem w budynku leśniczówki, co mieściłoby się w ramach zwykłego korzystania. Dyrektor Zarządu Zlewni wniósł skargę kasacyjną, zarzucając błędną wykładnię przepisów dotyczących zwykłego korzystania z wód oraz naruszenie przepisów postępowania.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Dyrektora Zarządu Zlewni w Przemyślu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 4 września 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 559/19 w sprawie ze skargi Skarbu Państwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwa [...] na decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w Przemyślu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 21 marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty podwyższonej za pobór wód podziemnych oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 4 września 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu skargi Skarbu Państwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] (dalej: skarżący) uchylił decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w Przemyślu z 21 marca 2019 r. w przedmiocie ustalenia opłaty podwyższonej za pobór wód podziemnych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że informacją z 15 lutego 2019 r. Dyrektor Zarządu Zlewni w Przemyślu ustalił skarżącemu wysokość opłaty podwyższonej za pobór wód podziemnych za IV kwartał 2018 r. w wysokości 50 zł. Opłata została obliczona zgodnie z art. 281 ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2018 r. poz. 2268 ze zm. – dalej: Prawo wodne). Skarżący złożył reklamację od powyższej informacji rocznej. Decyzją z 21 marca 2019 r. Dyrektor Zarządu Zlewni w Przemyślu ustalił skarżącemu opłatę podwyższoną w wysokości 50 zł za okres od 1 października 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. za pobór wód podziemnych w miejscowości [...] bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego. Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Uwzględniając skargę Sąd I instancji wskazał, że opłata podwyższona jest ściśle powiązana z ustaloną w danym przypadku opłatą zmienną i jej wysokością. Zasadniczą kwestią w tej sprawie jest zatem ustalenie, czy prawidłowo została ustalona opłata zmienna. Opłata taka została ustalona w wysokości 10 zł za pobór wód podziemnych w miejscowości [...] za IV kwartał 2018 r. Jej wyliczenia dokonano w oparciu o art. 272 ust. 1 Prawa wodnego. W ocenie skarżącego, pobór wód podziemnych odbywa się w ramach zwykłego korzystania z wód, o którym stanowi art. 33 Prawa wodnego i w związku z tym nie podlega opłacie zmiennej. Organ pominął rzeczywisty sposób korzystania wody, ponieważ budynek leśniczówki wykorzystywany jest również na cele mieszkaniowe. Sąd I instancji wskazał dalej, że kwestionując taką kwalifikację korzystania z wód, organ wywodzi, że zwykłe korzystanie służy wyłącznie zaspokajaniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego oraz gospodarstwa rolnego, tymczasem osoby mieszkające w budynku leśniczówki nie są właścicielami gruntu, na którym znajduje się pobierana woda, a jedynie właścicielowi gruntu przysługuje prawo do zwykłego korzystania z wód zgodnie z art. 33 ust 1 i 3 Prawa wodnego. Ponadto nadleśnictwa prowadzą działalność gospodarczą, dlatego powinny posiadać pozwolenie wodnoprawne, które jest wymagane na szczególne korzystanie z wód. Sąd I instancji podzielił stanowisko skarżącego. Zgodnie z art. 33 ust. 1 Prawa wodnego, właścicielowi gruntu przysługuje prawo do zwykłego korzystania z wód stanowiących jego własność oraz z wód podziemnych znajdujących się na jego gruncie. Prawo do zwykłego korzystania z wód nie uprawnia do wykonywania urządzeń wodnych bez wymaganej zgody wodnoprawnej. Zwykłe korzystanie z wód służy zaspokojeniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego oraz gospodarstwa rolnego (art. 33 ust. 3 Prawa wodnego). Ponadto, definicję zwykłego korzystania z wód wprowadza art. 33 ust. 4 Prawa wodnego. Szczególnym korzystaniem z wód jest natomiast korzystanie wykraczające poza powszechne korzystanie z wód (dotyczące wód powierzchniowych) oraz zwykłe korzystanie z wód, obejmujące