III OZ 275/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia C.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1733/19 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi C.J. na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy poparcia wniosku o nadanie tytułu profesora postanawia oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 października 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1733/19 odrzucił skargę C.J. na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy poparcia wniosku o nadanie tytułu profesora. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiło nieuzupełnienie przez skarżącego w terminie braków formalnych skargi. Skarżący – mimo wezwania Sądu – nie nadesłał w terminie swojego numeru PESEL. C.J. reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego G.J. pismem z dnia 4 listopada 2019 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Jednocześnie podał numer PESEL skarżącego. W uzasadnieniu wniosku, jako przyczynę uchybienia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, wskazał niedoręczenie pełnomocnikowi skarżącego ani pierwszego, ani drugiego awiza, o których mowa w uzasadnieniu postanowienia o odrzuceniu skargi. W związku z tym, że pełnomocnik nie wiedział o wezwaniu go do uzupełnienia braków formalnych skargi, nie był zatem w stanie ich uzupełnić. Do wniosku dołączył dowód reklamacji złożonej do Poczty Polskiej S.A. W związku z zobowiązaniem przez Sąd do niezwłocznego powiadomienia o wyniku wszczętego postępowania reklamacyjnego, skarżący w piśmie z dnia 7 lutego 2020 r. nadesłał kopię reklamacji złożonej do Naczelnika Urzędu Pocztowego FUP w [...], pismo do Dyrektora Poczty Polskiej S.A. Regionu Sieci w [...] (w którym zwrócono się o wskazanie imion i nazwisk listonoszy, których podpisy widnieją na kopercie zawierającej dwie adnotację o awizach) oraz pismo Poczty Polskiej S.A. Regionu Sieci w [...] z dnia 20 stycznia 2020 r. W piśmie z dnia 20 stycznia 2020 r. podano, że z wyjaśnień złożonych przez listonosza Urzędu Pocztowego [...] wynika, że w dniu 12 sierpnia 2019 r. – z uwagi na nieobecność adresata – w oddawczej skrzynce pocztowej pozostawiono zawiadomienie o próbie doręczenia przesyłki (wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi). Na zawiadomieniu umieszczono informację o miejscu odbioru awizowanej przesyłki. Natomiast w dniu 20 sierpnia 2019 r. pozostawiono zawiadomienie powtórne. Ponadto – powołując się na rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 119, 4 maja 2016) – poinformowano, że Poczta Polska S.A. nie może podać danych osobowych listonosza. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 8 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1733/19 odmówił C.J. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu postanowienia powołał treść art. 86 § 1, 2 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a.") oraz wskazał, że jednym z bezwzględnych wymogów zastosowania instytucji przywrócenia terminu jest brak winy strony w niezachowaniu terminu do dokonania określonej czynności procesowej. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. O braku winy w przekroczeniu terminu do dokonania czynności procesowej, można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu niedającej się przezwyciężyć przeszkody. Oceniając wystąpienie tej przesłanki, Sąd winien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy. Przywrócenia terminu może domagać się strona, która nie tylko przyznaje, że nie dokonała czynności w terminie, ale także jest w stanie uprawdopodobnić, że stało się tak bez jej winy ze względu na wystąpienie okoliczności od niej niezależnych, którym pomimo dołożenia należytej staranności nie była w stanie przeciwdziałać. Dodać należy, iż w przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, to jego brak winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd, gdyż to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Jednocześnie kryterium należytej staranności jest podwyższone, albowiem adwokat czy radca prawny posiadają stosowne przygotowanie i znajomość procedur sądowoadministracyjnych zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy. Oznacza to, że dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczy nawet lekkie niedbalstwo. W ocenie Sądu pierwszej instancji, z brakiem winy mamy do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od pełnomocnika i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, tj. gdy nie mógł on usunąć zaistniałej przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Okolicznością taką nie może być oświadczenie strony o nieumieszczeniu przez listonosza pierwszego oraz drugiego awiza w oddawczej skrzynce pocztowej pełnomocnika skarżącego. Przedstawiona argumentacja nie jest bowiem przekonywująca na tyle, by uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że doręczenie przez awizo opiera się na wzruszalnym domniemaniu, że doręczane pismo dotarło do rąk adresata. Zgodnie z art. 73 § 1 P.p.s.