III SA/Kr 566/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Barbara Pasternak Protokolant Julia Mejer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2019 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Decyzją z dnia 16 kwietnia 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania S. M. (dalej jako skarżący) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Gminy i Miasta z dnia [...] 2019 r. znak [...] w przedmiocie przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji dla córki S. M., urodzonej 24 kwietnia 1999 r. na okres 1 styczeń 2019 r. do 30 września 2019 r. w wysokości 184,42 zł miesięcznie. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym:, Organ I instancji przyznał skarżącemu prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji dla jego córki S. na okres 1 styczeń 2019 r. do 30 września 2019 r. w wysokości 184,42 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że skarżący złożył wniosek o przyznanie powyższego świadczenia w dniu 8 stycznia 2019 r., a ponieważ zostały spełnione ustawowe przesłanki do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego na córkę skarżącego, organ wydał decyzję o przyznaniu świadczenia. W odwołaniu skarżący wniósł o wyrównanie zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 października 2016 r. do 31 grudnia 2018 r. wskazując, że na mocy wyroku Sądu Rejonowego Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 września 2017 r., sygn. akt: [...] zmieniono decyzję Wojewódzkiego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności znak: [...], z dnia 24 listopada 2016 r. i ustalono dla S. umiarkowany stopień niepełnosprawności od dnia 1 września 2016 r. do 30 września 2019 r. Wyrok ten został utrzymany w mocy orzeczeniem Sądu Okręgowego sygn. akt: [...], z dnia 6 września 2018 r. Zatem wniosek o wyrównanie zasiłku jest zasadny. Decyzją z dnia 16 kwietnia 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. W uzasadnienieniu orzeczenia powołało art. 16 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2018.2220) oraz podkreśliło, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, co wynika z przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zatem skoro skarżący złożył w wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla córki w dniu 8 stycznia 2019 r., do wniosku dołączył m.in. wyrok sądu, z którego wynika, że córka jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od dnia 24 kwietnia 2015 r., to organ I instancji mając powyższe orzeczenie na uwadze, prawidłowo przyznał przedmiotowy zasiłek pielęgnacyjny od początku miesiąca w którym skarżący złożył wniosek, czyli od 1 stycznia 2019 r. Kolegium powołało również art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazało, że w przedmiotowej sprawie skarżący do wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dołączył wyrok Sądu Rejonowego Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 września 2017 r. sygn. akt: [...], którym zmieniono decyzję Wojewódzkiego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności znak: [...], z dnia 24 listopada 2016 r. ustalając dla jego córki umiarkowany stopień niepełnosprawności od dnia 1 września 2016 r. do 30 września 2019 r. Wyrok ten został utrzymany w mocy wyrokiem Sadu Okręgowego sygn. akt: [...] z dnia 6 września 2018 r. Zatem wyrok Sądu Rejonowego pomimo, że został wydany w dniu 22 września 2017 r., stał się prawomocny w dniu 6 września 2018 r. – na co wskazuje klauzula prawomocności zamieszczona na wyroku. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, Kolegium podniosło, że dopiero prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wywołuje skutek wiążący również w zakresie jego treści w stosunku do innych sądów i organów, co w ukształtowanym dwuetapowym mechanizmie przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego ma niebagatelne znaczenie dla odkodowania właściwego rozumienia art. 24 ust. 2a wskazanej ustawy. Organ odwoławczy podkreślił, że co prawda ustawodawca nie określił jak należy liczyć termin 3 miesięcy w przypadku orzeczenia o niepełnosprawności przez sąd powszechny czy ma to być data wydania wyroku, data prawomocności wyroku czy data stwierdzenia tej prawomocności wyroku. Kolegium powołało wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1549/18, w którym wskazano, że dopiero prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wywołuje skutek wiążący również w zakresie jego treści w stosunku do innych sądów i organów. Stanowisko takie zaprezentowane zostało również m. in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 listopada 