czynności wymienione w art. 34 Prawa wodnego. Usługami wodnymi podlegającymi opłatom zgodnie art. 268 Prawa wodnego, są usługi wodne polegające na zapewnieniu gospodarstwom domowym, podmiotom publicznym oraz podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą możliwość korzystania z wód w zakresie wykraczającym poza zakres powszechnego korzystania z wód, zwykłego korzystania z wód oraz szczególnego korzystania z wód. W ocenie Sądu I instancji, tak rozumiane usługi wodne obejmują m.in. pobór wód podziemnych (art. 35 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 pkt 1 Prawa wodnego) przez gospodarstwa domowe, ale wyłącznie w zakresie wykraczającym poza zwykłe korzystanie z wód. Przesłanką odróżniającą zwykłe korzystanie z wód od korzystania stanowiącego usługę wodną jest w świetle art. 33 ust. 4 Prawa wodnego ilość pobieranych wód podziemnych (średniorocznie nieprzekraczająca łącznie 5 m3 na dobę) przez gospodarstwo domowe. W ocenie Sądu I instancji, zwykłe korzystanie z wód przysługuje nie tylko osobom fizycznym, ale także osobom prawnym. Świadczy o tym art. 33 ust. 1 Prawa wodnego. W tej sprawie podmiotem obciążonym opłatą jest Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, które zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z 28 września 1991 r. o lasach (Dz.U. z 2018 r., poz. 2129) zarządza lasami stanowiącymi własność Skarbu Państwa. W ramach sprawowanego zarządu Lasy Państwowe prowadzą gospodarkę leśną, gospodarują gruntami, innymi nieruchomościami oraz ruchomościami związanymi z gospodarką leśną, a także prowadzą ewidencję majątku Skarbu Państwa oraz ustalają jego wartość. Lasy Państwowe jako państwowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej reprezentują Skarb Państwa w zakresie zarządzanego mienia, a nadleśnictwo jest jednostką organizacyjną wchodzącą w skład Lasów Państwowych (art. 32 ust. 2 pkt 3 ustawy o lasach). Z kolei nadleśniczy samodzielnie prowadzi gospodarkę leśną oraz odpowiada za stan lasu, a w szczególności m. in. reprezentuje Skarb Państwa w stosunkach cywilnoprawnych, kieruje Nadleśnictwem, bezpośrednio zarządza lasami, gruntami i innymi nieruchomościami Skarbu Państwa pozostającymi w zarządzie lasów państwowych, inicjuje, koordynuje oraz nadzoruje działalność pracowników nadleśnictwa (art. 35 ust. 1 ustawy o lasach). Zdaniem Sądu I instancji, z cytowanych przepisów wynikają zatem uprawnienia Lasów Państwowych do prowadzenia działalności gospodarczej i występowania w roli przedsiębiorców, a ponadto szereg kompetencji o charakterze władczym każe uznawać jednostki Lasów Państwowych jako elementy ustroju administracji publicznej. Taki status prawny Lasów Państwowych nie pozwala przyjmować ich działalności wyłącznie jako nastawionej na działalność gospodarczą (zarobkową). Z akt administracyjnych sprawy oraz skargi wynika, że pobierana woda podziemna służy zaspokojeniu potrzeb socjalno-bytowych związanych z prowadzeniem w budynku leśniczówki biura oraz z zamieszkiwaniem w lokalu nadleśnictwa. Okoliczności te mogą wskazywać na zwykłe korzystanie z wody, co potwierdzają ustalenia w zakresie ilości pobranych wód w ostatnim kwartale 2018 r. – 45 m³. Ilość ta mieści się w dozwolonych właścicielowi granicach korzystania, tj. pobór w ilości 5 m³ średniorocznie, na dobę. Sąd I instancji wskazał, że w tym zakresie organ nie przeprowadził postępowania dowodowego, przyjmując a priori, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, której nie da się pogodzić z ustawowymi celami zwykłego korzystania z wód. Natomiast Sąd I instancji stanął na stanowisku, że działalność Lasów Państwowych nie polega wyłącznie na podejmowaniu działalności gospodarczej i uzyskiwaniu dochodów, jak przedsiębiorca, ale również na pełnieniu funkcji organów administracji, a mienie tych jednostek może służyć różnym celom, także mieszkaniowym. W ocenie Sądu I instancji, brak wyjaśnienia powyższej kwestii oznacza naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.). Sąd I instancji nie podzielił stanowiska organu, że charakter korzystania z pobranej wody wynika wprost z treści oświadczenia złożonego przez skarżącego. Formularz oświadczenia opracowany na podstawie art. 552 ust. 2d, 2e i 2f Prawa wodnego nie uwzględnia poboru związanego ze zwykłym korzystaniem z wody, a wskazane w nim cele dotyczą wyłącznie poboru związanego z ponoszeniem opłat za usługi wodne. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ. W pierwszej kolejności organ zarzucił naruszenie prawa materialnego. Po pierwsze, błędną wykładnię art. 33 Prawa wodnego, przez przyjęcie, że stronie postępowania jako podmiotowi instytucjonalnemu przysługuje prawo do zwykłego korzystania wód służące zaspokojeniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego. W ocenie organu, prawidłowa wykładnia wskazanego przepisu nakazuje przyjąć, że prawo do zwykłego korzystania z wód służące zaspokajaniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego może przysługiwać wyłącznie podmiotom, które mogą prowadzić własne gospodarstwo domowe, czyli osobom fizycznym. Po drugie, błędną wykładnię art. 34 pkt 13) Prawa wodnego w związku z art. 4 ust. 3 ustawy o lasach przez przyjęcie, że Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe nie korzysta z wód na potrzeby działalności gospodarczej. W ocenie organu, prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, że skarżący pobierając wody podziemne na potrzeby leśniczówki, w tym na potrzeby mieszkania służbowego leśniczego korzysta z wód na potrzeby działalności gospodarczej. Ponadto organ zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Polegało to przyjęciu, że w tej sprawie doszło do naruszenia powołanych przepisów k.p.a. przez wydanie decyzji przy braku wyjaśnienia celu poboru wody i jego wielkości, faktycznego wykorzystania pobranej wody, kwalifikacji działalności skarżącego jako działalności gospodarczej, jak i ustalenia stanu własnościowego nieruchomości, na której posadowiona jest leśniczówka. W ocenie organu, w zaskarżonej decyzji wskazano wszystkie przesłanki niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy, a okoliczności, których ustalenia zostały pominięte nie stanowią podstawy do wydania zaskarżonej decyzji Organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny i oddalenie skargi w całości, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie. Organ wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, według norm przepisanych, a także rozpoznanie sprawy na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Nadleśnictwo [...] wniosło o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza sprawa skierowana została do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej. Podstawę tego zarządzenia stanowił art. 15zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.). Biorąc pod uwagę gwarancję prawa do obrony, strona musi mieć zapewnione prawo do przedstawienia swojego stanowiska, tym samym odstępstwo od zachowania formy posiedzenia jawnego powinno nastąpić z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, co oznacza, że standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy na posiedzeniu niejawnym było więc dopuszczalne. W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Podobne zarzuty skargi kasacyjnej były już przedmiotem rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 grudnia 2022 r. sygn. akt III OSK 1461/21, z 4 października 2022 r., sygn. akt III OSK 1378/21, III OSK 1387/21, III OSK 1335/21 i III OSK 1350/21). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd prawny wyrażonych w tych wyrokach. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym dopuszczalne jest zakwalifikowanie skarżącego, stanowiącego jednostkę organizacyjną Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe reprezentującego Skarb Państwa w zakresie zarządzanego mienia do podmiotów, którym a priori może przysługiwać prawo do zwykłego korzystania z wód stanowiących własność Skarbu Państwa lub znajdujących się na gruncie Skarbu Państwa. Warunkiem takiego zakwalifikowania jest jednak wykazanie, że korzystanie z wody służy do zaspokojenia potrzeb własnego gospodarstwa domowego lub własnego gospodarstwa rolnego (art. 33 ust. 3 Prawa wodnego) i