II GSK 1010/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal (spr.) Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Urszula Wilk Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 18 września 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 października 2016 r. sygn. akt III SA/Wr 909/16 w sprawie ze skargi [A] Sp. z o.o. w J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od [A] Sp. z o.o. w J. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu 3800 (trzy tysiące osiemset) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 27 października 2016 r. sygn. akt III SA/Wr 909/16 po rozpoznaniu sprawy ze skargi [A] sp. z o.o. w J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 25 sierpnia 2014 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili kontrolę w lokalu na Stacji Paliw [...], w miejscowości [...]. W lokalu tym stwierdzono włączone i gotowe do gry urządzenie o nazwie HOT FUN nr [...]. W wyniku eksperymentu procesowego stwierdzono, że gry zainstalowane na kontrolowanym urządzeniu spełniają warunki do uznania ich za gry na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. W związku z dokonanymi ustaleniami Naczelnik Urzędu Celnego w W. decyzją z [...] stycznia 2016 r. nr [...] na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 oraz art. 90 ust. 1 i art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. z 2015 r., poz. 612) wymierzył skarżącej karę pieniężną w wysokości 12.000 zł za urządzanie gier na ww. automacie poza kasynem gry. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał m.in., że w trakcie kontroli nie ustalono właściciela urządzenia, ani właściciela kontenera, natomiast w wyniku podjętych czynności wyjaśniających oraz prowadzonego postępowania karnego skarbowego stwierdzono, że urządzenie to pozostawało w prawnej dyspozycji [B] sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu, a kontenerem blaszanym dysponuje i rozporządza skarżąca. Zgodnie z umową dzierżawy powierzchni użytkowej z 1 sierpnia 2014 r. zawartą pomiędzy Przedsiębiorstwem Wielobranżowym [...] sp. z o.o. w D. (wydzierżawiający) a skarżącą (dzierżawca), skarżąca dzierżawiła powierzchnię 15 m2 gruntu działki na stacji paliw, na której posadowiono kontener blaszany wolnostojący. Jak ustalono, kontener posiadał niezależne od stacji paliw źródło zasilania w energię elektryczną, klimatyzację oraz sygnalizację alarmową. Obiekt ten nie był objęty systemem monitoringu stacji paliw. Dyrektor Izby Celnej we Wrocławiu decyzją z [...] kwietnia 2016 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Na podstawie opinii biegłego sądowego i ustaleń poczynionych w trakcie kontroli (wyniku oględzin automatu i eksperymentu procesowego) organ stwierdził, że sporny automat umożliwia prowadzenie gier w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych. Organ uznał, że z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że to spółka urządzała gry na automacie w lokalu niebędącym kasynem gry. Potwierdza to umowa dzierżawy z 1 sierpnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie, na podstawie umowy z 1 sierpnia 2014 r. zawartej pomiędzy P.W. [...] sp. z o.o. a spółką skarżącą, której przedmiotem było wydzierżawianie powierzchni, na której postawiono kontener blaszany, w którym znajdował się automat, organ II instancji przyjął, że automat stanowi własność skarżącej i, że ona jest urządzającym gry na automacie, w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Strona skarżąca przedłożyła jako dowód w sprawie - podważające powyższe ustalenia organu - umowę leasingu operacyjnego z 3 lipca 2014 r. zawartą pomiędzy skarżącą (leasingodawca) a [B] sp. z o.o. (leasingobiorca), której przedmiotem są trzy automaty do gier losowych o nazwie HOT FUN nr [...], HOT FUN nr [...] oraz HOT FUN nr [...] spełniające warunki przewidziane w art. 2 ust. 3-5 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych. W umowie tej leasingobiorca oświadczył, że wskazane automaty są przydatne do jego planowanej działalności gospodarczej, polegającej na ich eksploatacji na rynku polskim (§ 1). Ponadto strona przedłożyła umowę dzierżawy powierzchni użytkowej z 1 sierpnia 2014 r. zawartą pomiędzy [B] sp. z o.o (dzierżawca) a skarżącą (wydzierżawiający). Zgodnie z jej postanowieniami, wydzierżawiający zobowiązał się wydzierżawić na potrzeby dzierżawcy powierzchnię 5 m2 w lokalu użytkowym, w którym sam prowadzi działalność gospodarczą, celem prowadzenia w tym miejscu działalności również przez dzierżawcę (§ 1). Strony ustaliły, że dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu miesięczny czynsz w wysokości min. 2.000 zł brutto (§ 4). Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że przedłożone dokumenty, wskazują na istnienie wątpliwości co prawidłowości ustaleń faktycznych poczynionych przez organy celne, w zakresie ustalenia podmiotu urządzającego gry, w rozumieniu ustawy o grach hazardowych i na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dopuścił wskazane dokumenty jako dowód w sprawie. W ocenie Sądu pierwszej instancji, umowa leasingu operacyjnego z 3 lipca 2014 r. wskazuje, że przedmiotowy automat do gier był w dyspozycji prawnej innego podmiotu - [B] sp. z o.o. Podmiot ten przejął automat w celu jego eksploatacji. Z kolei umowa dzierżawy z 1 sierpnia 2014 r. zwarta ze spółką [B] wskazuje, że strona skarżąca wydzierżawiła część powierzchni lokalu, w którym automat był zlokalizowany w czasie kontroli innemu podmiotowi. Sąd zaznaczył, że sam fakt wynajęcia (wydzierżawienia, użyczającemu czy też udostępnienia) lokalu innemu podmiotowi, w celu prowadzenia przez ten drugi podmiot działalności gospodarczej z wykorzystaniem automatów do gier hazardowych, o których mowa w art. 2 ust. 3 bądź ust. 5 ustawy o grach hazardowych nie przesądza o możliwości przypisania wynajmującemu (wydzierżawiającemu) statusu podmiotu "urządzającego gry", w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2 tej ustawy. Żaden z jej przepisów nie zakazuje bowiem zawierania umów, na podstawie których inny podmiot takie gry będzie dopiero urządzał (ani nie penalizuje tego rodzaju zachowań). W razie zawarcia jakiejkolwiek umowy tego rodzaju, z jej treści powinno wprost wynikać (niezależnie od tytułu nadanego umowie przez strony), że w istocie działalność taką będzie prowadził sam wynajmujący (wydzierżawiający, użyczający lub udostępniający) albo że urządzanie gier - a więc ich organizowanie, w celu osiągnięcia przychodu z takiej działalności - będzie w istocie wspólnym przedsięwzięciem gospodarczym obu stron umowy. W ocenie WSA, w świetle powyższych ustaleń wskazujących, że przedmiotowy automat był w dyspozycji prawnej innego podmiotu, że ten podmiot także dzierżawił powierzchnię użytkową w lokalu, w którym on się znajdował, nie można przyjąć, że stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej. Sąd przyjął, że ustalenie czy skarżąca była urządzającym gry w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, wymaga rozpoznania przez organ celny dokumentów dopuszczonych jako dowód w sprawie. Przedwczesne jest zatem stanowisko organu, że strona podlega karze pieniężnej w trybie art. 89 ust.1 ustawy o grach hazardowych. Reasumując, w sprawie doszło do naruszeń procesowych, a w konsekwencji także do naruszenia art. 89-90 ustawy o grach hazardowych. Skargę kasacyjną wywiódł organ zaskarżając powyższy wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., powoływana jako: p.p.s.a.) zarzucił Sądowi pierwszej instancji: I. naruszenie prawa procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w wyniku uznania, że na skutek uchybienia przez organ wielu zasadom ogólnym postępowania administracyjnego, stan faktyczny sprawy nie został ustalony właściwe, a skoro doszło do naruszeń procesowych, to w konsekwencji także do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 89-90 ustawy o grach hazardowych, podczas gdy należało orzec o oddaleniu skargi, z uwagi na okoliczność, że w toku postępowania nie doszło do naruszenia reguł procesowych, a wydając zaskarżoną decyzję organy dokonały właściwej kwalifikacji materialno-prawnej sytuacji skarżącej uznając ją za podmiot urządzający gry podlegający karze pieniężnej w trybie art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 187 ust. 1 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 613), polegające na wadliwej ocenie stanu faktycznego i uznaniu za przedwczesne stanowiska organu kwalifikującego skarżącą jako podmiot podlegający karze pieniężnej w trybie art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób jednoznaczny wskazuje, że skarżąca niewątpliwie czerpała zyski z urządzanych na spornym automacie gier, co istotnie wpływa na uznanie skarżącej za urządzającą gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych; - art. 106 § 3 p.p.s.a. polegające na niezasadnym przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego i dopuszczeniu jako dowodu w sprawie dokumentu w postaci umowy dzierżawy zawartej pomiędzy skarżącą a [B] sp. z o.o., który to dokument, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, nie miał żadnego wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji, a jak wynika z treści uzasadnienia wyroku, stał się kluczowym dowodem w sprawie przesądzającym o przedwczesności uznania skarżącej za urządzającą gry hazardowe; II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych poprzez jego błędną wykładnię skutkującą jego niezastosowaniem, w wyniku przyjęcia, że skarżąca nie może być uznana za urządzającego gry hazardowe w rozumieniu tej regulacji. Wskazując na powyższe naruszenia organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA we Wrocławiu, a także o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ zażądał rozpoznania sprawy ze skargi kasacyjnej na rozprawie. W piśmie procesowym z 27 marca 2017 r. spółka [A] wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny zostały wymienione w § 2 powołanego artykułu. W niniejszej sprawie nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania prowadzonego przez WSA we Wrocławiu. Zarzuty skargi kasacyjnej skonstruowane zostały na obydwu podstawach przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. tj. zarówno na naruszeniu prawa materialnego, jak i na naruszeniu przepisów postępowania, które - zdaniem organu - miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzuty te zmierzały w istocie do podważenia stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry stwierdził, że decyzja ta nie jest zgodna z prawem, co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Strona skarżąca kasacyjnie nie zgadza się z przyjęciem, że przeprowadzone w sprawie ustalenia faktyczne należało uznać za