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej. Gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (art. 73 § 2 P.p.s.a.). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości podjęcia odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 3 P.p.s.a.). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (art. 73 § 4 P.p.s.a.). Ze znajdującej się w aktach sprawy koperty (k. 26 akt sądowych), zawierającej wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi, wynika, że przesyłkę wysłano na adres właściwy do korespondencji. Na kopercie widnieje adnotacja z dnia 12 sierpnia 2019 r. o tym, że nie zastano adresata pod wskazanym adresem oraz o tym, że przesyłkę pozostawiono w placówce pocztowej – podano jej nazwę. Na kopercie znajduje się także adnotacja z dnia 20 sierpnia 2019 r. o powtórnym awizowaniu przesyłki. Pomimo ponownego awizowania, przesyłki nie podjęto w terminie czternastodniowym liczonym od dnia pierwszego zawiadomienia, co wywołało zastępczy skutek doręczenia z upływem ostatniego dnia tego okresu – z dniem 26 sierpnia 2019 r. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w/w przesyłkę opisano w sposób prawidłowy. Potwierdzają to także wyjaśnienia zawarte w piśmie Poczty Polskiej S.A. Regionu Sieci w [...] z dnia 20 stycznia 2020 r. W przedstawionych okolicznościach pełnomocnik skarżącego nie zdołał przedstawić takich argumentów lub dowodów, które mogłyby podważyć domniemanie prawidłowości doręczenia przesyłki. W kontekście dowodu z dokumentu, jakim niewątpliwie jest koperta ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, przeciwdowodu nie może stanowić samo oświadczenie pełnomocnika o braku awizo. Zwykłe oświadczenie strony, że awizo nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej lub zaginęło nie jest wystarczające do obalenia domniemania doręczenia przesyłki w trybie awizowania. Wprawdzie z treści pisma z dnia 20 stycznia 2020 r. wynika, że osoba je sporządzająca nie ma możliwości weryfikacji, czy awiza w istocie umieszczono w skrzynce, jednak wedle oświadczenia doręczyciela miało to miejsce. W takiej sytuacji brak jest przesłanek dla kwestionowania prawidłowości dokonania tzw. "doręczenia zastępczego". W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia C.J. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie ze stanowiska zajętego w tej sprawie przez Sąd pierwszej instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił w szczególności naruszenie: 1) art. 87 § 2 P.p.s.a., poprzez uznanie, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (zwłaszcza w perspektywie tego, że sam Sąd odmówił przeprowadzenia dowodów mających to uprawdopodobnić), 2) art. 90 § 1 i 2 P.p.s.a., poprzez odmowę przeprowadzenia rozprawy (zwłaszcza w sytuacji gdy skarżący o to wnosił), 3) art. 49 § 1 P.p.s.a., poprzez kilkukrotne wzywanie skarżącego do uzupełnienia braków formalnych (w sytuacji, gdy pierwsze wezwanie zostało w terminie wykonane), 4) prawa skarżącego do sądu (poprzez arbitralną odmowę rozpoznania skargi, wykorzystując część przepisów proceduralnych pozwalających na "niezajęcie się skargą", a ignorując przepisy umożlwiające skarżącemu wykazanie braku winy w uchybieniu terminu) w perspektywie czego zachodzi obawa czy nie zostały spełnione przesłanki z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., 5) szeregu przepisów dotyczących oceny dowodów i umożliwienia stronie postępowania obrony jej praw. Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżanego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania w celu przywrócenia terminu i rozpoznania skargi. Ponadto wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie i dopuszczenie dowodów z przesłuchania skarżącego (które to Sąd pierwszej instancji zignorował). W uzasadnieniu zażalenia przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w nim zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż rozpoznanie zażalenia ma miejsce na posiedzeniu niejawnym w oparciu o art. 197 § 1 P.p.s.a. Stosownie do treści art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W świetle art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Oznacza to, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. Zgodnie z art. 87 § 5 P.p.s.a., po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek C.J. o przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi został wniesiony w terminie, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a., to jednak nie zasługuje on na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt. II OZ 712/08). Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2000 r., sygn. akt I CKN 1261/99, publ. Biuletyn SN 2000/5/12). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie odmówił C.J. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Skarżący nie uprawdopodobnił skutecznie, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, tj. wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przy ocenie winy należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu dotrzymanie terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, LEX nr 50679). Okoliczności podniesione we wniosku o przywrócenie terminu oraz w zażaleniu nie świadczą o braku winy C.J. w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu. Za taką okoliczność nie można bowiem uznać oświadczenia skarżącego o braku w skrzynce pocztowej zawiadomień o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej. Powołany przez Sąd pierwszej instancji art. 73 P.p.s.a. wskazuje na jedną z form tzw. doręczeń zastępczych, kiedy to przesyłka nie zostaje doręczona bezpośrednio do rąk jej adresata, lecz przyjmuje się fikcję prawną, że takie doręczenie nastąpiło. Z adnotacji operatora pocztowego umieszczonych na kopercie, w której wezwanie Sądu zostało przesłane pełnomocnikowi skarżącego na wskazany przez niego adres wynika, że przesyłka została prawidłowo dwukrotnie awizowana. Pierwsze awizowanie miało miejsce w dniu 12 sierpnia 2019 r., zaś ponowne – w dniu 20 sierpnia 2019 r. Przesyłkę – jako niepodjętą w terminie – zwrócono do nadawcy w dniu 27 sierpnia 2019 r. Z koperty wynika również, iż w dniu 12 sierpnia 2019 r. umieszczono zawiadomienie (awizo) o pozostawieniu pisma we wskazanym urzędzie pocztowym, które umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 73 P.p.s.a., zasadnie uznał przesyłkę za skutecznie doręczoną z dniem 26 sierpnia 2019 r. Stwierdzenie pełnomocnika skarżącego, że awiza nie otrzymał, może być rozważane wyłącznie jako przypuszczenie, to jednak aby przyznać mu charakter faktu, adresat przesyłki musiałby uprawdopodobnić, że tak rzeczywiście było, czego jednak – w okolicznościach niniejszej sprawy – nie uczynił. Pełnomocnik skarżącego zmierza bowiem do obalenia domniemania skuteczności doręczenia zastępczego jedynie na podstawie własnego twierdzenia, co godzi w samą istotę instytucji doręczenia zastępczego. Obalenie fikcji doręczenia tylko na podstawie twierdzenia, że awiza nie pozostawiono, prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji z art. 73 P.p.s.a. W każdej bowiem sytuacji strona mogłaby obalić domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizowania poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej lub zaginęło. Zauważyć należy, że jeśli dokonano doręczenia zgodnie z wymogami P.p.s.a. – co jak wskazano w przedmiotowej sprawie miało miejsce – a adresat przesyłki podnosi, że nie został powiadomiony o adresowanym do niego piśmie, to może się on uchylić od negatywnych skutków tego stanu rzeczy tylko wtedy, jeżeli uprawdopodobni okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu. Aby jednak wykazać brak winy w uchybieniu terminu powinien dysponować np. argumentem w postaci zgłoszenia nieprawidłowo zabezpieczonej skrzynki pocztowej, czy też reklamacji usług pocztowych w oparciu o zasady określone w rozporządzeniu Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 26 listopada 2013 r. w sprawie reklamacji usługi pocztowej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1468 ze zm.). Tymczasem pismo Poczty Polskiej S.A. Regionu Sieci w Łodzi z dnia 20 stycznia 2020 r., stanowiące odpowiedź na złożoną przez stronę reklamację, nie potwierdza twierdzeń pełnomocnika skarżącego – jego treść nie jest zatem wystarczająca do obalenia domniemania doręczenia przesyłki w trybie zastępczym. Twierdzenia skarżącego o prawdopodobnych przyczynach braku awiza w skrzynce pocztowej są jednostronne, a na ich poparcie nie przedstawił on przekonywujących dowodów. Domniemanie faktyczne wynikające z art. 73 P.p.s.a. może być obalone jedynie wówczas, gdy adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia nie są zgodne z rzeczywistością, co w tej sprawie nie miało miejsca, gdyż świadectwo faktu i daty awizowanej przesyłki nie zostało skutecznie obalone ani w toku postępowania sądowoadministracyjnego, ani w wyniku