jednocześnie mieści się w granicach objętych art. 33 ust. 4 tej ustawy. Ograniczenie zakresu zwykłego korzystania z wód do zaspokojenia potrzeb własnego gospodarstwa domowego (lub własnego gospodarstwa rolnego), należy wykładać celowościowo w ten sposób, że woda jest pobierana do zaspokojenia potrzeb gospodarstwa domowego z woli i za wiedzą właściciela terenu, na którym takie gospodarstwo domowe zostało zlokalizowane. Wbrew twierdzeniom organu, wynikająca z art. 33 ust. 3 Prawa wodnego kwestia własności gruntu nie jest utożsamiana z osobistym prowadzeniem gospodarstwa domowego przez właściciela tego gruntu. Przepis ten wskazuje na właściciela jako podmiot uprawniony do zwykłego korzystania z wód, jednak nie można wyciągać z takiej regulacji wniosku, że właściciel musi osobiście prowadzić gospodarstwo domowe na należącym do niego gruncie, żeby jego korzystanie z wód zostało zakwalifikowane jako zwykłe. W przypadku podmiotu instytucjonalnego jakim jest skarżący, podmiot ten nie będzie samodzielnie prowadzić gospodarstwa domowego ani gospodarstwa rolnego. W praktyce funkcjonowania nadleśnictwa, budynki tzw. leśniczówek są udostępniane osobom fizycznym m.in. w celach mieszkaniowych. Udostępnienie to następuje na podstawie umowy najmu albo na podstawie umowy o używanie bezpłatnego mieszkania, zawieranej z uprawnionym pracownikiem w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Środowiska z 17 grudnia 2009 r. w sprawie określenia stanowisk w Służbie Leśnej, na których zatrudnionym pracownikom przysługuje bezpłatne mieszkanie albo równoważnik pieniężny, oraz sposobu i trybu przyznawania i zwalniania tych mieszkań, a także ustalania i wypłaty równoważnika pieniężnego (Dz.U. Nr 221, poz. 1751). Pobór wód podziemnych do celów socjalno-bytowych związanych z eksploatacją budynku (lokalu) oddanego w posiadanie zależne osobie fizycznej na cele mieszkaniowe, wpisuje się w pojęcie zwykłego korzystania z wody. Decydującym kryterium będzie wówczas ilość pobranych wód, która nie może przekraczać wartości wskazanych w art. 33 ust. 4 pkt 1 Prawa wodnego. Dokonując wykładni pojęcia "zwykłe korzystanie z wody" należy mieć na uwadze przede wszystkim cel takiego korzystania tj. zaspokojenie potrzeb gospodarstwa domowego lub gospodarstwa rolnego. Prawnie istotne znacznie ma zatem, kto pozostaje faktycznym beneficjentem wody podziemnej. Natomiast bez znaczenia jest, kto faktycznie dokonuje poboru wód podziemnych tj., czy robi to osobiście właściciel nieruchomości, na której posadowione jest ujęcie wody, czy robi to posiadacz zależny tej nieruchomości np. najemca. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawo do zwykłego korzystania z wody przysługuje każdemu właścicielowi gruntu, niezależnie od tego czy zamieszkuje na swoim gruncie, czy powierza swój grunt w zarząd innym osobom. Przepis art. 33 ust. 3 Prawa wodnego nie różnicuje uprawnień do zwykłego korzystania z wód w zależności od tego, czy właścicielem jest osoba fizyczna, czy osoba prawna. Skarb Państwa posiada osobowość prawną wynikającą bezpośrednio z art. 33 i art. 34 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2018 r., poz. 1025). Z kolei zgodnie z art. 67 § 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 1360 ze zm.), czynności procesowe za Skarb Państwa podejmuje organ państwowej jednostki organizacyjnej (stationes fisci), z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, lub organ jednostki nadrzędnej. Stosownie do art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy o lasach, nadleśniczy reprezentuje Skarb Państwa w stosunkach cywilnoprawnych, w zakresie swojego działania. Tym samym nie można wykluczyć, że leśniczówka może być miejscem zamieszkiwania pracownika Lasów Państwowych stanowiąc jego gospodarstwo domowe, w której będzie skupiać się centrum życiowe danej osoby. Tym samym, jak trafnie wskazał Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, w każdym przypadku korzystania z leśniczówki należy oceniać, czy taki obiekt stanowi miejsce zamieszkania danej osoby stanowiąc jej gospodarstwo domowe. Nie każda leśniczówka będzie stanowić gospodarstwo