I GZ 310/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Dariusz Dudra po rozpoznaniu w dniu 26 września 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "S." Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w U. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Ol 409/19 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi "S." Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w U. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Ol 409/19, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) odmówił "S." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w U. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. z dnia [...] listopada 2018 r., nr: [...] w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od akcyzowym za poszczególne miesiące 2005 r., grudzień 2006 r., luty 2007 r. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że w dniu [...] listopada 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w O. wydał decyzję częściowo utrzymującą w mocy oraz częściowo uchylającą decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w O. z dnia [...] sierpnia 2009 r. w przedmiocie określenia spółce zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym. Powyższa decyzja została doręczona w dniu 17 grudnia 2018 r. w trybie art. 150 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. 2019, poz. 900 ze zm. - dalej: O.p.). W dniu [...] maja 2019 r. strona złożyła za pośrednictwem DIAS skargę na ww. decyzję wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi (data nadania przesyłki 15.05.2019 r.). W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że skarżąca o wydaniu zaskarżonej decyzji dowiedziała się w dniu [...] maja 2019 r., podczas zapoznawania się z aktami postępowania w sprawie. Skarżąca zakwestionowała prawidłowość doręczenia decyzji doradcy podatkowemu W. K.. Strona wskazała, że osoba ta w przeszłości reprezentowała ją w sprawie podatku akcyzowego za lata 2005-2007, lecz pełnomocnictwo wygasło. Potwierdzeniem tego jest fakt korzystania przez stronę w ostatnich latach z innego pełnomocnika - W. M. W chwili uprawomocnienia się wyroku WSA w Olsztynie z dnia 15 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 666/17, po którym organ wydał ponowną decyzję w sprawie podatku akcyzowego, strona zaprzestała korzystania także z pełnomocnika W. M. W ocenie skarżącej organ odwoławczy nie miał podstaw do przyjęcia po ponad 5 latach od wyroku NSA z dnia 23 stycznia 2013 r., sygn. akt I GSK 826/11, że W. K. jest pełnomocnikiem skarżącej. Bowiem sprawa prowadzona przez tego pełnomocnika zakończyła się prawomocnym wyrokiem i udzielone mu pełnomocnictwo wyekspirowało wobec zakończenia zlecenia. Podkreśliła, także że DIAS miał w tej kwestii wątpliwości, skoro wzywał W. K. do przedstawienia pełnomocnictwa i uiszczenia opłaty skarbowej. Wezwanie do pełnomocnika skierowane zostało na nieaktualny adres, gdyż, zdaniem skarżącej, organ zaniedbał sprawdzenia w KRS, jaki jest aktualny adres spółki komandytowej, w ramach której działał W. K. Gdyby organ powiadomił stronę o wątpliwościach w kwestii pełnomocnictwa, to mogłaby zmienić pełnomocnictwo udzielone W. K. i złożyć nowe pełnomocnictwo. Zdaniem skarżącej organ w nieuprawniony sposób uznał ww. osobę za pełnomocnika skarżącej i doręczył mu decyzję z dnia [...] listopada 2018r. Tym samym niedochowanie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez winy strony i w ocenie skarżącej istnieją uzasadnione podstawy do przywrócenia terminu. Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. W ocenie WSA wbrew twierdzeniom skarżącej, organ odwoławczy miał podstawy do uznania, że w sprawie został ustanowiony pełnomocnik, doradca podatkowy W. K. WSA podkreślił, że w aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą ww. osobie w dniu [...] lutego 2010 r., a więc w czasie, gdy trwało postępowanie, w wyniku którego wydana została decyzja w sprawie podatku akcyzowego za wskazane miesiące 2005 r. oraz za grudzień 2006 r. i luty 2007 r. Sąd I instancji nie podzielił argumentacji skarżącej w kwestii wygaśnięcia pełnomocnictwa w związku z uprawomocnieniem się wyroku WSA z dnia 15 marca 2018 r., bowiem wskutek wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego sprawa była ponownie rozpatrywana przez organ odwoławczy, zaś w aktach podatkowych znajdowało się ww. pełnomocnictwo dla W. K. Zdaniem Sądu I instancji przedstawione we wniosku argumenty nie uzasadniają przywrócenia terminu do wniesienia skargi, który upłynął z dniem [...] stycznia 2019 r. W ocenie WSA, w rozpatrywanej sprawie skarżąca nie wykazała przesłanki warunkującej przywrócenie terminu do wniesienia skargi, tj. nie wykazała, że nie ponosi winy w jego uchybieniu. Spółka wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zgodnie zaś z art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Podkreślenia wymaga fakt, iż instytucja uprawdopodobnienia jest dalece mniej rygorystyczna niż udowodnienie danej okoliczności. Oznacza to, iż samo wykazanie zdarzenia lub faktu, który wskazuje na prawdopodobieństwo braku winy, winno być wystarczającym dla uznania, iż zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu, o jakich mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 270; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2011, s. 409; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08). W orzecznictwie i doktrynie powszechnie przyjęte jest, że zakres pojęcia winy w uchybieniu terminu obejmuje również winę osób trzecich upoważnionych przez uczestnika postępowania (stronę) do dokonania czynności (vide M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2011, s. 410). Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (np. postanowienie NSA z dnia 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10). Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Ponadto, powołując się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998r., II CKN 8/98, należy też podkreślić, że przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego, taką analizę dokonał Sąd I instancji, który wydając zaskarżone postanowienie uznał, iż przedstawione w aktach niniejszej sprawy dowody nie uprawdopodobniają, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącej oraz jej pełnomocnika. Sąd I instancji zasadnie stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że skarżąca nie wykazała, iż w sprawie zachodzą przesłanki wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Należy bowiem podkreślić, że przesyłkę zawierającą zaskarżoną decyzję nadano na adres pełnomocnika skarżącej ustanowionego na podstawie pełnomocnictwa z dnia [...] lutego 2010 r. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, po uchyleniu przez WSA w dniu 15 marca 2018 r. decyzji DIC z dnia [...] czerwca 2010 r. sprawa była ponownie rozpatrywana przez organ odwoławczy, co oznacza, że organ ten miał obowiązek wziąć pod uwagę pełnomocnika ustanowionego w sprawie. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że organ odwoławczy, kierując pismo z dnia [...] czerwca 2018 r. do pełnomocnika, wysłał ww. pismo także do wiadomości strony. Pismo skierowane do pełnomocnika zostało prawidłowo wysłane na ten adres, który wskazał pełnomocnik w pełnomocnictwie. Biorąc pod uwagę, że w toku postępowania odwoławczego zakończonego decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. pisma kierowane do pełnomocnika były odbierane, dowodem czego są znajdujące się w aktach sprawy ZPO, organ odwoławczy nie miał powodów do poddawania w wątpliwość skuteczności tych doręczeń. Także skarżąca nie stwierdziła, aby pisma te były doręczane nieuprawnionym osobom. Należy zatem uznać, że organ, nadając przesyłkę zawierającą skarżoną decyzję, miał podstawy do przyjęcia, że doręcza ją ustanowionemu pełnomocnikowi. Organ dla ustalenia osoby, do której powinna być nadana przesyłka, kierował się przedłożonym do akt sprawy pełnomocnictwem i danymi adresowymi umocowanego prawidłowo pełnomocnika. Natomiast organ nie został powiadomiony o wypowiedzeniu pełnomocnictwa, co powodowało niewątpliwie, że obowiązany był dokonywać czynności bezpośrednio wobec pełnomocnika strony. Obowiązek wysyłania wszelkiej korespondencji do strony działającej już bez pełnomocnika powstaje od dnia, w którym organ uzyskuje wiadomość o wypowiedzeniu pełnomocnictwa przez mocodawcę (lub wygaśnięciu obowiązku działania pełnomocnika, gdy to on był stroną wypowiadającą). Podobne stanowisko wyrażono m.in. w wyroku NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 2586/10, w którym stwierdzono, że "stan wiedzy organu o istnieniu pełnomocnictwa powinien zostać oceniony na dzień dokonania konkretnej czynności, w tym wypadku nadania przesyłki na adres ustanowionego w sprawie pełnomocnika. Nadanie przesyłki w sposób prawidłowy na wskazany adres wiąże się również z oceną skuteczności jej doręczenia". Ponadto należy podkreślić, iż zgodnie z brzmieniem art. 94 § 2 k.p.c. adwokat lub radca prawny, który wypowiedział pełnomocnictwo, obowiązany jest działać za stronę jeszcze przez dwa tygodnie, chyba że mocodawca zwolni go od tego obowiązku (zd. 1), a każdy inny pełnomocnik powinien, mimo wypowiedzenia, działać za mocodawcę przez ten sam czas, jeżeli jest to konieczne do uchronienia mocodawcy od niekorzystnych skutków prawnych (zd. 2). Natomiast w sytuacji gdy strona dokonuje wypowiedzenia pełnomocnictwa pełnomocnikowi, to tym bardziej powinna sama wykazać staranność i podjąć działania celem ochrony własnego interesu prawnego (tutaj: dochowania terminów dla dokonania czynności procesowych) i to niezależnie od faktu, że pełnomocnik ma obowiązek działać za stronę jeszcze przez dwa tygodnie od daty wypowiedzenia pełnomocnictwa. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że działania pełnomocnika obciążają mocodawcę, który ponosi skutki tych działań i zaniechań. Kwestia ta może być jedynie podstawą odpowiedzialności dyscyplinarnej i cywilnej wobec skarżącego, nie powoduje natomiast, że przywrócenie terminu staje się możliwe. Należy również wyjaśnić, iż o zasadności rozpoznawanego przez Sąd I instancji wniosku nie mogła przesądzać okoliczność, dotycząca wewnętrznych ustaleń stron, co do poinformowania organu o fakcie wypowiedzenia pełnomocnictwa, jak również zobowiązanie pełnomocnika w zakresie informowania strony o wpływającej korespondencji. W tym stanie rzeczy należy uznać, w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka ustanowiona w art. 86 § 1 p.p.s.a., warunkująca przywrócenie uchybionego terminu, a zatem postanowienie Sądu I instancji odpowiada prawu. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.