postępowania reklamacyjnego. Dodatkowo podać należy, iż zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a., sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Tymczasem w niniejszej sprawie przedmiotem wniosku pełnomocnika skarżącego jest żądanie przeprowadzenia przez sąd administracyjny innych dowodów, niż dowód z dokumentu, a mianowicie dowodu z przesłuchania skarżącego. W konsekwencji żądanie to nie jest możliwe do zrealizowania zarówno przez Naczelny Sąd Administracyjny, jak i nie było możliwe do przeprowadzenia przez Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny, mając na uwadze przedstawioną wyżej argumentację uznał, że C.J. nie został pozbawiony możności obrony swoich praw. Czyni to zarzut naruszenia art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. niezasadnym. Wbrew twierdzeniu wnoszącego zażalenie, Sąd pierwszej instancji nie naruszył także art. 90 § 1 i 2 P.p.s.a., gdyż w oparciu o art. 86 § 1 zd. pierwsze P.p.s.a. miał prawo rozpoznać wniosek o przywrócenie terminu na posiedzeniu niejawnym, niezależnie od wniosku skarżącego o rozpoznanie go na rozprawie. W sprawie nie został naruszony również art. 49 § 1 P.p.s.a. Skarżący w pierwszej kolejności został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez podanie numeru PESEL, a dopiero po ustaleniu przez Sąd, że skarga nie została opłacona – odrębnym pismem został wezwany do uzupełnienia braków fiskalnych skargi, poprzez uiszczenie wpisu od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do podniesionej w zażaleniu argumentacji dotyczącej niezasadnego wezwania C.J. przez Sąd pierwszej instancji do uzupełnienia braków formalnych skargi, w sytuacji, gdy numer PESEL skarżącego znajdował się w aktach administracyjnych sprawy, wskazał, że z treści art. 46 § 2 pkt 1 lit. b P.p.s.a. wyraźnie wynika, że jeśli pismo strony będącej osobą fizyczną jest pierwszym pismem w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej (a tak było w niniejszej sprawie), to powinno zawierać numer PESEL. Przy tym bez znaczenia jest to, czy numer PESEL strony skarżącej znajduje się w aktach administracyjnych sprawy, gdyż postępowanie administracyjne i postępowanie sądowoadministracyjne są postępowaniami odrębnymi, prowadzonymi na podstawie odrębnych przepisów i w formie osobnych akt sprawy. Jednocześnie ustawodawca wyraźnie zastrzegł konieczność wskazania numeru PESEL osoby fizycznej przy pierwszej czynności w sprawie. Z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz niektórych innych ustaw (druk Sejmu VIII kadencji nr 3260) wynika, że obowiązek podania numeru PESEL strony postępowania wnoszącej pismo procesowe do sądu jest związany z wprowadzeniem do postępowania przed sądami administracyjnymi możliwości doręczania pism i orzeczeń w formie dokumentu elektronicznego zawierającego dane z systemu teleinformatycznego sądu i konieczną w takim przypadku jednoznaczną identyfikacją strony postępowania. Z kolei z art. 74a P.p.s.a. stanowi, że doręczanie pism przez sąd za pomocą środków komunikacji elektronicznej jest zależne od woli strony. Korzystanie albo niekorzystanie ze środków komunikacji elektronicznej w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie jest zatem ciągłe w toku całego postępowania. Uzasadnia to stwierdzenie, że obowiązek podania numeru PESEL w pierwszym piśmie procesowym ma wymiar ogólny, a nie tylko taki, że numer ten jest konieczny w celu nadania biegu pismu procesowemu, w którym powinien być zamieszczony. W związku z tym, że na każdym etapie postępowania może powstać obowiązek sądu doręczania pism i orzeczeń w formie dokumentu elektronicznego zawierającego dane z systemu teleinformatycznego sądu, zrozumiałe jest, że ustawodawca uznał, iż strona postępowania powinna ten numer podać w pierwszym piśmie procesowym, niezależnie od tego, czy już zdecydowała się na doręczanie pism i orzeczeń w formie dokumentu elektronicznego. Ponadto zaznaczyć należy, że także po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie, a więc już po zwrocie akt administracyjnych organowi, może powstać obowiązek doręczania pism i orzeczeń w formie dokumentu elektronicznego zawierającego dane z systemu teleinformatycznego sądu. Okoliczność ewentualnego znajdowania się numeru PESEL w aktach administracyjnych nie ma zatem przesądzającego znaczenia, gdyż – jak już wskazano – wszystkie dane powinny znajdować się w aktach sądowych. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo przyjął, że złożony w tej sprawie wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi nie zasługiwał na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.