I GZ 21/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Ł. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 10 września 2019 r., sygn. akt I SA/Ke 256/19 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi Ł. P. na decyzję Zarządu Województwa Świętokrzyskiego z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach postanowieniem z dnia 10 września 2019 r., sygn. akt I SA/Ke 256/19, odmówił Ł. P. wstrzymania wykonania decyzji Zarządu Województwa Świętokrzyskiego z [...] kwietnia 2019 r. w przedmiocie zwrotu kwoty dofinansowania. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy: W skardze do WSA na ww. decyzję skarżący zawarł wniosek o wstrzymanie jej wykonania. Wskazał, że decyzja ta zobowiązuje go do zwrotu 301.620 zł wraz z odsetkami określonymi jak dla należności podatkowej. Skarżący podniósł, że jest to kwota wielkich rozmiarów, biorąc pod uwagę, że stanowi obowiązek orzeczony wobec osoby fizycznej i znacznie przewyższa środki pieniężne, którymi dysponuje skarżący. W jego ocenie, wykonalnie decyzji z dużym prawdopodobieństwem spowoduje wszczęcie egzekucji, która sprawi, że struktura majątku skarżącego zostanie bezpowrotnie zmieniona i narazi go na szkodę w wielkim rozmiarze w przypadku, w którym kontrola sądowoadministracyjna wykaże wadliwość decyzji. Odmawiając wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie wykazał okoliczności uprawdopodabniających możliwość wystąpienia sytuacji, która spowoduje zajście choćby jednej z przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Argumentacja wniosku skupiająca się na wysokości kwoty do zwrotu, która została skarżącemu określona w zaskarżonej decyzji oraz prawdopodobieństwie wszczęcia egzekucji, która sprawi, że struktura majątku strony zostanie bezpowrotnie zmieniona i narazi go na szkodę w wielkim rozmiarze, jest ogólna i nie pozwala na wszechstronną analizę przesłanek ochrony tymczasowej, o którą wnosi skarżący. Argumentując w ten sposób wniosek, skarżący nie podał jednak informacji dotyczących jego sytuacji materialnej oraz jakich nieodwracalnych skutków spodziewa się i jaka rzeczywista znaczna szkoda miałaby zaistnieć. Sąd, rozpoznając wniosek, wziął także pod uwagę okoliczności i dokumenty znane sądowi z urzędu. Wynika z nich, że jedynym źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny wnioskodawcy (skarżący, jego żona, córka w wieku szkolnym) jest wynagrodzenie za pracę żony skarżącego w wysokości 2076,71 zł netto miesięcznie. W utrzymaniu ponadto pomaga wnioskodawcy najbliższa rodzina. Podstawowe miesięczne wydatki (czynsz, prąd, woda, media) skarżący określił na kwotę 700 zł. Do tego doliczyć należy koszty wyżywienia, środków czystości, odzieży. Skarżący nie posiada oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów wartościowych. Z kolei nieruchomość, którą skarżący posiada wraz żoną wykorzystują na zaspokojenie potrzeb bytowych, a posiadany samochód dostawczy [...] jest zajęty przez bank. Z powyższych danych wynika, że sytuacja skarżącego jest trudna. Dane te jednak nie uzasadniają pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. O ile bowiem okoliczności wskazujące na trudną sytuację materialną mogą uzasadniać wniosek o przyznanie prawa pomocy, to sytuacja majątkowa skarżącego i jego rodziny nie stanowi wystarczającej przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Inne są bowiem przesłanki przyznania prawa pomocy, inne zaś zastosowania instytucji wstrzymania wykonania decyzji. Samo wykazanie trudnej sytuacji materialnej nie wystarcza, by przyjąć, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w związku z wykonaniem zaskarżonej decyzji. W kontekście trudnej sytuacji materialnej skarżącego (m.in. brak majątku) co najmniej niezrozumiała jest argumentacja dotycząca bezpowrotnej zmiany struktury majątku skarżącego na skutek wszczęcia egzekucji. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego zmianę poprzez wydanie orzeczenia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji. Zarzucił naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. polegające na przyjęciu, że w niniejszym stanie faktycznym wykonania decyzji przez prawomocnym orzeczeniem o jej legalności i prawidłowości nie spowoduje znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków w stosunku do interesów i majątku skarżącego, mimo okoliczności wskazujących na to, że skarżący nie posiada majątku osobistego ani też przychodów pozwalających na odpowiednie zaspokojenie orzeczonego skarżoną decyzją zobowiązani w kwocie 301 602 zł wraz z odsetkami określonymi dla należności podatkowej bez radykalnego pogorszenia warunków bytowych jego oraz jego rodziny. Postanowieniem z 16 października 2019 r. WSA w Kielcach – na podstawie art. 195 § 2 w zw. z art. 61 § 3 p.p.s.a. – uchylił postanowienie z dnia 10 września 2019 r. i wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji, uznając, że w zażaleniu przedstawiono argumenty przemawiające za wystąpieniem niekorzystnych z punktu widzenia interesów wnioskodawcy następstw wykonania decyzji w postaci powstania znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zdaniem Sądu, w sprawie występuje niebezpieczeństwo trudnych do odwrócenia skutków – w sytuacji pozbawienia skarżącego i jego rodziny środków niezbędnych do egzystencji. W wyniku zażalenia złożonego przez organ, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 grudnia 2019 r., sygn. akt I GZ 402/19, uchylił ww. postanowienie z dnia 16 października 2019 r., stwierdzając, że brak było podstaw do zastosowania przez WSA art. 195 § 2 p.p.s.a. Uchylając postanowienie z 10 września 2019 r., WSA w istocie dokonał ponownej oceny tych samych argumentów, przyjmując jednak, że są wystarczające do uznania, że w sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 61 § 3 p.p.s.a. Zdaniem NSA, tego rodzaju zmiana przez Sąd I instancji stanowiska w zakresie możliwości zastosowania ochrony tymczasowej nie świadczy o tym, że w sprawie wystąpiła oczywista zasadność zażalenia, uprawniająca Sąd do zastosowania trybu autokontroli. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie skarżącego na postanowienie z 10 września 2019 r. nie zasługuje na uwzględnienie. W art. 61 § 3 p.p.s.a. określono przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd jest uprawniony do uwzględnienia wniosku, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Obowiązek przedstawienia okoliczności, które pozwolą sądowi na dokonanie oceny, czy spełnione są przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, spoczywa wyłącznie na wnioskodawcy. W tej kwestii stanowisko orzecznictwa i doktryny jest zgodne i niezmienne (por. postanowienie NSA z dni 27 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 140/12, postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OZ 692/11, postanowienie NSA z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 1116/10, postanowienie NSA z dnia 6 listopada II OZ 975/09, postanowienie NSA z dnia 8 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 132/12; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz., Zakamycze 2005, s. 168, Tarno J.P., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, LexisNexis 2010, s. 207). Domagając się wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, skarżący musi wykazać, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia tym aktem znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Niezbędne jest wskazanie na konkretne okoliczności pozwalające ocenić, czy wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż skarżący nie wykazał, aby zaistniały przesłanki umożliwiające mu uzyskanie ochrony tymczasowej We wniosku skarżący powołał się na swoją trudną sytuację materialną, która w zestawieniu z obowiązkiem zwrotu kwoty ponad 300 tys. zł spowoduje trudne do odwrócenia skutki w postaci bezpowrotnej zmiany struktury majątku i narazi go na szkodę w wielkim rozmiarze – w sytuacji wszczęcia wobec niego egzekucji. W zażaleniu natomiast wskazano, że skarżący przebywa obecnie w zakładzie karnym, odbywając karę pozbawienia wolności w wymiarze 1 roku i 10 miesięcy; nie posiada żadnego majątku, nie zarobkuje. Gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i dzieckiem. Pensja jego małżonki to ok. 2000 zł miesięcznie, z czego ok. 1/3 pochłaniają podstawowe wydatki związane z opłatami za media. Skarżący wskazał, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani też innych wartościowych przedmiotów. Samochód służący mu do prowadzenia działalności został zajęty przez bank, zaś nieruchomość pozostaje użytkowana na cele mieszkaniowe jego rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawione przez skarżącego okoliczności i argumenty nie są wystarczające do udzielenia mu ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zauważyć bowiem należy, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu, że inne są przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, a inne umożliwiające wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W szczególności, zdaniem NSA, brak udokumentowania trudnej sytuacji majątkowej skarżącego, choćby w postaci przedłożenia wyciągu z rachunków bankowych, uniemożliwia pełną i rzetelną ocenę jego faktycznych możliwości płatniczych. Takie dokumenty nie zostały złożone ani w postępowaniu w sprawie wstrzymania wykonania decyzji, ani w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Samo oświadczenie wnioskodawcy w tym zakresie jest bowiem niewystarczającego z punktu widzenia uprawdopodobnienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. Wobec tego WSA zasadnie odmówił skarżącemu wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, ponieważ nie miał możliwości skonfrontować wysokości zobowiązania skarżącego z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, a co za tym idzie, ocenić, czy wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki. Ponadto, z urzędu jest Sądowi wiadome, że wobec skarżącego toczą się już inne postępowania egzekucyjne, w tym egzekucja z nieruchomości. Oznacza to, że ewentualne trudne do odwrócenia skutki w majątku skarżącego mogą wystąpić niezależnie od wykonania zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.