I SA/Ol 391/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Renata Kantecka, Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski, sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca), Protokolant sekretarz sądowy Jolanta Piasecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2020r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy udzielenia ulgi w spłacie należności I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz W. D. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postepowania sądowego. W.D. (dalej strona, skarżący, zobowiązany) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olszynie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej również jako SKO, Kolegium) z "[...]" r., w przedmiocie odmowy udzielenia ulgi w spłacie należności. Z akt sprawy oraz uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że decyzją wydaną w dniu "[...]" z upoważnienia Starosty przez Dyrektora Powiatowej Służby Drogowej nałożono na W.D. i K.N. solidarny obowiązek zapłaty kwoty 12.999 zł brutto tytułem obciążenia kosztami wynikającymi z usunięcia z drogi i przechowywania pojazdu marki Audi 80 o numerze rejestracyjnym "[...]". Pismem z dnia 11 kwietnia 2018r. skarżący wystąpił do organu pierwszej instancji z prośbą o umorzenie części zobowiązania, tj. kwoty 5.999 zł oraz rozłożenie pozostałej kwoty na miesięczne raty w wysokości po 500 zł. W uzasadnieniu wskazał na trudną sytuację finansową rodziny. Wyjaśnił, że pięcioosobowa rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia osiąganego w PKS w wysokości 1707,12 zł oraz z dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego wynoszącego około 12.000 zł rocznie. Rodzina nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego. Decyzją z dnia "[...]". organ I instancji odmówił wnioskującemu udzielenia ulgi w spłacie należności z tytułu holowania i parkowania pojazdu wysokości 12.999 zł wraz z odsetkami ustawowymi w wysokości 246,80 zł poprzez częściowe jej umorzenie i rozłożenie na raty. W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z "[...]"r. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z dnia "[...]" r. organ I instancji ponownie orzekł o odmowie udzielenia ulgi w spłacie należności z tytułu holowania i parkowania pojazdu wysokości 12.999 zł wraz z odsetkami ustawowymi w wysokości 655,65 zł poprzez częściowe jej umorzenie i rozłożenie na raty. W uzasadnieniu organ opisał sytuację finansową zobowiązanego i uznał, że niskie dochody oraz trudna sytuacja materialna nie stanowią ważnego interesu dłużnika, uzasadniającego zastosowanie ulgi w formie umorzenia należności oraz rozłożenia na raty. Organ wyjaśnił, że trudna sytuacja finansowa materialna wnioskodawcy może mieć charakter przejściowy. Utrzymując w mocy powołaną decyzję i uzasadniając swoje stanowisko w sprawie Kolegium wskazało, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (t.j. Dz. Dz.U.2017.2077 ze zm.) – dalej jako "u.f.p.". Zasady umorzenia należności z tytułu obciążenia kosztami wynikającymi z usunięcia z drogi, przechowywania i oszacowania pojazdu stanowią niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym o których mowa w przepisie art. 60 u.f.p. Następnie organ odwoławczy przytoczył treść art. 64 ust.1 u.f.p. wskazując, że z powołanego przepisu wynika, że ustawodawca wprowadził możliwość umorzenia należności w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym, albo też umorzenia należności w części, odroczenia terminu spłaty całości albo części należności lub rozłożenia na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium stwierdziło, że w sytuacji skarżącego nie zachodzą jakiekolwiek szczególne i nadzwyczajne okoliczności, z powodu których strona nie jest w stanie uregulować obciążającej jej należności. Wskazano, że zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i trójką dzieci. Dochód tej rodziny stanowi wynagrodzenie wnioskodawcy, który zatrudniony jest w PKS w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku kierowcy autobusu na czas nieokreślony i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie brutto w kwocie 2.680,62 zł. Ponadto rodzina wnioskodawcy uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego, który wynosi ok. 1.000 zł miesięcznie, jak też