II SA/Gl 653/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2019 r. sprawy ze skargi J.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania J. D. pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na dofinansowanie schronienia udzielonego przez szwagra H. Z. w kwocie 200zł miesięcznie od miesiąca maja 2010r. Kontrolowana przez Sąd decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. J. D. pismem z 24 stycznia 2019 r. wystąpiła o przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na dofinansowanie schronienia udzielonego przez szwagra H. Z. w kwocie 200zł miesięcznie od miesiąca maja 2010r. Jak podaje we wniosku, zamieszkuje u swojego szwagra H. Z., bowiem jej dom, z uwagi na zły stan techniczny, został wyburzony i trwają przygotowania do budowy nowego budynku. Wykonano m.in. przyłącza energetyczne i kanalizacyjne. Strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.093,96zł. Mając powyższe ustalenia na uwadze organ uznał, ż przyznanie wnioskowanej pomocy nie odpowiada celowi i możliwościom pomocy społecznej. W odwołaniu od tej decyzji J. D. wniosła o przyznanie wnioskowanej pomocy wskazując, że nie ma żadnej pomocy ze strony GOPS w K.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. utrzymało w całości w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, podzielając jego stanowisko zajęte w sprawie. W uzasadnieniu decyzji podkreślono w szczególności to, że zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej. W przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art.39 ust.1 ustawy organ nie ma obowiązku przyznania tego świadczenia. Z podanego przepisu nie wynika indywidualne roszczenie o przyznanie pomocy społecznej w formie w nim przewidzianej. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Winien uwzględnić sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres udzielonej mu ze środków publicznych pomocy. Fakt, iż otrzymane świadczenia z pomocy społecznej w związku z zaległościami w opłatach nie wystarczają na pokrycie wszystkich potrzeb skarżącego, nie stwarza po stronie organu obowiązku uwzględnienia wszystkich wniosków odwołującego; świadczenia z pomocy społecznej maja bowiem charakter subsydiarny (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14.01.2009r. sygn. akt II SA/Gd 797/08, Lex nr 481492). Pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Innymi słowy, zadaniem pomocy nie jest utrzymywanie osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej, oraz zaspokajania ich wszystkich potrzeb i oczekiwań (wyrok WSA w Warszawie z dnia 17.05.2007r. sygn. akt I SA/Wa 272/07, Lex nr 32249). Przyznanie stronie pomocy uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej strony i jej żądań, lecz rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku celowego organ musi także kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s. Przepis art. 3 ustawy nie może prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania (wyrok NSA w Warszawie z dnia 23.01.2018r. sygn. akt I OSK 2221/17). Rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. opiera się na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w art. 39 ust. 1 u.p.s. określenie "może być przyznany", zamiast określenia "przyznaje się". Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19.04.2018r. sygn. akt II SA/Po 473/17). Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych. Organy pomocy społecznej są wobec tego upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń (wyrok NSA w Warszawie z dnia 21.02.2018r. sygn. akt I OSK 2500/17). GOPS w K., organizujący pomoc w tej gminie najlepiej jest zorientowany w rzeczywistych potrzebach wszystkich uprawnionych, a środki finansowe jakimi dysponuje determinują jego postępowanie jeśli chodzi o formę, rodzaj i wysokość pomocy. Trzeba wszak mieć na uwadze fakt, że organ ten musi dysponować rezerwą środków dla pokrycia pilniejszych potrzeb innych uprawnionych obywateli będących mieszkańcami gminy. Uszczuplenie tych rezerw mogłoby prowadzić do naruszenia zasady równej ochrony prawnej obywateli znajdujących się w podobnej sytuacji materialnej lub jeszcze gorszej. Odwołująca J. D. posiada własny dochód z tytułu emerytury, który przekracza ustawowe kryterium. Ponadto, jak podała podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego, jej stary dom został wyburzony a teren przygotowywany jest do wybudowania nowego domu. Już zostały wykonane przyłącza wody i kanalizacji. Z powyższego wynika zatem, że odwołująca posiada własne zasoby finansowe, które przeznacza na budowę nowego domu. W osobistej skardze z 8 kwietnia 2019 r. J. D. (skarżąca) podnosi, iż pracownik socjalny obiecał jej wypłacenie kwoty 200 zł, jeśli otrzyma ona skierowanie do domu pomocy społecznej. Wobec tego wnosi o przyznanie świadczenia w tej wysokości. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Zaskarżona decyzja, aczkolwiek organy orzekające w sprawie tego wyraźnie nie sprecyzowały, zapadła na podstawie art. 41 ust. 1 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1507, dalej: u.p.s.). Nie było podstaw, aby rozważać przyznanie zasiłku celowego w oparciu o art. 39 u.p.s. ze względu na przekroczenie przez skarżącą kryterium dochodowego, jak również z wykorzystaniem art. 40, skoro nie powoływała się na przesłanki tam określone (poniesienie strat w wyniku zdarzenia losowego bądź w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej). Stosownie do art. 41 u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Nie wnikając szczegółowo w konstrukcję prawną specjalnego zasiłku celowego, a zwłaszcza w kwestię dotyczącą dyrektyw wyboru konsekwencji prawnych w sytuacji, w której dochodzi do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania tego świadczenia, trzeba zauważyć, że warunkiem wstępnym przejścia do fazy uznaniowej jest zaistnienie przesłanki w postaci "szczególnie uzasadnionego przypadku". NSA w wyroku z dnia 16 listopada 2018 r., I OSK 3072/18 (CBOSA), rozważając treść tego pojęcia, biorąc pod uwagę dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych oraz ustalenia doktryny, wyraża następujący pogląd, podzielany przez skład orzekający: "Musi być to przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Takie zawężenie możliwości przyznawania specjalnego zasiłku celowego do przypadków o szczególnym charakterze wiąże się z faktem, iż ustawodawca nie uzależnił przyznania tego świadczenia od kryterium dochodowego, jak to ma miejsce w przypadku zwykłych zasiłków celowych, uregulowanych w art. 39 u.p.s. Beneficjenci świadczeń z art. 41 pkt 1 u.p.s. nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom - przy ograniczonych środkach finansowych i ogromnej liczbie beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie - wymaga zaistnienia zdarzeń absolutnie wyjątkowych." W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, takie rozumienie szczególnie uzasadnionego przypadku nie zachodzi, skoro nie zaszło żadne nadzwyczajne zdarzenie o skutkach tak dotkliwych, że skarżąca nie mogła sobie z nimi poradzić. Co do tej ostatniej okoliczności, to trzeba zauważyć, że dzięki wsparciu szwagra ma zapewnione schronienie od 2010 r., a więc ze skutkami zdarzenia, które nie miało nadzwyczajnego charakteru (wyburzenie jej budynku mieszkalnego ze względu na jego na techniczne zużycie), poradziła sobie we własnym zakresie. Skarga nie zasługuje zatem uwzględnienie, bowiem zarówno decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r., nr [...], jak i utrzymana tym rozstrzygnięciem w mocy decyzja Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania J. D. pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na dofinansowanie schronienia udzielonego, nie narusza przepisów prawa procesowego jak i materialnego. W tym stanie rzeczy skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.