niewystarczające dla oceny, że skarżąca była podmiotem urządzającym gry na automatach, w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty skargi kasacyjnej - których komplementarny charakter uzasadnia, aby rozpoznać je łącznie - trafnie podważają stanowisko Sądu pierwszej instancji. Z umowy leasingu operacyjnego z 3 lipca 2014 r. oraz umowy dzierżawy powierzchni użytkowej z 1 sierpnia 2014 r. zawartej przez stronę skarżącą (jako wydzierżawiającym) a spółką [B] (jako dzierżawcą) - które stanowiły podstawę sformułowania przez Sąd pierwszej instancji wniosku o braku zgodności z prawem zaskarżonej decyzji - nie sposób wywodzić konsekwencje, które mogłyby mieć znaczenie dla oceny prawidłowości ustaleń faktycznych przeprowadzonych w rozpatrywanej sprawie przez organ administracji. Na gruncie zarzutu naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a., skarżący kasacyjnie trafnie wskazuje, że wymienione dowody - wbrew przyjętym przez Sąd pierwszej instancji kryteriom oceny tych dowodów - nie dość, że nie podważają ustaleń faktycznych (oraz wynikających z nich wniosków), które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji, to ustalenia te (oraz wynikające z nich wnioski) potwierdzają. Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że na skutek podjętych czynności wyjaśniających oraz prowadzonego postępowania karnego skarbowego stwierdzono, że urządzenie ujawnione w toku kontroli pozostawało w prawnej dyspozycji [B] sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu, a kontenerem blaszanym dysponuje i rozporządza skarżąca. Uwzględniając treść umowy dzierżawy powierzchni użytkowej z 1 sierpnia 2014 r., na podstawie której strona skarżąca (jako dzierżawca) weszła w posiadanie przedmiotu wymienionej umowy, organ stwierdził, że podjęte ustalenia są wystarczające do przypisania skarżącej deliktu, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, jako podmiotowi urządzającemu gry na automatach. Oceny takiej dokonał również organ II instancji. Wbrew stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie ma podstaw do przyjęcia, że można skutecznie poddawać w wątpliwość wnioski organów w oparciu o argument z przedłożonych w toku postępowania sądowego dowodów z umów leasingu operacyjnego i dzierżawy powierzchni użytkowej, zawartych przez stronę skarżącą ze spółką [B]. Przede wszystkim trzeba podkreślić, że wymieniona umowa dzierżawy dotyczy tej samej powierzchni użytkowej lokalu, którą skarżąca dysponowała na podstawie umowy z 1 sierpnia 2014 r. zawartej z Przedsiębiorstwem Wielobranżowym [...], a którą następnie poddzierżawiła spółce [B], jako leasingobiorcy należących do niej automatów do gier. Na gruncie regulacji zawartej w art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie konsekwentnie przyjmował, że określona nią sankcja administracyjna może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie, co wynika z kolei z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach", jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś, jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia bowiem z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów ustawy hazardowej, która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu jako element wspólnego przedsięwzięcia. Przy ocenie, czy podmiot nie powinien zostać uznany za urządzającego gry na automacie niezbędne jest odwołanie się do wszystkich elementów stanu faktycznego (zob.: wyroki NSA z dnia: 9 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 2736/16; 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 5233/16, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ich świetle zaś - jak wynika z powyżej przedstawionych okoliczności - skarżąca spółka występowała zarówno w roli leasingodawcy automatów do gier, w tym automatu zakwestionowanego w rozpatrywanej sprawie, jak i w roli podmiotu udostępniającego miejsce, w którym wymieniony automat mógł być użytkowany i udostępniany do gier. Niezależnie od oczywistego wręcz tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez inny podmiot, wymieniona powyżej umowa dzierżawy powierzchni lokalu - mająca stanowić dla Sądu pierwszej instancji podstawę (niezasadnego) zakwestionowania prawidłowości ustaleń faktycznych przeprowadzonych w sprawie - gdy chodzi o jej "cel" oraz "zgodny zamiar stron", nie może (i nie mogłaby być) oceniona inaczej, niż tylko jako podjęcie wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego polegającego na połączeniu składników majątkowych, jakimi dysponowały jej strony, a mianowicie lokalu użytkowego oraz automatu do gier, które dopiero wspólnie umożliwiały uruchomienie na nim gier w sposób dostępny dla ogółu, a więc ich "urządzanie", w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych (por. wyrok z 10 kwietnia 2019 r. sygn. II GSK 550/17, CBOSA). Z omówionych względów, wbrew stanowisku wyrażonemu w kontrolowanym wyroku, nie sposób było więc upatrywać wadliwości zaskarżonej decyzji w braku zupełności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę jej wydania, a w konsekwencji w nieprawidłowym zastosowaniu przez organ administracji publicznej art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Nie było zatem podstaw do uchylenia przez Sąd pierwszej instancji zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265) orzekł, jak w sentencji wyroku.