otrzymuje świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł miesięcznie. Z ustaleń organu wynika, iż dochód na osobę w rodzinie wnioskującego wynosi 736,32 zł (bez świadczenia wychowawczego). W okresie zasiłkowym trwającym do "[...]"r. żona strona otrzymywała także świadczenia rodzinne na dzieci. Ponadto decyzją z "[...]"r. Wójt Gminy przyznał rodzinie strony świadczenie wychowawcze na drugie dziecko i odmówił przyznania świadczenia na pierwsze dziecko, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Ze złożonych przez stronę oświadczeń wynika, że wraz z rodziną zamieszkuje w domu syna na jego posesji, a miesięczne wydatki związane z utrzymaniem domu to ok. 600 zł, a dodatkowe koszty to raty zaciągniętych pożyczek w wysokości 805,83 zł (dwie pożyczki spłacane do 16.02.2020 r. oraz do 15.01.2020 r.). Ponadto z wynagrodzenia strony potrącane jest zobowiązanie komornicze (zaległość za składowanie śmieci). Zdaniem Kolegium przedstawiona powyżej sytuacja rodziny strony nie należy z pewnością do łatwych, jednakże nie jest to szczególna i nadzwyczajna sytuacja, z powodu której strona nie jest w stanie uregulować obciążającej jej należności. W rodzinie tej nie pojawiły się bowiem żadne szczególne i wyjątkowe okoliczności, niezależne od woli i sposobu postępowania zobowiązanego i których to nie jest on w stanie przezwyciężyć. W rodzinie tej nie pojawiły się żadne poważne i przewlekłe choroby, czy też inne sytuacje związane ze stanem zdrowia któregoś z członków rodziny, co potwierdza sam skarżący w piśmie z 19 grudnia 2020r. Brak jest również innych wyjątkowych okoliczności czy zdarzeń losowych, które uniemożliwiłyby stronie wywiązanie się przez niego z ciążących wobec Skarbu Państwa obowiązków. Okoliczności takich, w ocenie Kolegium, nie stanowi z pewnością subiektywne przekonanie wnioskodawcy o trudnej sytuacji materialnej oraz fakt, iż ma on liczną rodzinę, w tym obecnie ma na utrzymaniu żonę i 3 dzieci. Jak słusznie bowiem zauważył organ I instancji, również żona wnioskodawcy mogłaby podjąć zatrudnienie, co wpłynęłoby na poprawę budżetu domowego tej rodziny. Skarżący wraz z żoną mają na utrzymaniu jeszcze troje dzieci w wieku 12, 16 i 19 lat, a zatem w wieku szkolnym. Jednakże nie są to już tak małe dzieci, wymagające opieki w takim stopniu, ażeby ich matka nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Ponadto, jak zostało ustalone, zobowiązany otrzymuje stały miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 2.680,62 zł. oraz dochód z gospodarstwa rolnego, który wynosi ok. 1.000 zł miesięcznie, jak też otrzymuje świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł miesięcznie. Powyższe, zdaniem SKO również wskazuje, że sytuacja rodziny strony, dysponującej stałym miesięcznym dochodem oraz wsparciem państwa w związku z utrzymaniem dzieci, nie jest na tyle trudna, ażeby mogłaby być zakwalifikowana jako "ważny interes zobowiązanego" czy też "względy społeczne lub gospodarcze, w szczególności możliwości płatnicze zobowiązanego", o którym mowa w w/w przepisach oraz orzeczeniach sądów administracyjnych. Na przesłankę zaistnienia po stronie zobowiązanego względów społecznych i gospodarczych, w szczególności jego możliwości płatniczych i w związku z tym potraktowania jego sytuacji jako szczególnej nie wskazuje również zdaniem SKO fakt, iż skarżący zmuszony jest spłacać raty z tytułu zaciągniętych pożyczek i kredytów w wysokości 805,53 zł, jak też że z jego wynagrodzenia potrącane jest zobowiązanie komornicze z tytułu zaległości za składowanie śmieci. Powstanie tych zobowiązań było bowiem świadomą decyzją wnioskodawcy, który to musiał liczyć się z koniecznością spłaty poszczególnych rat czy pożyczek. Ponadto, skarżący zawiera kolejne umowy pożyczkowo-kredytowe, a co za tym idzie, dla instytucji udzielających wsparcia finansowego jest wiarygodnym klientem. W ocenie Kolegium nie każde trudności finansowe mogą uzasadniać zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności, lecz tylko takie, które w konkretnych okolicznościach wiązałyby się z zagrożeniem istotnego interesu zobowiązanego, a z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W sprawie nie zaistniały również względy gospodarcze, w szczególności związane z możliwościami płatniczymi