II SA/Gl 1190/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant st. sekretarz sądowy Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę Po rozpoznaniu wniosku I. W. (dalej jako skarżąca) z dnia [...] r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta R.(dalej jako organ I instancji lub organ) decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 104 i art. 108 Kpa w zw. z art. 3 pkt 11, art. 17 i art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2018.2220 ze zm., zwanej dalej ustawą lub u.ś.r.), orzeczono o odmowie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią M. K. (dalej też jako babcia). W uzasadnieniu decyzji organ powołując się na treść art. 17 u.ś.r. stwierdził, że skarżąca nie jest spokrewniona z babcią w pierwszym stopniu, a to w sytuacji gdy posiada ona żyjących czworo dzieci tj. córkę (matkę skarżącej) i trzech synów. Uprawnienie do wnioskowanego świadczenia przysługiwałoby jej zatem jedynie po spełnieniu łącznie warunków określonych w art. 17 ust. 1a ustawy. Taka sytuacja jednak nie zachodzi gdyż istnieją osoby spokrewnione z babcią w pierwszym stopniu, a mianowicie jej dzieci, a nie zostało wykazane aby legitymowały się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto, zdaniem organu I instancji nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy w sytuacji gdy z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności babci nie wynika aby powstała ona we wskazanych w tym przepisie okresach (nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje). W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania zarzuciła, że została ona wydana z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 76 § 1 Kpa oraz art. 17 § 1a i 1b u.ś.r. Podniosła, że nie zostało ustalone czy osoby spokrewnione z babcią w pierwszej kolejności mają obiektywną możliwość (niezależną od ich woli) sprawowania nad nią opieki. Sam fakt życia dzieci babci nie przesądza, że opiekę nad chorą matką mogą sprawować. Literalna wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie może prowadzić do pozbawienia babci opieki mimo istnienia w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji członka rodziny który chce i potrafi opiekę sprawować. Opieki takiej nie może sprawować jej matka, która przebywając na emeryturze nadużywa alkoholu i nie widzi na jedno oko. Najstarszy syn przebywa na emeryturze, choruje na [...]. Średni syn też choruje, a nadto korzysta z pomocy MOPS. Najmłodszy syn nie może sprawować opieki gdyż pracuje i jest jedynym żywicielem rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej jako Kolegium lub SKO) odwołania tego nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa decyzję organu I instancji utrzymało w mocy. W uzasadnieniu, po przytoczeniu treści mających w sprawie zastosowanie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, potwierdziło ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji. Gdy chodzi o ich ocenę prawną to odmiennie powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stwierdziło, że w sprawie nie zachodzi sytuacja uniemożliwiająca przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia, wynikająca z treści ust. 1b art. 17 u.ś.r. Niemniej w ocenie Kolegium skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem osoba wymagająca opieki, jej babcia posiada czworo dzieci, które nie sprawują opieki nad matką. Przepis art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a ww. ustawy w związku z przepisami ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy wskazuje katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji – według kolejności tego zobowiązania. Jednocześnie wskazuje się w orzecznictwie, iż zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, taką pomoc świadczyć. Ustawodawca założył w ustawie o świadczeniach rodzinnych, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznaje się w przypadku okoliczności ustalonych przez ustawodawcę. W rozpoznawanej sprawie obowiązują przepisy zgodnie z którymi obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych bliższych stopniem przed dalszymi zstępnymi. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO skarżąca wniosła o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji. Zarzuciła, że decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem: 1. art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 78 § 1 Kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo zaniechania przez ten organ przeprowadzenia dowodu na okoliczność niemożności sprawowania opieki przez dzieci M. K., co ma znaczenie w niniejszej sprawie, 2. art. 17 § 1a i 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich błędną wykładnię skutkującą ich zastosowaniem z naruszeniem konstytucyjnej zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) oraz obowiązku władz publicznych do zabezpieczenia egzystencji osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP), 3. art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 107 § 3 i w zw. z art. 140 Kpa poprzez pominięcie w decyzji organu odwoławczego uzasadnienia faktycznego. W uzasadnieniu skargi powołała co do zasady okoliczności wskazane wcześniej w odwołaniu. Dodatkowo podniosła, że sytuacja w sprawie uległa zmianie, gdyż jej matka, a córka babci jest po przebytym udarze i aktualnie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, jest "w zasadzie osobą leżącą, pampersowaną, jej znaczna niepełnosprawność nie budzi najmniejszej wątpliwości". Zdaniem skarżącej przy rozstrzyganiu sprawy powinna być uwzględniona wola jej babci jako osoby wymagającej opieki, która sprzeciwia się aby czynności pielęgnacyjne polegające m.in. na jej myciu i zmianie pampersów wykonywali jej synowie. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie sądowej w dniu 14 stycznia 2020 r. pełnomocnik skarżącej z urzędu podtrzymała jej osobistą skargę i wniosła o przyznanie jej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem brak jest podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do jej wzruszenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lub pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, zwanej dalej ustawą p.p.s.a.) Wbrew zarzutom skargi sprawa została wyjaśniona dostatecznie do końcowego jej załatwienia w odniesieniu do obowiązujących przepisów prawa materialnego. W świetle stanu faktycznego sprawy uprawnienie skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad jej babcią legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności może być rozpatrywane jedynie w odniesieniu do treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Jakkolwiek zgodnie z treścią art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako k.r.o.) na skarżącej jako wnuczce ciąży wobec jej legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności babci obowiązek alimentacyjny o jakim mowa w przepisie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., to niewątpliwie przedmiotowy obowiązek alimentacyjny obciąża ją zgodnie z powołanym Kodeksem w dalszej kolejności. W pierwszej kolejności obowiązek ten obciąża bowiem żyjące dzieci babci – córkę i trzech synów. W tej sytuacji skarżąca jest w stosunku do babci osobą inną niż spokrewnioną w pierwszym stopniu. Zgodnie zatem z treścią art. 17 ust. 1a u.ś.r. wnioskowane uprawnienie przysługiwałoby jej gdy spełnione zostałyby wszystkie wymienione w tej normie prawnej warunki. Taka zaś sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Nie został bowiem spełniony warunek o jakim mowa w pkt 2 ust. 1a, że "nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Wymagająca opieki babcia skarżącej posiada bowiem żyjących pełnoletnich czworo dzieci, z których żadne nie legitymowało się w dacie wydawania zaskarżonej decyzji orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika przy tym z uzasadnienia podjętej na gruncie tych przepisów u.ś.r. uchwały NSA z dnia 9 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 5/13 (ONSAiWSA 2014 nr 3 poz. 36) ich treść jest jasna, a ustalenie z nich normy prawnej nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych i jest możliwe przy zastosowaniu wyłącznie wykładni gramatycznej. W uchwale tej NSA stwierdził też, że przy wykładni tych przepisów "niedopuszczalne jest sądowe uzupełnienie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, gdyż przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji RP nie mogą być samodzielnym źródłem roszczeń" oraz iż "Nie można natomiast, powołując się na wykładnię prokonstytucyjną, nadawać przepisom ustawy znaczenia sprzecznego z jej brzmieniem", gdyż prowadziłoby to do wypełniania "obowiązujących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wymienionej woli uchwałodawcy". W konsekwencji Sąd przy ferowaniu niniejszego wyroku nie podzielił stanowisk prezentowanych w powołanych przez skarżącą w odwołaniu i w skardze wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych, odwołując się w tym względzie do mogących mieć odpowiednie zastosowanie m.in. wyroku NSA z dnia 21 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 3804/18 (LEX nr 2638173) i wyroku WSA w Olsztynie z dnia 22 października 2019 r. sygn. akt II SA/Ol 642/19 (LEX nr 2738712). Skoro w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie ulegało wątpliwości, że żadne z dzieci babci skarżącej, spokrewnionych z nią w bliższym niż skarżąca stopniu w dacie wydawania zaskarżonej decyzji niż legitymowało się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności to zasadnie uznały organy orzekające, że przedmiotem wniosku dowodowego skarżącej z dnia 10 kwietnia (na okoliczność ustalenia sytuacji zdrowotnej i mieszkaniowej dzieci jej babci) była okoliczność nie mająca dla rozpoznania sprawy znaczenia. Odmowa dopuszczenia tego dowodu nie naruszyła zatem treści art. 78 § 1 Kpa i nie miała wpływu na wynik sprawy. Nawet gdyby z pominięciem treści art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., w nawiązaniu do treści art. 132 k.r.o. brać pod uwagę sytuację osób spokrewnionych z babcią skarżącej w pierwszym stopniu to i tak w świetle formułowanych przez skarżącą twierdzeń brak byłoby podstaw do przyjęcia, że osoby te nie są w stanie sprawować opieki na swoją matką, w tym m.in. przy przyjęciu założenia, iż mają obowiązek i mogą się one dzielić wynikającymi z tego obowiązkami. W tym względzie należy mieć na uwadze, że wszystkie dzieci mieszkają w tej samej co ich matka miejscowości i troje z nich nie pracowało zawodowo. W świetle treści art. 132 k.r.o. z obowiązku alimentacyjnego wobec matki niewątpliwie nie zwalnia okoliczność ewentualnego nadużywania przez matkę skarżącej alkoholu, fakt korzystania przez syna babci z pomocy opieki społecznej, leczenie się na cukrzycę syna emeryta, czy też wykonywanie pracy zawodowej przez jej najmłodszego syna. Nie są to bowiem okoliczności, które uniemożliwiały zapewnienie, m.in. przy podjęciu wspólnych starań, właściwej opieki matce. Akcentowane zaś w skardze pogorszenie stanu zdrowia matki skarżącej nie mogło mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji jako okoliczność, która nie miała miejsca w dacie orzekania przez SKO. Z tych wszystkich względów skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. ec