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 955/18. W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w okresie dłuższym niż 3 miesiące od uprawomocnienie się wyroku Sądu Rejonowego Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 września 2017 r. sygn. akt: [...], ponieważ 3-miesięczny termin od uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego upłynął w dniu 6 grudnia 2018 r. Zatem organ I instancji prawidłowo przyznał zasiłek pielęgnacyjny od początku miesiąca, w którym skarżący złożył wniosek o ustalenie świadczenia, a nie zaś - jak domagał się tego skarżący – od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w zakresie w jakim organy odmówiły skarżącemu wyrównania zasiłku pielęgnacyjnego na córkę za okres od dnia 1 października 2016 r. do dnia 31 grudnia 2018 r. W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzył argumenty, które uprzednio podniósł w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302, zwanej dalej p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2018.2107), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zdaniem Sądu skarga jest uzasadniona. Materialnoprawną podstawę działania organów w rozpatrywanej sprawie stanowił art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Niespornym w sprawie jest, że Sąd Rejonowy Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 22 września 2017 r., sygn. akt: [...] zmienił decyzję Wojewódzkiego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności znak: [...] z dnia 24 listopada 2016 r. ustalając dla córki skarżącego umiarkowany stopień niepełnosprawności od dnia 1 września 2016 r. do 30 września 2019 r. Wyrok ten został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 6 września 2018 r., sygn. akt: [...]. Niespornym jest również, że Sąd Rejonowy Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych stwierdził prawomocność wyroku z dnia 22 września 2017 r., sygn. akt: [...] z dniem 6 września 2018 r. Nie budzi również wątpliwości. Że skarżący wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego na swoją córkę złożył w dniu 8 stycznia 2019 r., oraz że organy przyznały skarżącemu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji dla jego córki na okres 1 styczeń 2019 r. do 30 września 2019 r. Istotą sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy przedmiotowy zasiłek powinien być przyznany skarżącemu jedynie za okres od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia 30 września 2019 r. tak jak to orzekły organy, czy też zgodnie z art. 24 ust 2a powołanej ustawy przedmiotowy zasiłek powinien być przyznany od dnia 1 września 2016 r. do dnia 30 grudnia 2018 r., tak jak tego domaga się skarżący. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z ustaleniem niepełnosprawności wyrokiem sądu powszechnego, a nie orzeczeniem wydawanym przez Wojewódzki Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Słusznie Kolegium wskazało, że nie ma normy prawnej regulującej wprost taką sytuację. Tymczasem sądy administracyjne wielokrotnie wskazywały, że "1. Trzeba dostrzegać różnicę między datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (o których mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r.), które to orzeczenia są z urzędu doręczane zainteresowanym wraz z pouczeniem o środku odwoławczym i taki środek może złożyć tylko sam zainteresowany - od daty orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności przez sąd powszechny, które to orzeczenia wydawane w formie wyroków nie są z urzędu doręczane stronom, a nadto nie tylko zainteresowanemu, ale także drugiej stronie - wojewódzkiemu zespołowi do spraw orzekania o niepełnosprawności - przysługuje środek zaskarżenia. 2. Konieczność złożenia przez osobę zainteresowaną wraz z wnioskiem o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego kompletu dokumentów, w tym zaopatrzonego w klauzulę prawomocności wyroku sądowego ustalającego niepełnosprawność - zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych - powoduje konieczność pouczenia osoby działającej bez profesjonalnego pełnomocnika, w jakich okolicznościach wyrok sądu powszechnego (innych dla wyroku sądu I instancji, a inny dla wyroku sądu II instancji) staje się prawomocny oraz pouczenia, że czym innym jest data prawomocności wyroku, a czym innym orzeczenie o stwierdzeniu prawomocności wyroku, które to orzeczenie zwane nadaniem klauzuli prawomocności jest wydawane po dacie prawomocności wyroku i może być wydane kilka dni po nim, kilka tygodni, a nawet kilka miesięcy - w zależności także od tego czy wyrok Sądu I instancji był zaskarżony, czy w II instancji