zobowiązanego, mające przemawiać za zastosowaniem wnioskowanej ulgi. W powołanej na wstępie skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona wnosząc o uchylenie decyzji obu organów zarzuciła naruszenia art. 64 u.f.p. oraz art. 74 i 80 k.p.a. W uzasadnieniu podniesiono, że zdarzenie, które doprowadziło do powstania zobowiązania było zdarzeniem losowym, bez udziału i winy skarżącego. Nieznajomość przepisów doprowadziła do dużego obciążenia przekraczającego możliwości finansowe rodziny skarżącego. Skarżący nie zgodził się, że w tej konkretnej sprawie nie istnieje przypadek uzasadniony ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym albowiem oba te przypadki mają tutaj miejsce, bo zagrożony jest byt rodziny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i.podtrzymał swoje stanowisko w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpoznając sprawę w ramach kognicji sądów administracyjnych Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Istotą sporu w sprawie jest zagadnienie, czy organ zasadnie przyjął, że w rozpatrywanej sytuacji nie zaszły przesłanki, które mogłyby spowodować wydanie decyzji o umorzeniu należności, do zapłaty, których zobowiązana jest strona. Sprawa, będąca przedmiotem kontroli sądowej, dotyczy odmowy udzielenia ulgi z tytułu holowania i parkowania pojazdu. Sporna należność stanowi niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym w rozumieniu art. 60 u.f.p., są to bowiem środki publiczne, które przepis ten wymienia tylko przykładowo. Wskazać należy, że art. 64 u.f.p. w ust. 1, że należności, o których mowa w art. 60 u.f.p., właściwy organ może: 1) z urzędu umarzać w całości - w przypadku gdy zachodzi jedna z okoliczności, o których mowa w art. 56 ust. 1 pkt 1-4; 2) na wniosek zobowiązanego: a) umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym, b) umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego. Przywołany art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. przewiduje dwie przesłanki umorzenia należności publicznoprawnych: ważny interes podatnika lub interes publiczny. Konkretyzacja tych pojęć jest dokonywana na tle stanu faktycznego indywidualnej sprawy. Pojęcia te stanowią klauzule generalne. Cechą immamentną klauzul generalnych jest to, że odsyłają one do ocen. O istnieniu ważnego interesu podatnika decydują kryteria zobiektywizowane. W szczególności niezbędne jest ustalenie sytuacji majątkowej dłużnika, skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania. Interes zobowiązanego musi być na tyle istotny, aby jego pominięcie powodowało dla niego wyraźnie dostrzegalne negatywne skutki. O istnieniu ważnego interesu dłużnika/zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. Pojęcia ważnego interesu dłużnika/zobowiązanego nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonej należności pieniężnej, gdyż pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym również sytuację ekonomiczną dłużnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów i wydatków. Zawężenie ustawowych wymagań umarzania należności pieniężnych do przypadków, w których dłużnik - wskutek uiszczenia należności - miałby pozostawać bez środków do życia i korzystać ze środków pomocy społecznej, jest niedopuszczalną interpretacją na niekorzyść dłużnika. Decyzja w przedmiocie umorzenia opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Podkreśla się zarówno w literaturze jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale nie dowolny, i winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. Uzasadnienie zaś decyzji odpowiadać powinno warunkom określonym w art. 107 K.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszelkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. Ponadto podkreślić należy, że działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP, w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego. Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron – interesu obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 21 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1632/12; z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13, wszystkie wyroki powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym, o ile ten ostatni można uznać za słuszny interes. Oznacza to, że w każdym przypadku organ ma obowiązek wskazać nie tylko, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, ale także, że jest on na tyle ważny i znaczący, iż bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93, opubl. OSNCP 1994/9/181). Z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że w sytuacji, w której spłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy Państwa nie będąc zgodna z interesem tego obywatela nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 opubl. LEX nr 321267). Ponownie podkreślenia wymaga także, że uzasadnienie decyzji organu powinno zawierać wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jego zdolności płatniczych przy uwzględnieniu dochodów i niezbędnych wydatków oraz rozważenie wpływu egzekucji konkretnej kwoty należności na sytuację życiową zobowiązanego, w tym przede wszystkim jego zdolność do utrzymania. Okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości. Konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej strony z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Mając na uwadze powyższe rozważania oraz okoliczności niemniejszej sprawy, w tym w szczególności sytuację materialną skarżącego oraz jego rodziny, zdaniem Sądu, nie została oceniona obiektywnie sytuacja finansowa strony, w kontekście jej aktualnych możliwości płatniczych. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje wprost, że sytuacja finansowa skarżącego i jego rodziny nie należy do łatwych. Biorąc pod uwagę wysokość otrzymywanego przez skarżącego wynagrodzenia przy konieczności pokrycia kosztów życia pięcioosobowej rodziny w powiązaniu z wysokością należności do uiszczenia, której został zobowiązany trudno przyjąć, że może to pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela. Sąd nie może również zaakceptować rozumowania organu odwołującego się kwestii otrzymywania przez rodzinę świadczenia wychowawczego oraz świadczenia rodzinnego na dzieci, co miałoby pozwolić na uznanie, że dochody skarżącego są na poziomie wystarczającym na spłatę należności. W ocenie Sądu powyższe oznacza, że w zaskarżonej decyzji organ nie ocenił obiektywnie sytuacji finansowej skarżącego, w kontekście jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić należy, że skarżący wnioskował o częściowe umorzenie należności i rozłożenie jej na raty. Zdaniem Sądu organ odmówił żądaniu strony bez przeprowadzenia wnikliwej analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie – czym dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Organ odwoławczy odniósł się do przesłanek umorzenia zaległości określonych w ustawie o finansach publicznych, lecz nie wykazał, że rozważał wszystkie aspekty sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem interesu publicznego. Interes publiczny nie powinien być rozumiany, jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powodowałaby konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych, do innej, kolejnej formy pomocy państwa, niewątpliwie nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyrok WSA w Warszawie sygn. akt: V SA/Wa 2218/16 z 12 czerwca 2017 r.). Należy pamiętać, że przy ocenie stanu materialnego skarżącego oraz jego rodziny i tego, czy zachodzi tu ważny interes dłużnika, nie można zapominać o zasadach logicznego rozumowania i tym, że w niczyim interesie, także Państwa i finansów publicznych, nie leży, aby zmuszając dłużnika do spłaty należności spowodować po jego stronie konieczność sięgania do pomocy społecznej z powodu niemożliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto w przypadku decyzji uznaniowych, gdzie rozważana jest kwestia ważnego interesu publicznego lub interesu dłużnika, w szczególności, gdy decyzja jest dla strony niekorzystna, organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący wyjaśnić przyczyny i przebieg przeprowadzonego rozumowania (wyr. NSA z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1076/13). Organ ponownie rozpoznając sprawę, podda ocenie zebrane dowody w niniejszej sprawie, przy uwzględnieniu powyższych rozważań. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd skargę uwzględnił na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.". O zwrocie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.