I SA/Ol 492/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Jolanta Strumiłło, asesor WSA Katarzyna Górska, Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 2 października 2019r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. S. G. (dalej strona, wnioskodawca, skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, ZUS) Oddział w A. z "[...]" r. nr "[...]" utrzymującą w mocy decyzję ZUS Oddział w B. z "[...]" r. nr "[...]" w sprawie odmowy umorzenia składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Jak wynika z przekazanych akt sprawy i uzasadnień poddanych kontroli Sądu rozstrzygnięć, wnioskodawca zwrócił się pismem z 30 września 2018 r. do ZUS Oddział w C. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, z uwagi na trudną sytuację materialną. Podał, że wcześniejszy wniosek organ rozpatrzył w 2016 r. negatywnie m.in. z powodu prowadzenia działalności gospodarczej przez wnioskodawcę i perspektywy uzyskiwania dochodów. Obecnie nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej od początku 2018 r., utrzymuje się z emerytury w kwocie 1.363,08 zł brutto miesięcznie, a po odliczeniu opłat publicznych i kwoty zajęcia egzekucyjnego pozostaje mu 806,63 zł. Wobec szeregu wydatków w łącznej kwocie 1.593,63 zł, którą finansuje z debetu na koncie bankowym, kwota 806,63 zł nie wystarcza stronie na życie. Mieszka bez zameldowania u swojej siostry. Organ ustalił w toku postępowania, że skarżący nie posiada nieruchomości ani wartościowych ruchomości, nie pobiera świadczenia z pomocy społecznej, posiada jedynie komputer o wartości ok. 300 zł. Zakład decyzją z "[...]" r. ZUS Oddział w B. odmówił umorzenia składek na podstawie z art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a, 3b i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.), oraz § 3 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. nr 141, poz. 1365), dalej: rozporządzenie. Organ wyliczył wysokość zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy na łączną kwotę 64.338,42 zł plus odsetki. W uzasadnieniu ZUS uznał, że bezspornie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie wykazano zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną strony spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nie ma miejsca sytuacja, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, jak też skarżący nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podał, że w 2018 r. nie uzyskał żadnych dochodów, a w roku 2017 dochód z tytułu działalności wyniósł 1.893,10 zł, zatem średnio miesięcznie 157,75 zł. Podkreślił, że przy takich dochodach nie ma obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne, zgodnie z ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Wobec tego okoliczność, że prowadzi nadal działalność gospodarczą nie musi generować zadłużenia w ZUS. Sytuację pogarsza brak mieszkania, w mieszkaniu siostry wnioskodawca przebywa bez zameldowania i nie ma pewności, że za jakiś czas nie straci dachu nad głową. Realnie odczuwa drastyczność swojej sytuacji i nie widzi perspektyw na kontynuowanie egzystencji przy swoich obecnych dochodach. Decyzją z "[...]" r. ZUS Oddział w A. utrzymał w mocy ww. decyzję. W podstawie prawnej powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.". W uzasadnieniu Zakład uznał, że nie ma podstaw do uchylenia zakwestionowanej decyzji. Podał, że dokonano w zakwestionowanej decyzji rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania, na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów. Powołał się na art. 28 ust. 3a, art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia i wskazał na tle sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Nie ma jednak podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja skarżącego ma charakter trwały. W dalszym ciągu wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą i pomimo tego, że na chwilę obecną nie osiąga z tego tytułu dochodów, to w każdej chwili sytuacja ta może ulec zmianie. Zakład upatruje szansę na wyegzekwowanie należności chociażby poprzez zawarcie układu ratalnego z ratami dostosowanymi do możliwości płatniczych strony. Z posiadanych informacji nie wynika aby wnioskodawca korzystał z pomocy społecznej, która jest udzielana osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący nie przedstawił dokumentacji medycznej obrazującej stan jego zdrowia. W przedmiotowej sprawie nie występuje również okoliczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, która uniemożliwiłaby stronie uzyskiwanie dochodu. ZUS powołał ponadto wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 marca 2001 r. sygn. akt I SA/Ka 577/00 i z 14 listopada 2014 r. sygn. akt II GSK 1501/13. Podał, że strona korzysta z systemu ubezpieczeń i jednocześnie poprzez zaległości składkowe nie dokłada się w pełni do systemu, z którego mają korzystać pozostali. Powyższe narusza interes społeczny i uderza w solidarność ubezpieczonych. Wnioskodawca nie zgadzając się z powyższą decyzją, w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie podniósł, że w 2017 r. znalazł się w sytuacji zagrażającej jego egzystencji od czasu, gdy ZUS zaczął dokonywać potrąceń z jego świadczeń emerytalnych na poczet zadłużenia. Natomiast organ uznaje ją za normalną. Podkreślił, że zaprzestał spłacać zaległości właśnie z powodu trudnej sytuacji życiowej. Ma trudności z udokumentowaniem wydatków ponoszonych na mieszkanie u siostry, nie ma rachunków imiennych. Brak zameldowania nie pozwala mu natomiast na skorzystanie z pomocy społecznej, co też organ ocenił jako przesłankę negatywną w niniejszej sprawie. Prognozy ZUS o możliwości polepszenia się jego sytuacji skarżący zestawił z przedstawianym dotychczas nikłym dochodem 157,75 zł miesięcznie w 2017 r. i brakiem dochodów z działalności gospodarczej w latach 2018 i 2019. Podniósł, że potencjalna możliwość poprawy nie przekłada się na jego rzeczywistą sytuację. Nie zgadzając się z organem co do naruszenia interesu społecznego i solidarności ubezpieczonych przez umorzenie składek w jego sprawie skarżący podał, że pragnie być czynny w społeczeństwie, realizować się i rozwijać, ale żeby żyć musi mieć wystarczające środki na zaspokojenie minimum egzystencji. Powołał się na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 8 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Op 49/16 oraz WSA w Łodzi z 1 października 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 708/14 oraz WSA w Gliwicach z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Gl 895/15. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (jednolity tekst Dz. U. z 2018r. poz. 2107), sąd administracyjny przeprowadza kontrolę pod względem zgodności z prawem aktów wydawanych przez organy administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst Dz. U. z 2018r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a niemającym jednak zastosowania w sprawie. W sprawie bezspornym jest to, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ przyjął, że nie wykazano zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną strony spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nie ma miejsca sytuacja, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, jak też skarżący nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądzają użyte w powołanych wyżej art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwroty, odpowiednio: "należności z tytułu składek mogą być umarzane" oraz "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że ZUS ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny.( por wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 sierpnia 2019 r. I SA/Sz 168/19). W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie odmowa udzielenia ulgi nie ma charakteru dowolnego. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. W kwestii tej wypowiadał się wielokrotnie NSA, który akcentował, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. Przykładowo, w wyroku z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10 NSA stwierdził, że: "w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych". Dokonana przez ZUS ocena sytuacji skarżącego nie nosi cechy dowolności. Organ podał, że dokonano w zakwestionowanej decyzji rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania, na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów. Nie ma jednak podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja skarżącego ma charakter trwały. W dalszym ciągu wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą i pomimo tego, że na chwilę obecną nie osiąga z tego tytułu dochodów, to w każdej chwili sytuacja ta może ulec zmianie. Zakład upatruje szansę na wyegzekwowanie należności chociażby poprzez zawarcie układu ratalnego z ratami dostosowanymi do możliwości płatniczych strony. Z posiadanych informacji nie wynika aby wnioskodawca korzystał z pomocy społecznej, która jest udzielana osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący nie przedstawił dokumentacji medycznej obrazującej stan jego zdrowia. W tej sytuacji istnieją możliwości wyegzekwowania długu. Wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Dokonano zajęcia świadczenia emerytalnego. Skarżący w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą . W konsekwencji, mając na względzie te okoliczności , to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne. W takiej sytuacji umorzenie należności byłoby przedwczesne. Ustawodawca nie przewidział bowiem żadnej okoliczności, która obligowałaby ZUS do umorzenia należności z tytułu składek. Organ podjął niezbędne kroki w celu wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono, mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów, jak i prawa materialnego. Organ wywiązał się też z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 k.p.a., wyjaśniając stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy. Sąd nie znalazł podstaw by kwestionować prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia. Należy wskazać, że w razie wystąpienia nowych okoliczności powodujących istotne pogorszenie się sytuacji rodzinnej i finansowej strony skarżącej, mogą być one podniesione przy ewentualnym kolejnym wniosku w przedmiocie umorzenia wskazanych w decyzji zaległości. Przepisy prawa nie tamują bowiem możliwości wystąpienia do organu z ponownym wnioskiem o umorzenie należności składkowych, jak i przewidują możliwość regulowania należności w systemie ratalnym. W sytuacji, gdy przedstawione w toku postępowania administracyjnego dowody niewątpliwie dokumentują nową, odmienną sytuację finansową strony, wówczas może być ona poddana ocenie, jednak w nowym postępowaniu administracyjnym zainicjowanym ponownym wnioskiem. Podsumowując, w ocenie Sądu, ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. Nie zmienia tej oceny zawarta w skardze polemika skarżącego, który zakwestionował prognozę ZUS odnośnie możliwości polepszenia się jego sytuacji materialnej. Tezie organu przeciwstawił on zestawieniu jego aktualnych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Nie zmienia to faktu, że jest on człowiekiem wykształconym. Prowadzi on pracownię projektową. Fakt prowadzenia działalności gospodarczej dowodzi, że skarżący potencjalne ma możliwości osiągnięcia dochodów w przyszłości. Konkludując należy wskazać, że skarżący bierze czynny udział w życiu społecznym. Pobiera emeryturę. A zatem korzysta z funduszy zabezpieczania społecznego. Przejawem jego aktywności zawodowej i obywatelskiej jest prowadzenie działalności gospodarczej. A zatem jego sytuacja materialna, życiowa i rodzinna jest zupełnie inna od tych, które wystąpiły w powołanych wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.