II SA/Wa 1240/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Protokolant referent stażysta Adrianna Siniarska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Zaskarżoną decyzją - przywołując art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "ustawą emerytalną" - odmówiono p. M. W., zwanemu dalej "Wnioskodawcą", przyznania świadczenia w drodze wyjątku (dalej jako "świadczenie"). W uzasadnieniu decyzji wskazano na następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy: - zgodnie z art. 83 ustawy emerytalnej ubezpieczonym, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń społecznych może przyznać - w drodze wyjątku – świadczenia, w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, - jak stąd wynika przyznanie świadczenia jest możliwe, gdy są spełnione następujące przesłanki - wnioskodawca: - jest lub był osobą ubezpieczoną, w rozumieniu ustawy emerytalnej, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania emerytury bądź renty wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania, - określone w przywołanym przepisie warunki muszą być spełnione łącznie - niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia, - ze dokumentacji w aktach wynika, że na przestrzeni 54 lat życia - do powstania całkowitej niezdolności do pracy – Wnioskodawca udokumentował jedynie 13 lat, 2 miesiące i 13 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych, - ponadto - w 10-leciu przypadającym przed powstaniem niezdolności do pracy - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych (wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym) – Wnioskodawca udokumentował tylko miesiąc i 16 dni okresu składkowego,  - nie jest bez znaczenia, że w latach 1979-1982, 1994-1999, 2001-2003, 2003-2006, 2006-2016 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia Wnioskodawcy lub innej działalności, popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, - przy orzekaniu o świadczeniu w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym; niezbędne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu, - w sprawie nie wykazano szczególnych okoliczności, uniemożliwiających przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia; w wymienionych przerwach nie orzeczono, bowiem wobec Wnioskodawcy całkowitej niezdolności do pracy; całkowitą niezdolność do pracy - uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia – ustalono u Wnioskodawcy dopiero od [...] lutego 2016 r.; nie było zatem, do tego dnia, przeszkód w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych, - Wnioskodawca nie wykazał też innych, szczególnych okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które nie miał wpływu, - w takim stanie faktycznym, nie ma podstaw do przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy emerytalnej, - przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna Wnioskodawcy; nie stanowi ona jednak jedynego kryterium, przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. W skardze Wnioskodawca opisał szczegółowo zdarzenia dotyczące dolegliwości i pogarszania się jego sytuacji zdrowotnej od lutego 2016 roku. Podnosił, że jest w bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Odnosząc się do argumentów przedstawionych w skardze wskazał, że nie kwestionuje ani obecnej niezdolności do pracy Wnioskodawcy, ani jego trudnej sytuacji materialnej. Sama jednak niezdolność do pracy, nawet w powiązaniu z najbardziej (w pojęciu Wnioskodawcy) szczególną i wyjątkową obecną sytuacją życiową, nie jest wystarczającą podstawą do przyznania świadczenia. Podobnie trudna sytuacja materialna - choć brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji - nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia. Nie jest ono bowiem środkiem socjalnym - przyznawanym tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Nie jest też należne każdej osobie, której stan zdrowia się pogorszył po dłuższym okresie pozostawania przez wszelkim ubezpieczeniem. Wbrew przekonaniu Wnioskodawcy jego obecna - niezaprzeczalnie - całkowita niezdolność do pracy i pozbawienie prawa do świadczeń w trybie zwykłym nie daje mu automatycznie prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Ani w skardze, ani w całym postępowaniu administracyjnym, Wnioskodawca - poza swa obecna sytuacją - nie wskazał natomiast na żadne uzasadnienie dla swego przebiegu ubezpieczenia i braków w tymże ubezpieczeniu. Organ nie został więc poinformowany (ani tym bardziej przekonany), że przyczyną przerw w ubezpieczeniu a - w konsekwencji braku uprawnień do świadczeń ustawowych - były okoliczności szczególne. Sąd zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, w zakresie uzasadniającym jego uchylenie. Trafnie organ skonstatował brak wystąpienie w sprawie przesłanek dla przyznanie świadczenia w drodze wyjątku W uzasadnieniu skarżonego aktu wskazano