domowe, ale też nie można takiej możliwości wykluczyć, w szczególności wówczas, gdy w leśniczówce zamieszkuje np. rodzina pracownika Lasów Państwowych stanowiąc dla nich centrum życiowe. Pojęcie "własnego gospodarstwa" należy rozumieć szeroko i systemowo, a więc nie tylko jako zaspokojenie potrzeb osobistych właściciela gruntu prowadzącego gospodarstwo domowe, ale wystarczające jest zaspokojenie potrzeb gospodarstwa domowego prowadzonego przez inną osobę z woli i za wiedzą właściciela terenu, na którym gospodarstwo domowe jest zlokalizowane. Wbrew stanowisku organu, Sąd I instancji zasadnie uznał, że organ nieprawidłowo utożsamił przypisaną Lasom Państwowym działalność gospodarczą, jako decydujące kryterium kwalifikacji poboru wód jako usługi wodnej. Literalna i funkcjonalna wykładnia art. 35 ust. 1 ustawy Prawo wodne nie uzależnia kwalifikacji poboru wód podziemnych jako usługi wodnej wyłącznie od prowadzenia działalności gospodarczej, ale od poboru w związku z działalnością gospodarczą wykraczającą poza powszechne, zwykłe lub szczególne korzystanie z wód. Pobór na potrzeby działalności gospodarczej jest szczególnym korzystaniem z wód (art. 34 pkt 13 Prawa wodnego). Na szczególne korzystanie z wód niezbędne jest pozwolenie wodnoprawne (art. 389 pkt 2 Prawa wodnego). Opłata podwyższona jest ustalana expressis verbis w związku z realizowaniem usługi wodnej bez pozwolenia wodnoprawnego (art. 280 pkt 1 lit. a) Prawa wodnego), a nie w związku z realizacją szczególnego korzystania z wód bez pozwolenia wodnoprawnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo orzekł, że organ naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ponieważ nie poczynił dokładnych ustaleń faktycznych, które pozwoliłyby na jednoznaczne stwierdzenie celu poboru wody podziemnej, oraz podmiotu faktycznie korzystającego z pobranej wody. Wydając zaskarżoną decyzję organ oparł się wyłącznie na informacjach wynikających z protokołu kontroli. Natomiast w ogóle nie przeprowadził postępowania dowodowego, w celu zweryfikowania zarzutów skarżącego. Dopiero dokładne ustalenia faktyczne, poczynione w oparciu o zebrane dowody, pozwolą na dokonanie prawidłowej subsumpcji norm wynikających z Prawa wodnego. W pierwszej kolejności zatem konieczne jest wyjaśnienie kto jest właścicielem terenu, na którym pobierane są wody podziemne, jakim celom służy pobierana woda, a także w jakiej ilości średniorocznie jest ona pobierana. Zgodnie z art. 280 pkt 1 lit. a) Prawa wodnego, opłatę podwyższoną ponosi się w razie korzystania z usług wodnych polegających na poborze wód podziemnych lub wód powierzchniowych. Charakter tego rodzaju opłaty, jako środka prawno-finansowego wynika z uzależnienia obowiązku jej poniesienia od korzystania przez zobowiązanego z usług wodnych oraz posiadania pozwolenia wodnoprawnego. Sąd I instancji prawidłowo orzekł, że brak wyjaśnienia przez organ, czy skarżący korzysta z wód w ramach przysługującego Skarbowi Państwa zwykłego korzystania oznacza, że decyzja o opłacie podwyższonej została wydana przedwcześnie. W świetle powyższego na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut podnoszący naruszenie art 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W konsekwencji na uwzględnienie nie zasługiwały także zarzuty podnoszące naruszenie art. 33 Prawa wodnego, jak i art. 34 pkt 13) Prawa wodnego w związku z art. 4 ust. 3 ustawy o lasach. Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. Pomimo wniosku skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał w przedmiocie kosztów postępowania. Zgodnie bowiem z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2012 r. sygn. akt II FPS 4/12, przepisy art. 204 i art. 205 § 2 - 4 w związku z art. 207 § 1 p.p.s.a. wraz z właściwymi przepisami odrębnymi, do których odsyła art. 205 § 2 i 3 tej ustawy, stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną. W tej sprawie odpowiedź na skargę kasacyjną nie została sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika, a więc brak było podstaw do zwrotu kosztów w tym zakresie.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło