II FSK 785/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Beata Cieloch, Sędzia WSA (del.) Małgorzata Bejgerowska (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej N.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I SA/Bk 671/19 w sprawie ze skargi N.K. na postanowienie Dyrektora lzby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 26 września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod zabezpieczenia 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od N.K. na rzecz Dyrektora lzby Administracji Skarbowej w Białymstoku kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z dnia 8 stycznia 2020 r., o sygn. akt I SA/Bk 671/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę N. K. (dalej jako: "strona" lub "skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 26 września 2019 r., nr [...], w przedmiocie odmowy zwolnienia spod zabezpieczenia wierzytelności pieniężnych z rachunków bankowych oraz zabezpieczonych na nich środków pieniężnych. Z uzasadnienia powyższego wyroku wynika, że istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczyła spełnienia warunków zwolnienia spod zabezpieczenia, w świetle art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm. - dalej w skrócie: "u.p.e.a."), pełen tekst uzasadnienia orzeczenia dostępny jest, podobnie jak i pozostałe orzeczenia powołane poniżej, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). 2. Od powyższego orzeczenia strona skarżąca, działając przez pełnomocnika, wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną, żądając uchylenia w całości wyroku WSA w Białymstoku. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: 1) dokonanie błędnej wykładni art. 13 § 1 w zw. z art. 166b u.p.e.a. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że organ prowadzący postępowanie zabezpieczające ma możliwość dokonania zwolnienia składnika majątkowego spod zajęcia jedynie w sytuacji, w której zobowiązany złoży stosowny wniosek, wykaże istnienie po jego stronie ważnego interesu oraz zostaną przez niego wskazane inne składniki majątkowe, z których możliwe jest prowadzenie czynności w toku postępowania zabezpieczającego i zabezpieczenie potencjalnych należności, podczas gdy prawidłowa wykładnia przedmiotowej normy prowadzi do wniosku, iż możliwość zwolnienia spod zajęcia określonych składników majątkowych istnieje w sytuacji, w której zobowiązany złoży stosowny wniosek oraz wykaże istnienie po jego stronie ważnego interesu, zaś norma ta nie przewiduje konieczności wskazania przez zobowiązanego innego majątku, do którego możliwe jest skierowanie postępowania zabezpieczającego. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. w skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) [błędnie powołano ust. 1] w zw. z art. 135, art. 134 § 1 i art. 133 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 7 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. - dalej w skrócie: "K.p.a.") poprzez oddalenie skargi pomimo braku uchylenia przez Dyrektora postanowienia organu I instancji w następnie dokonanych arbitralnych i dowolnych ustaleń przez Naczelnika oraz w związku z brakiem szczegółowego wyjaśnienia przez Naczelnika podstaw odmowy zwolnienia wierzytelności pieniężnych z rachunków bankowych oraz zabezpieczonych na nich środków pieniężnych spod zabezpieczenia; 2) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) [błędnie powołano ust. 1] w zw. z art. 135, art. 134 § 1 i art. 133 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez oddalenie skargi pomimo braku uchylenia przez Dyrektora postanowienia organu I instancji, gdy na etapie postępowania przez Naczelnikiem nie zgromadzono kompletnego materiału dowodowego niezbędnego do prawidłowego rozpatrzenia wniosku skarżącej oraz pomimo dokonania przez Naczelnika dowolnej oceny materiału dowodowego, co skutkowało nieprawidłowym uznaniem, że na gruncie przedmiotowej sprawy nie występuje ważny interes skarżącej; 3) art. 151 w zw. z art. 145 pkt 1 lit. c) [błędnie powołano ust. 1] w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak wskazania w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku przyczyn nieuznania za zasadny zarzutu dotyczący naruszenia zasady dwuinstancyjności podniesionego w treści skargi. 3. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny sporządził w niniejszej sprawie uzasadnienie wyroku, oddalającego skargę kasacyjną, z uwzględnieniem art. 193 zdanie 2 P.p.s.a., czyli zawierające jedynie ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Stąd też w uzasadnieniu niniejszego wyroku nie przedstawiono ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej organów administracji oraz Sądu pierwszej instancji. Stan faktyczny i prawny sprawy rozstrzygniętej przez WSA w Białymstoku opisany został w uzasadnieniu powołanego na wstępie zaskarżonego wyroku. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny sprowadził swoją dalszą wypowiedź tylko do rozważań oceniających zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji. Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Analiza akt sprawy wskazuje, że nie zachodzi żadna z przesłanek wskazanych w art. 183 § 2 P.p.s.a. Rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie naruszeń przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej. 4.1. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczy zasadności spełnienia warunków zwolnienia spod zabezpieczenia, w świetle art. 13 § 1 u.p.e.a., w szczególności konieczności wskazania innych składników majątku podlegających zabezpieczeniu. Strona skarżąca nie zgadza się bowiem z oczekiwaniem organów egzekucyjnych wskazania innych składników majątku, wobec których możliwe byłoby przeprowadzenie czynności egzekucyjnych. Zgodnie z art. 13 § 1 w zw. z art. 166b u.p.e.a. organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji lub zabezpieczenia w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Uregulowana w przepisie art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. To oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje go do zwolnienia zabezpieczenia, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej w ograniczonym zakresie (por. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2018 r., o sygn. akt II FSK 3609/15). W rozpatrywanej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał materiał dowodowy za zupełny i kompletny, natomiast w skardze kasacyjnej nie wskazano wprost jaki dowód lub okoliczność zostały przez organy obu instancji pominięte przy ocenie przesłanek z art. 13 § 1 u.p.e.a. W tym stanie rzeczy zarzut uchybienia art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. jest nieuprawniony. 4.2. Podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z zabezpieczenia jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". Przy czym to zobowiązany musi wykazać argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji (z zabezpieczenia) określonych składników majątkowych. Z ugruntowanej linii orzeczniczej wynika jednoznacznie, że strona powinna także wskazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jej składników majątkowych. W tym zakresie Sąd pierwszej instancji zasadnie powołał się na wyroki NSA, m.in. na wyrok z dnia 1 czerwca 2016 r., o sygn. akt II GSK 154/15. Pogląd, że zobowiązany powinien przedstawić nie tylko argumentację przemawiającą za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wskazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji z innych jego składników majątkowych, uznać należy za ugruntowany i został wielokrotnie powtórzony w orzeczeniach NSA (por. wyroki NSA: z dnia 16 października 2009 r., o sygn. akt II FSK 789/08 i z dnia 7 lutego 2018 r., o sygn. akt II FSK 3609/15). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni to stanowisko podziela i przyjmuje jako własne. Wobec powyższego zarzut naruszenia art. 13 § 1 w zw. z art. 166b u.p.e.a. uznać należy za niezasadny. 4.3. Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł kompleksowo odnieść się do zarzutów naruszenia art. 135, art. 134 § 1 i art. 133 § 1 P.p.s.a., albowiem autor skargi kasacyjnej nie wyjaśnił w jaki sposób, jego zdaniem, miało dojść do uchybienia tym regulacjom procesowym przez Sąd pierwszej instancji. WSA w Białymstoku prawidłowo bowiem wydał wyrok po zamknięciu rozprawy, na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, działając w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz stosując środki przewidziane ustawą. W konsekwencji trafnie przyjęto, że kwestionowane postanowienie nie narusza prawa, bo wbrew zarzutowi z art. 7 § 1 K.p.a., organ II instancji respektował zasadę prawdy obiektywnej. Jednocześnie w sprawie nie mogło dojść do uchybienia art. 107 § 3 K.p.a., albowiem przepis ten dotyczy decyzji. Do postanowień natomiast znajduje zastosowanie art. 124 § 2 K.p.a., który stanowi, że postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie. W skardze kasacyjnej nie sformułowano jednak zarzutu naruszenia tego ostatniego przepisu. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji miał podstawy oddalić skargę uznając, że zaskarżone postanowienie nie zawiera istotnych wad, co chybionym czyni zarzut naruszenia przepisu art. 151 P.p.s.a. Formułując zarzuty autor skargi kasacyjnej powołał art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., podczas gdy przepis ten nie zawiera ustępów, w tym ust. 1. Skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem prawnym, służącym wzruszeniu rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, a zatem musi spełniać wymogi ustawowe, określone w art. 176 P.p.s.a. w związku z art. 174 P.p.s.a. W odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z paragrafów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy strona prawidłowo wskazuje konkretny przepis naruszony przez Sąd pierwszej instancji z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu. Pomyłki w tym podstawowym zakresie nie mogą być pozytywnie ocenione. W art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. przewidziano środki kontroli, które należy zastosować w przypadku naruszenia przepisów postępowania w decyzji lub postanowieniu. Przy czym w niniejszej sprawie, jak wykazano powyżej, brak było podstaw do ich stosowania. 4.4. Za pozbawiony podstaw uznano podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny poddając ocenie powyższy zarzut stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada co do zasady wymogom przewidzianym art. 141 § 4 P.p.s.a. i umożliwia jego kontrolę instancyjną. WSA w Białymstoku wskazał bowiem w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jaki stan faktyczny przyjmuje za podstawę rozstrzygnięcia i przekonująco uzasadnił swoje stanowisko co do oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia. Sąd pierwszej instancji w sposób wyczerpujący i niepodważalny w pisemnych motywach orzeczenia wyjaśnił dlaczego oddalił skargę, przytaczając, o czym była mowa powyżej, dane obrazujące stan faktyczny rozpoznanej sprawy i adekwatne do niego przepisy prawa, dokonując ich wykładni. Analiza treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, które zostało sporządzone zgodnie z wymogami zawartymi w art. 141 § 4 P.p.s.a., dowodzi, że wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, WSA w Białymstoku w prawidłowy sposób wywiązał się ze swoich obowiązków i zastosował przy tym adekwatny do wyniku tej kontroli środek. Okoliczność, że w skardze kasacyjnej nie zgodzono się z tak wyrażoną oceną, nie mogło być skuteczną podstawą do uznania zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., o sygn. akt II FPS 8/09). Natomiast brak stanowiska WSA w Białymstoku co do zarzutu skargi w postaci uchybienia zasadzie dwuinstancyjności (art. 136 K.p.a.) wprawdzie stanowi mankament, to jednak nie naruszono w ten sposób wprost art. 141 § 4 P.p.s.a., ale co najwyżej art. 134 § 1 P.p.s.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że WSA w Białymstoku, działając w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, winno odnieść się do wszystkich zarzutów skargi. Autor skargi kasacyjnej nie sformułował jednak w tym zakresie prawidłowego zarzutu, bo choć powołał art. 134 § 1 P.p.s.a., to uczynił to w kontekście zupełnie innego uchybienia. W świetle art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać m.in., przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, czyli wskazanie, które konkretnie przepisy zostały naruszone przez Sąd pierwszej instancji oraz wyjaśnienie, na czym to naruszenie polegało. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego uzasadniania zarzutów, czy stawiania hipotez w tym obszarze, sanując zaistniałe braki. Wnoszący skargę kasacyjną, dążąc do skutecznego podważenia zaskarżanego wyroku, powinien zachować więc dbałość o poprawne sformułowanie stawianych zarzutów oraz ich należyte uzasadnienie. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w skardze kasacyjnej nie wykazano, aby przeoczenie WSA polegające na braku odniesienia do jednego z zarzutów skargi było na tyle istotne, że wymaga uchylenia zaskarżonego wyroku. 4.5. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., po uprzednim rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 182 § 2 P.p.s.a. W przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego zasądzonych na rzecz organu, orzeczono w oparciu o treść art. 204 pkt 1, art. 209 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).