wszystkie istotne uwarunkowania formalne i okoliczności faktyczne sprawy. Z uwagi na uprzednie, szczegółowe zreferowanie stanowiska organu, ponowne przytaczanie jego argumentacji byłoby bezzasadne. Sąd przyjmuje ją za własną. Trafnie skonstatował też organ, że nie mogą mieć w sprawie znaczenia podnoszone w skardze zarzuty. Sama bowiem obecna - nawet dramatyczna - sytuacja Wnioskodawcy nie może mieć wpływu na ocenę, czy nie nabył on prawa do renty bądź emerytury na zwykłych zasadach wobec szczególnych okoliczności - w istocie od niego niezależnych. Kluczowe w sprawie są znaczne okresy braku zatrudnienia, gdzie nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne, w czasie gdy bezspornie Wnioskodawca mógł podejmować zatrudnienie - nie orzeczono jego niezdolności do pracy. Wobec referowania argumentacji organu z odpowiedzi na skargę, ponowne jej powtarzanie byłoby bezzasadne. Sąd przy tym - badając legalność zaskarżonego aktu z urzędu – stwierdził wprawdzie, że organ procedując w sprawie uchybił przepisom postępowania, co do obowiązku pełnego zapewnienie stronie czynnego udziału w zbieraniu materiału dowodowego. Nie mogło mieć to jednak - w realiach danej sprawy - istotnego znaczenia dla jej wyniku. Otóż - w myśl art. 79a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", mającego w sprawie zastosowanie wobec treści 180 K.p.a. jak i art. 124 ustawy emerytalnej - organ był obowiązany wskazać przesłanki zależne od strony, które nie zostały na dzień wysłanie stosownej informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnie z jej żądaniem (tu – nie wykazanie szczególnych okoliczności nie nabycia uprawnień w trybie zwykłym). Wprawdzie - wobec treści art. 124 ustawy ubezpieczeniowej i analogicznie art. 180 K.p.a. - przepisy Kodeksu znajdują zastosowanie jedynie w kwestiach nieuregulowanych przepisami szczególnymi danej ustawy. Zawiera ona jednocześnie pewne reguły o charakterze procesowym - np. zakreśla obowiązek przedkładania przez zainteresowanego dowodów, potwierdzających prawo do żądanych świadczeń (tak art. 116 ust. 5), czy stanowi szczególne rygory dowodowe (tak art. 17 ust. 1). Niepodobne jednak stąd wychodzić, aby tego rodzaju fragmentaryczne zasady modyfikowały cały system postępowania dowodowego, w kontekście ograniczenia praw strony do informacji o istotnych uwarunkowaniach danej sprawy, wobec reguły art. 9 K.p.a. Trzeba mieć przy tym na względzie, że sprawy związane ze świadczeniami z ubezpieczeń społecznych dotyczą żywotnych interesów szerokiego kręgu osób, niemających z reguły przygotowania prawniczego. Brak podstaw dla przyjęcia, jakoby intencją prawodawcy mogło być ograniczenie ogólnych praw stron - gwarantowanych w innych postępowaniach a przyznanych im w ramach nowelizacji K.p.a. ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 935) – przez utrzymanie większego rygoryzmu procesowego. Zachowanie wymagań z art. 79a § 1 K.p.a., jest generalnie istotne w sprawach, gdzie - przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego - nie jest niezbędne wykorzystanie środków odwoławczych (jak w danym przypadku). Gdy sprawa nie jest ponownie rozstrzygana przez organ administracji (po wniesieniu odwołania lub wobec wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) a uchybiono treści tej regulacji, o występowaniu przesłanek negatywnych strona dowiaduje się w istocie z treści uzasadnienia ostatecznej decyzji. Dopiero wówczas - na etapie zaskarżenia do sądu administracyjnego - może sformułować szerszą argumentację, nierozważaną dotychczas przez organ, w tym przywołać nowe, istotne fakty, które winny być uprzednio ocenione i zweryfikowane w postępowaniu administracyjnym (przed kontrolą legalności zaskarżonego aktu przez sąd). W rozpatrywanej sprawie jednak Wnioskodawca – wobec uzyskania pełnej wiedzy o uwarunkowaniach prawnych i faktycznych sprawy z uzasadnienia skarżonego aktu - nie przywołał żadnych nowych okoliczności, które mogłyby mieć istotne znaczenie w tej sprawie - w kontekście wykazania szczególnych okoliczności, które uniemożliwiały nabycie świadczeń z ubezpieczenia społecznego w trybie zwykłym. Nie jest nią w szczególności pogorszenie stanu zdrowia Wnioskodawcy - co miało miejsce dopiero w lutym 2016 roku i fakt ten był znany organowi. W poprzednim czasie występowały bowiem znaczne okresy braku zatrudnienia, w których nie były odprowadzane składki. W takiej sytuacji stwierdzone uchybienie przepisowi postępowania nie może prowadzić do uchylenia oskarżonego aktu. Wynika to - przy rozumowaniu a contrario - z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325). Sąd nie spostrzegł więc z urzędu lub wobec argumentacji skargi wad w zaskarżonym akcie, które przemawiałyby za jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Musiał więc oddalić skargę. Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.