został utrzymany w mocy, czy też zmieniony w całości lub części." (wyrok NSA z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2143/15, wyrok WSA w Krakowie z dnia 3 listopada 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 553/16 oraz wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 września 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 789/18 - wszystkie wyroki publ. http//orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, co prawda racje mają organy wskazując, że skarżący do wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dołączył wyrok Sądu Rejonowego Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 września 2017 r. sygn. akt: [...], którym zmieniono decyzję Wojewódzkiego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności znak: [...], z dnia 24 listopada 2016 r. ustalając dla córki skarżącego umiarkowany stopień niepełnosprawności od dnia 1 września 2016 r. do 30 września 2019 r., który stał się prawomocny w dniu 6 września 2018 r. – na co wskazuje klauzula prawomocności zamieszczona na wyroku. Jednak sama klauzula prawomocności potwierdza tylko, prawomocność wyroku sądu I instancji, która jest tożsama z data wyroku Sadu Okręgowego sygn. akt: [...] z dnia 6 września 2018 r. Z dołączonego do akt wyroku Sądu Rejonowego z klauzulą prawomocności z dnia 6 września 2018 r., nie wynika, kiedy klauzula ta została zamieszczona na wyroku. Skarżący na rozprawie przed tut. Sądem w dniu 5 września 2019 r. wyjaśnił, że po wyroku Sądu Okręgowego odczekał jeszcze ok. dwa miesiące, ponieważ myślał, że organ będzie znów się odwoływał od wyroku, a następnie złożył wniosek o wydanie wyroku z klauzulą prawomocności, który otrzymał z początkiem stycznia 2019 r., i niezwłocznie wyrok ten wraz z wnioskiem o zasiłek pielęgnacyjny zaniósł do organu. Zatem należy zdaniem Sądu przyjąć, że skarżący złożył wniosek o wydanie mu odpisu wyroku Sądu Rejonowego wraz z klauzulą prawomocności w terminie 3 miesięcy wskazanych w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak podkreślał NSA w powołanym powyżej wyroku (I OSK 2143/15) klauzula prawomocności jest wydawana po dacie prawomocności wyroku i strona może oczekiwać na jej wydanie kilka dni, kilka tygodni, a nawet kilka miesięcy. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że w jego przypadku trwało kilka tygodni, ponieważ wniosek o nadanie klauzuli prawomocności wyroku złożył w listopadzie 2018 r., a wyrok z klauzulą otrzymał dopiero na początku stycznia 2019 r. Zatem brak jest podstaw do zarzucenia skarżącemu, że uchybił terminowi do złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego uzależnionego od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z całą pewnością nie można przerzucać na osobę opiekującą się niepełnosprawną córką konsekwencji długiego oczekiwania na wydanie przez Sąd Rejonowy odpisu wyroku z klauzulą prawomocności. Należy mieć na uwadze, że wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego aby został rozpoznany należy złożyć wraz z kompletem dokumentów wskazujących na stopień niepełnosprawności. Uwzględnić również należy, że o ustaleniu stopnia niepełnosprawności córki skarżącego orzekał sąd powszechny i skarżący nie został pouczony o treści art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie wiedział, w jaki sposób należy liczyć 3-miesięczny termin, aby zachować ciągłość pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane na skutek błędnej wykładni art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpośrednio zdeterminowało treść zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie błędnego okresu przyznania skarżącemu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na jego córkę dopiero od dnia 1 stycznia 2019 r. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracyjne wyjaśnią stan faktyczny sprawy w zakresie terminu początkowego ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego mając na względzie przedstawioną wyżej ocenę prawną wyrażoną przez Sąd. Sąd nie dostrzegł informacji w aktach administracyjnych o tym, czy skarżący pobierał już wcześniej zasiłek pielęgnacyjny na córkę z tytułu niepełnosprawności i w związku z tym czy jest to kolejny wniosek o kontynuację zasiłku. Zatem organy ustalą czy skarżący o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego stara się po raz pierwszy, czy też wnosi o kontynuację pobierania zasiłku pielęgnacyjnego na córkę S. W przypadku kontynuacji organy uwzględnią ocenę prawną przedstawioną powyżej przez Sąd. Ze względów wyżej przedstawionych Sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł - jak w wyroku.